Έντυπη Έκδοση

ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΚΡΥΔΑΚΗΣ (Καθηγητής στο INSEAD)

«Να μάθουμε να ζούμε με την αβεβαιότητα»

Η ΚΡΙΣΗ δεν έχει τελειώσει, αν και τα χειρότερα μάλλον έχουν περάσει υποστηρίζει ο καθηγητής Σπύρος Μακρυδάκης. Θεωρεί, ωστόσο, πως η ύφεση έχει ένα ρόλο καθαρτηρίου να παίξει για την αγορά και τις επιχειρήσεις και, συνεπώς, χρειάζεται ευελιξία στην αντιμετώπισή της.

Εκτιμά πως το μέλλον ανήκει στην απασχόληση από το σπίτι (τηλεργασία) και πιστεύει πως οι επιστημονικές προβλέψεις για την επικινδυνότητα της νέας γρίπης ή τα αίτια της κλιματικής αλλαγής δεν έχουν στέρεες βάσεις. Τέλος, γενικεύοντας τονίζει πως πρέπει να αποδεχθούμε τον παράγοντα του απρόβλεπτου στη ζωή μας.

Πώς αξιολογείτε την κρίση που αντιμετωπίζουμε στην Ελλάδα; Τι να περιμένουμε;

Κοιτάξτε, όπως λέμε και στο βιβλίο οι κοινωνικοοικονομικές προβλέψεις δεν είναι τόσο καλές. Πρέπει να ξέρουμε τι μπορούμε να προβλέψουμε και τι όχι. Γιατί υπάρχει τεράστια αβεβαιότητα για το μέλλον. Υπάρχουν, ωστόσο, μερικά πράγματα που μπορούμε να προβλέψουμε. Οπως π.χ. ότι εάν δεν πάρει κανείς μέτρα τώρα, θα καθυστερήσει πολύ να φτιάξει η κατάσταση στην Ελλάδα. Για παράδειγμα, στην Ιρλανδία μείωσαν σημαντικά τους μισθούς των δημοσίων υπαλλήλων, όχι επειδή δεν έχουν κοινωνικό κράτος ή γιατί αδιαφορούν για τη χώρα τους αλλά γιατί καταλάβανε πως μόνο έτσι θα συμμαζέψουνε την οικονομία τους το γρηγορότερο δυνατόν. Εμείς όσο διστάζουμε να πάρουμε σκληρά μέτρα, τόσο καθυστερούμε την ανάταξη της οικονομίας μας. Αυτό μπορούμε να το προβλέψουμε. Αυτό που δεν μπορούμε να προβλέψουμε είναι πόσο καιρό θα πάρει και ποια συγκεκριμένα θα είναι η τροχιά της ανάκαμψης.

Πόσο ρεαλιστική θεωρείτε την πρόβλεψη για παγκόσμια οικονομική ανάκαμψη;

Η ιστορία διδάσκει πως κανένας δεν έχει την ικανότητα ακριβούς πρόβλεψης. Οι γνώμες διίστανται. Μία άποψη είναι π.χ. ότι μπορεί να έχουμε μία οικονομική ύφεση σε σχήμα W, όπως στην περίοδο 1979-1982. Ο στασιμοπληθωρισμός της δεκαετίας του '70 και τα 16 χρόνια που χρειάστηκε ο Dow Jones για να ξαναφθάσει το 1982 τα επίπεδα του 1966 μαρτυρούν την αδυναμία πρόβλεψης. Ελπίζουμε ότι τα πράγματα καλυτερεύουν, γιατί έτσι δείχνουν. Αλλά πάντα υπάρχει η αβεβαιότητα επανάληψης της κρίσης και αύξησης της ανεργίας έως το 18%. Το θέμα είναι ότι εάν ο κόσμος δεν εργάζεται, πώς θα αναπτυχθεί η οικονομία;

Στο εξωτερικό μιλάνε για ανάκαμψη χωρίς δημιουργία απασχόλησης. Μήπως πρέπει να προχωρήσουμε σε νέες μορφές απασχόλησης όπως π.χ. η τηλεργασία;

Πράγματι. Στην Αμερική το μόνο είδος απασχόλησης που αναπτύσσεται σημαντικά είναι η αυτοαπασχόληση από το σπίτι. Πρόκειται για μία δυναμικά αναπτυσσόμενη μορφή απασχόλησης γιατί βοηθά πολύ τις εταιρείες να μειώσουν τα κόστη τους. Δεν πληρώνουν νοίκια και εξοπλισμούς ή συντήρηση γραφείων, ενώ κερδίζουν σημαντικά σε χρόνο από τη μείωση των μετακινήσεων και την αντικατάσταση της μεταξύ τους επικοινωνίας με τηλεσυσκέψεις κ.λπ. Φυσικά το κοινωνικό όφελος είναι επίσης σημαντικό (μείωση κυκλοφοριακού, μικρότερη περιβαλλοντική επιβάρυνση, λιγότερο εργασιακό άγχος). Αυτό γρήγορα θα συντελεσθεί και εδώ. Το πρόβλημα είναι πως στη χώρα μας υπάρχουν αγκυλώσεις. Είδατε τη συζήτηση που γίνεται με τα μπλοκάκια. Γιατί να μην υπάρχει εργασία που να πληρώνεται έτσι; Ολα αυτά κάνουν την προσαρμογή της ελληνικής οικονομίας δυσκολότερη.

Οσον αφορά την ικανότητα του ανθρώπου να προβλέπει το μέλλον, τι πιστεύετε;

Η τύχη είναι πολύ σημαντική. Αυτό το ξέρουμε όλοι. Μπορεί να περπατά κανείς στο δρόμο και να τον χτυπήσει ένα αυτοκίνητο. Πρέπει να αποδεχθούμε το τυχαίο. Επίσης, στο βιβλίο επισημαίνουμε κάτι που ονομάζουμε «παράδοξο του ελέγχου». Δηλαδή ελέγχουμε περισσότερο τι μας συμβαίνει όταν δεχόμαστε πως αδυνατούμε να τα ελέγξουμε όλα. Για παράδειγμα, αντί να βρω κάποιον ειδικό να επενδύσει τα χρήματά μου, αποφασίζω να επενδύσω μόνος μου αγοράζοντας τυχαία μετοχές. Εχει παρατηρηθεί πως αυτό αυξάνει τις αποδόσεις. Μία τυχαία επένδυση π.χ. την περίοδο 1994-2002 είχε 6% καλύτερη απόδοση από μία μέσω αμοιβαίων κεφαλαίων.

Τα φαινόμενα της γρίπης και της κλιματικής αλλαγής είναι τυχαία ή μπορούσαν να προβλεφθούν;

Στην περίπτωση της γρίπης των χοίρων έχουμε ένα απρόβλεπτο φαινόμενο. Το 1976 υπήρχε πάλι το πρόβλημα της γρίπης των χοίρων. Τότε στην Αμερική εμβολιάσανε 46 εκατομμύρια ανθρώπους εκ των οποίων 4.000 εμφανίσαν κατόπιν σοβαρές παρενέργειες και μόνον ένας άνθρωπος πέθανε. Φέτος πληροφορούμαστε πως έχουν πεθάνει 15.000 άνθρωποι παγκοσμίως από τη γρίπη των χοίρων, αλλά αγνοούμε πως κάθε χρόνο από την απλή γρίπη πεθαίνουν 250.000 με 500.000. Αυτά είναι πράγματα που αποκρύβουν οι γιατροί γιατί προσπαθούν να δείξουν ότι μπορούν να προβλέψουν τι ακριβώς θα γίνει. Αλλά δεν μπορούν. Και το είδαμε στις τηλεοράσεις, όπου οι μισοί μας λέγανε να εμβολιαστούμε και οι άλλοι μισοί αρνιόνταν να εμβολιαστούν οι ίδιοι. Αλλά κανείς δεν είπε πως το 1976 στις ΗΠΑ 4.000 άτομα είχαν σοβαρά προβλήματα και 2/3 εξ αυτών είχαν εμφανίσει το σύνδρομο Γκιμόν Μπαρέ που σε παραλύει προσωρινά αλλά έχει και άλλες επιπλοκές. Επιπλέον, οι γιατροί είναι συχνά δέσμιοι οικονομικών συμφερόντων. Ετσι εξηγείται η φαρμακολατρεία στην Ελλάδα και έτσι γιατί είμαστε πρωταθλητές σε τοκετούς με καισαρική τομή (44% των περιπτώσεων, έναντι 13% στην Ολλανδία).

Με την κλιματική αλλαγή, επίσης, δεν μπορούμε να προβλέψουμε τα αίτιά της. Αυτό που γνωρίζουμε καλά είναι πως στο παρελθόν είχαμε περιόδους παγετώνων και περιόδους πολύ υψηλής θερμοκρασίας. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα κάποτε το κλίμα ήταν σχεδόν τροπικό. Αυτό φυσικά δεν το είχε προκαλέσει ο άνθρωπος. Οπότε είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς τις αιτίες της αύξησης της θερμοκρασίας. Ομως η αδυναμία πρόβλεψης δεν σημαίνει πως δεν πρέπει να πάρουμε μέτρα.

Προτείνετε στους ανθρώπους να μάθουν να ζουν με την αβεβαιότητα. Γιατί;

Πράγματι, αυτό λέμε γιατί πιστεύουμε πως εάν μάθουν να ζουν με την αβεβαιότητα θα ωφεληθούν πολύ. Γιατί αντί να τρέχουν εκ των υστέρων και με μεγάλες προσπάθειες να μπαλώσουν καταστάσεις που θα έχουν προκύψει από το απρόβλεπτο και τυχαίο όπως στην τρέχουσα κρίση, μπορούν με πολύ λιγότερες δυνάμεις, σύνεση και πρόνοια να εξοικονομούν πόρους για να αντιμετωπίσουν χωρίς δανεικά την περίοδο των ισχνών αγελάδων όταν αυτή προκύψει.

Πόσο θα κρατήσει η κρίση;

Η παγκόσμια οικονομία έχει στο παρελθόν περάσει μεγάλες κρίσεις όπως αυτή της δεκαετίας του '30 ή της δεκαετίας του '70, οι οποίες είχαν διάρκεια 10 περίπου ετών. Σήμερα έχουμε μία κρίση με παρελθόν δύο ετών και βρισκόμαστε σε φάση ανάκαμψης αλλά με πιθανή μία νέα κάμψη. Δεν νομίζω, ωστόσο, πως θα ξαναδούμε τα χαμηλά του Μαρτίου 2009. Νομίζω πως τα χειρότερα έχουν περάσει.

Μια άλλη αντίληψη

Τρεις επιστήμονες, οι Σπύρος Μακρυδάκης, που είναι Robin Hogarth, Anil Gaba, ενώσανε το μεράκι, την εμπειρία και τις γνώσεις τους για να γράψουν ένα εξαιρετικά καλό επιστημονικό βιβλίο με τίτλο «Χορεύοντας με την Τύχη» (2009, εκδόσεις «Κριτική») σχετικά με το απρόβλεπτο και την αβεβαιότητα που χαρακτηρίζει τη ζωή του ανθρώπου.

Ο Σπύρος Μακρυδάκης έχει διδάξει και ασχοληθεί με έρευνα σε πολλά ευρωπαϊκά και αμερικανικά πανεπιστήμια (ΙΙΜ Berlin, ICAME του Stamford, ΜΙΤ και Harvard).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Οικονομία
Με λέξεις-κλειδιά
Οικονομική κρίση