Έντυπη Έκδοση

Κράμα αισθημάτων και πολιτικού κυνισμού

Βρετανική πολιτική και αντιστασιακά  κινήματα στην Ελλάδα

Η απόρρητη έκθεση του ταγματάρχη David J. Wallace

μτφρ.-επιμέλεια-σημειώσεις: Πέτρος Στ. Μακρής-Στάικος

εισαγωγικό σημείωμα: Στάθης Ν. Καλύβας

εκδόσεις Ωκεανίδα, 2009, σ. 152, 12 ευρώ

Το 1939 ο Ντέιβιντ Γουάλας, με σπουδές Αρχαίας Ελληνικής και Λατινικής Γραμματείας σε κολέγιο της Οξφόρδης, εξασφαλίζοντας μία υποτροφία για την εκπόνηση διδακτορικής διατριβής με θέμα τα φράγκικα κάστρα στην Ελλάδα, αρχίζει μια μεγάλη περιοδεία στη χώρα, με σκοπό τον εντοπισμό παλαιών κάστρων. Με την κήρυξη του πολέμου, διορίζεται ακόλουθος Τύπου στη βρετανική πρεσβεία στην Αθήνα, και το 1941, με την είσοδο των Γερμανών, εγκαταλείπει την Ελλάδα και κατατάσσεται στο «Βασιλικό Σώμα Τυφεκιοφόρων» του βρετανικού στρατού.

Καλός γνώστης της ελληνικής γλώσσας και με επαρκή θεώρηση των ελληνικών πολιτικών πραγμάτων, το 1943 επιλέγεται από το Φόρεϊν Οφις για να αποσταλεί στην Ελλάδα, με σκοπό να προσκομίσει μιαν έγκυρη ανάλυση για την πολιτική κατάσταση στην κατεχόμενη Ελλάδα, σχετικά με τις ανταρτικές οργανώσεις, τις αμφίβολες σχέσεις των Εντι Μάγιερς και Κρις Γούντχαουζ με αυτές, τη δημοτικότητα του βασιλιά Γεωργίου Β' κ.ά. Τούτο είχε προκύψει λόγω της δυσπιστίας του Φόρεϊν Οφις προς τον Μάγιερς, αρχηγό της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής. Με το ψευδώνυμο Εντουαρντς και τον βαθμό του ταγματάρχη, ο Γουάλας πέφτει με αλεξίπτωτο σε ελεγχόμενη από τον Ναπολέοντα Ζέρβα περιοχή και ύστερα από λίγες ημέρες φτάνει στην έδρα του Κοινού Γενικού Στρατηγείου των Εθνικών Ομάδων των Ελλήνων Ανταρτών στο Περτούλι της Θεσσαλίας, όπου συναντάται με τον Μάγιερς και τον Γούντχαουζ, υπαρχηγό της Αποστολής. Εκεί θα συναντηθεί με τον Δημήτρη Ψαρρό, τον Κομνηνό Πυρομάγλου, τον Γιώργο Καρτάλη, τον Ανδρέα Τζήμα, τον Γιώργη Σιάντο, τον Αρη Βελουχιώτη, τον Στέφανο Σαράφη και άλλους. Πιο θετικός μαζί του, ο Μάγιερς τον χαρακτηρίζει συμπαθή, οξύνου και ευθύ, ενώ αντιθέτως ο Γούντχαουζ τον αντιμετώπισε με αρκετή δυσπιστία, αφού εξαρχής είχε καταλάβει τον σκοπό του, με αποτέλεσμα να αρνείται να συνομιλήσει μαζί του απόντος του Μάγιερς.

Στις 9 Αυγούστου ο Γουάλας αναχωρεί για το Κάιρο, συνοδεύοντας τον Μάγιερς και τους έξι αντιπροσώπους των ανταρτικών οργανώσεων, και σε πολύ σύντομο διάστημα -μόλις είκοσι ημερών- θα ετοιμάσει την αναφορά του, την οποία θα παραδώσει στις 30 Αυγούστου στον πρέσβη της Μεγάλης Βρετανίας στην ελληνική κυβέρνηση του Καΐρου, ο οποίος θα την αποστείλει αμέσως στον βρετανό αναπληρωτή υπουργό των Εξωτερικών. Η αναφορά θα διαβιβαστεί στον Αντόνι Ηντεν και η επίδρασή της στην εξέλιξη της βρετανικής πολιτικής, απέναντι τόσο στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ όσο και στη Special Operations Executive Καΐρου, θα είναι καταλυτική.

Τον Ιούλιο του 1944, ο Γουάλας θα επιστρέψει στην Ελλάδα και θα παραμείνει στην περιοχή του Ζέρβα, απ' όπου θα στείλει δύο ακόμη αναφορές. Μία ημέρα μετά την αποστολή τους, σε μια μεγάλη επίθεση κατά των Γερμανών που θα εξαπολύσει ο Ζέρβας στη Μενίνα, ο Γουάλας θα σκοτωθεί.

Η απόρρητη αυτή έκθεση του ευαίσθητου γνώστη της αρχαίας ελληνικής γραμματείας αλλά και ικανού πράκτορα συνιστά ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα βρετανικά κείμενα σχετικά με την κατάσταση στην ορεινή Ελλάδα του 1943. Η αναφορά του αποτελεί υπόδειγμα πολιτικής ανάλυσης, και σε ορισμένα σημεία εμφανίζεται ως αντιφατική· τούτο οφείλεται στη λεπτομερή έως ακραία διαλεκτική μέθοδο που εφαρμόζει, προϊόν ίσως της εμβάθυνσής του στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία, αλλά και στην προσπάθειά του να φωτίσει όλες ανεξαιρέτως τις πλευρές του ελληνικού, στρατιωτικού και πολιτικού, λαβύρινθου της εποχής. Αρκετές από τις επισημάνσεις του έχουν αρκετό ενδιαφέρον. Σημειώνει ότι όταν μιλάμε για κατοχή στην Ελλάδα του 1943-1944 εννοούμε κυρίως τις πόλεις και τα πεδινά. Ολόκληρος ο ορεινός όγκος που σχηματίζει τη ραχοκοκαλιά της Ελλάδας ήταν ανεξάρτητος από την επιρροή ή από την επαφή με τις κατοχικές δυνάμεις και το κράτος της Αθήνας. Τονίζει επίσης ότι οι αντάρτες του ΕΛΑΣ είναι άσχημα εκπαιδευμένοι και απειθάρχητοι, ενώ αντιθέτως το ΕΑΜ διέθετε εξαιρετική πολιτική οργάνωση και άριστο προπαγανδιστικό μηχανισμό. Ακόμη ότι οι χωρικοί, τουλάχιστον στη δυτική Θεσσαλία, θα έδιναν τα πάντα για να απαλλαγούν από τον ζυγό του ΕΑΜ.

Κράμα συναισθηματισμού αλλά και πολιτικού κυνισμού, το κείμενό του είναι παράλληλα και προφητικό. Ενδεχομένως πρόκειται για τον πρώτο αλλοδαπό ο οποίος προβλέπει την τελική σύγκρουση μεταξύ Βρετανών και ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Και παρ' όλο που ο ίδιος επικαλείται την «ελαστική πολιτική συνείδησή του», δεν διστάζει να αποκαλέσει «δόλια» τη βρετανική πολιτική τής, τότε, διαρκούς ενίσχυσής τού ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, με την προοπτική της μελλοντικής, με στρατιωτικά μέσα, εξόντωσής του, όταν θα επιχειρήσει να καταλάβει την εξουσία. Αυτή τη «δόλια» πολιτική ο συντάκτης της αναφοράς αρνείται μεν να την πιστέψει, ωστόσο την καταγγέλλει. Ο Γουάλας δεν γράφει απλώς ως εκπρόσωπος της Βρετανίας, αλλά συμμετέχει σε μια μεγάλη εσωτερική διένεξη που έχει ξεσπάσει σε σχέση με την Ελλάδα ανάμεσα στους υπευθύνους για την υλοποίηση των βρετανικών στρατιωτικών σχεδιασμών, από τη μια, και στους φορείς της εξωτερικής πολιτικής, από την άλλη.

Την απόρρητη έκθεση του ταγματάρχη Γουάλας εντόπισε ο Πέτρος Στ. Μακρής-Στάικος στα Βρετανικά Εθνικά Αρχεία, απ' όπου και του παραχωρήθηκε προς δημοσίευση. Ο ίδιος στον πρόλογό του επισημαίνει ότι αναζητώντας εκθέσεις Βρετανών οι οποίοι υπηρέτησαν στην Ελλάδα στα χρόνια 1942-1944, βρέθηκε μπροστά σε έναν απίστευτο πλούτο κειμένων. Οι λόγοι που παραμένουν τόσα χρόνια εν κρυπτώ είναι ευνόητοι. Προς τούτο και η δημοσίευση της έκθεσης Γουάλας αποτελεί μία θετική αρχή· ας ελπίσουμε ότι θα υπάρξει και συνέχεια.Η εξαιρετικού ενδιαφέροντος έκδοση εμπεριέχει κι ένα κατατοπιστικό εισαγωγικό σημείωμα από τον Στάθη Ν. Καλύβα, από το οποίο και παραθέτω την τελευταία παράγραφο: «Το ιστοριογραφικό μήνυμα του David Wallace δεν είναι, λοιπόν, άλλο από την ανάγκη της προσέγγισης των ζητημάτων ερμηνείας της δεκαετίας του '40 με όρους που παραπέμπουν λιγότερο σε μια διχοτομική και περισσότερο σε μια σύνθετη λογική. Είναι ένα μήνυμα που παραμένει επίκαιρο και σήμερα και, οπωσδήποτε, ξεπερνάει τα όρια της συγκεκριμένης ιστοριογραφίας».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου