Έντυπη Έκδοση
Βιβλιοθήκη, Παρασκευή 16 Απριλίου 2010
Για την πράξη της μετάφρασης
Τη μετάφραση την ξεκίνησα ως μια παράλληλη δραστηριότητα με την πρωτότυπη ποιητική δημιουργία.
Μεταφράζω μόνο ιταλική ποίηση και δοκίμια, τα οποία αναφέρονται πάλι στην ποίηση. Η ενασχόληση αυτή ξεκίνησε πολύ δειλά πριν από πολλά χρόνια που σπούδαζα Ιταλική και Ελληνική Φιλολογία στην Ιταλία και συνεχίστηκε πιο εντατικά τα μετέπειτα χρόνια. Τα τελευταία χρόνια δημοσιεύονται μεταφράσεις μου, που πολλές ξεκίνησαν από πιο παλιά και τώρα ολοκληρώνονται.
Η δουλειά μου ως μεταφραστή ήταν και είναι ουσιαστικά ασκήσεις γραφής. Ασκήσεις που σε βοηθούν να γίνεσαι καλύτερος, ουσιαστικότερος, ακριβής, με λίγα λόγια σοφότερος.
Η μετάφραση, για μένα, είναι σε πολλές περιπτώσεις πρωτότυπη δημιουργία και ως τέτοια πρέπει να αντιμετωπίζεται. Για να πετύχεις το καλύτερο αποτέλεσμα πιστεύω ότι χρειάζεται χρόνος, πολλή και σοβαρή δουλειά, πολύ καλή γνώση της γλώσσας που μεταφράζεις, αλλά και πολύ καλή γνώση ή καλύτερα αίσθηση της δικής σου γλώσσας. Να βασανίζεσαι πριν χρησιμοποιήσεις μια λέξη, να την αφήνεις να ωριμάζει για καιρό και μετά να την τοποθετείς οριστικά στο κείμενο. Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεταφράσεις που έχω κάνει μέχρι σήμερα (Τσέζαρε Παβέζε, Εουτζένιο Μοντάλε κ.ά) χρειάστηκαν πάρα πολύ χρόνο για να γίνουν.
Ακόμη θεωρώ ότι είναι αρκετά σημαντικό να έχεις διαβάσει τον συγγραφέα που μεταφράζεις και σε πολλές περιπτώσεις να είστε και οι δύο του ιδίου κλίματος. Τουλάχιστον εγώ, γενικά, μεταφράζω αυτούς που μου αρέσουν. Χρήσιμες είναι επίσης και κάποιες μελέτες που έχουν γραφτεί για τα έργα που μεταφράζεις και που σε βοηθούν να καταλαβαίνεις καλύτερα το κείμενο.
Ο μεταφραστής πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να παρακολουθεί και να αφουγκράζεται το ξένο κείμενο και να μην ακροβατεί ή να πειραματίζεται μαζί του. Εχω δει αποτυχημένες ή θα τις έλεγα καλύτερα καταστροφικές μεταφράσεις, γιατί οι μεταφραστές αντιμετώπισαν είτε με αλαζονεία είτε με άγνοια το πρωτότυπο κείμενο.
Ενα βασικό μέλημα που έχω όταν μεταφράζω είναι η μετάφραση να μιλάει στη γλώσσα μας, να συν-κινεί τον αναγνώστη και να τον διεγείρει. Δεν με ενδιαφέρει να μεταφράζω «ξερά» κάποιον ποιητή, αλλά το κυρίαρχο για μένα είναι να μπορεί το ποίημα να στέκεται και στη δική μας γλώσσα. Να διαβάζεται ως ένα καινούριο ποίημα. Αυτό, όπως καταλαβαίνει κανείς, είναι ένα αρκετά δύσκολο και σύνθετο πρόβλημα που μπορεί να σε οδηγήσει πολλές φορές σε πολύ καλά αποτελέσματα, αλλά συχνά μπορεί να σε οδηγήσει και στην καταστροφή.
Σήμερα στην Ελλάδα μεταφράζονται πολλά βιβλία, κυρίως πεζογραφίας. Σε πολλές περιπτώσεις οι μεταφράσεις έχουν διεκπεραιωτικό χαρακτήρα για να αντιμετωπιστούν οι επείγουσες ανάγκες της αγοράς. Από όσο μπορώ να γνωρίζω, περιορισμένα βέβαια, πολλές μεταφράσεις δεν είναι δουλεμένες και δεν προκύπτουν από μια βασανιστική διαδικασία. Δουλεύονται βιαστικά από μεταφραστές που μπορεί να γνωρίζουν καλά την ξένη γλώσσα, αλλά δεν έχουν αίσθηση της δικής μας γλώσσας, κι αυτό πολλές φορές αποβαίνει μοιραίο για τη μετάφραση. Υπάρχουν όμως και μεταφραστές που δουλεύουν αθόρυβα και μεθοδικά, κάτι το οποίο φαίνεται στο τελικό αποτέλεσμα.
Κλείνοντας θα ήθελα να αναφερθώ και σ' ένα άλλο πρόβλημα το οποίο αφορά την αμοιβή των μεταφραστών. Είναι διαδεδομένη η άποψη ότι η μετάφραση στην Ελλάδα δεν πληρώνεται καλά. Και μιλάω για τη μετάφραση της πεζογραφίας, γιατί για την ποίηση δεν υπάρχει καθόλου αμοιβή. Γίνονται συμβόλαια, όχι σε όλους, αλλά δεν υπάρχει, λόγω μικρών πωλήσεων, κάποια αμοιβή. Το πρόβλημα με την έκδοση ποιητικών μεταφράσεων είναι ότι οι περισσότεροι εκδότες είναι αρκετά αρνητικοί, μέχρι και απαξιωτικοί. Υπάρχουν, βέβαια, και κάποιοι μικροί ηρωικοί εκδοτικοί οίκοι που αψηφούν το όποιο οικονομικό κόστος και επιμένουν στην έκδοση ξενόγλωσσης ποίησης. Ευτυχώς που υπάρχουν και τα λογοτεχνικά περιοδικά, τα οποία είναι αρκετά πιο δεκτικά στη δημοσίευση ποιητικών μεταφράσεων.
Σημαντικό ρόλο προς την κατεύθυνση αυτή πιστεύω ότι πρέπει να παίξουν το Εθνικό Κέντρο Βιβλίου και το υπουργείο Πολιτισμού στη χάραξη μια σαφούς και σταθερής πολιτικής και στον τομέα αυτό.
