Έντυπη Έκδοση

JAMES RAYMOND VREELAND (καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Τζόρτζταουν της Ουάσιγκτον)

«Καταθλιπτικό το ιστορικό του ΔΝΤ»

Η ΑΝΑΜΕΙΞΗ του ΔΝΤ στην ευρωζώνη επαναφέρει τον οργανισμό στην αρχική του αποστολή! Από την άλλη όμως μεριά, τα αποτελέσματα των μέτρων και των πολιτικών που εφαρμόζει το ΔΝΤ εδώ και δεκαετίες, όπως δηλώνει στη συνέντευξη που ακολουθεί ο αμερικανός καθηγητής διεθνούς πολιτικής οικονομίας James Raymond Vreeland, ο οποίος έχει ασχοληθεί εκτεταμένα με το ΔΝΤ, έχουν αποδειχθεί άκρως αρνητικά. Παράλληλα, θεωρεί βέβαιο ότι η Ελλάδα θα εισέλθει σε μια βαθιά ύφεση και πως το ΔΝΤ θα κατηγορηθεί ευθέως από τον ελληνικό λαό για τις συνέπειες των μέτρων που επιβάλλει.

Ποια είναι η αποστολή του ΔΝΤ;

Η «πραγματική» αποστολή του ΔΝΤ ετέθη ιστορικά εκτός τροχιάς ίσως πριν ακόμα μπει σε εφαρμογή, αλλά, κατά έναν άκρως ενδιαφέροντα τρόπο, η ελληνική δημοσιονομική κρίση και η διάσωση της Ελλάδας από χρεοκοπία επαναφέρει το ΔΝΤ πίσω στις πραγματικές του ρίζες!

Η αρχική σύλληψη της ιδέας του ΔΝΤ είχε να κάνει με τη δημιουργία ενός θεσμού με στόχο την αποτελεσματική λειτουργία του συστήματος συναλλαγματικών ισοτιμιών για τις προηγμένες οικονομίες.

Κάτω από ένα σύστημα σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας και ελεύθερου εμπορίου, οι χώρες με πλεόνασμα υποτίθεται ότι θα οδηγούν σε μείωση τα επιτόκια -οδηγώντας σε αύξηση της κατανάλωσης- ενώ οι χώρες με ελλείμματα υποτίθεται ότι αυξάνουν τα επιτόκια -οδηγώντας σε συρρίκνωση της κατανάλωσης. Αυτό λειτούργησε αρκετά καλά όταν μονάρχες κυβερνούσαν την Ευρώπη, αλλά, με τον εκδημοκρατισμό και την άνοδο των εργατικών συνδικάτων, η αύξηση των επιτοκίων αποδείχθηκε πολιτικά να έχει μεγάλο κόστος. Αποτέλεσμα: Οι κυβερνήσεις συνεπλάκησαν σε προστατευτισμό και ανταγωνιστικές υποτιμήσεις.

ΤΟ ΔΝΤ ιδρύθηκε το 1944 με στόχο την αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων. Ολες οι χώρες θα έβαζαν χρήματα σε έναν «κουμπαρά». Οταν μια χώρα αντιμετώπιζε κάποια «ανισορροπία», θα δανειζόταν από το ΔΝΤ για να μετριάσει το κόστος κατά τη διάρκεια της προσαρμογής. Από τα μέσα του 1970 και αφού προηγουμένως έπαψε να ισχύει το σύστημα σταθερών ισοτιμιών (1971), οι ανεπτυγμένες χώρες της Ευρώπης έπαψαν να δανείζονται από το ΔΝΤ. Το ΔΝΤ, με τη σειρά του, έστρεψε το βλέμμα του κυρίως προς τον αναπτυσσόμενο κόσμο και έτσι απομακρύνθηκε από την αρχική του αποστολή.

Η Ευρώπη, στο ενδιάμεσο, ανέπτυξε το Ευρωπαϊκό Νομισματικό Σύστημα, με την ελπίδα να δημιουργήσει σταθερές συναλλαγματικές ισοτιμίες για όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Τελικά, οι κυβερνήσεις της ευρωζώνης όχι απλά δεν σταθεροποίησαν το σύστημα σταθερών συναλλαγματικών ισοτιμιών, αλλά εγκατέλειψαν τα εθνικά τους νομίσματα, που ήταν και η τελική και οριστική δέσμευσή τους σε ένα σύστημα σταθερής συναλλαγματικής ισοτιμίας. Τώρα βλέπουμε το κόστος αυτού του εγχειρήματος: η Γερμανία πρέπει να ασχοληθεί με τις ανησυχίες της Ελλάδας γύρω από την ανεργία και η Ελλάδα πρέπει να λάβει υπόψη τις ανησυχίες της Γερμανίας για πληθωρισμό. Αν η Ελλάδα διέθετε το δικό της νόμισμα, μια υποτίμηση ίσως να βοηθούσε. Δεν θα διευκόλυνε άμεσα το χρέος, αλλά θα βοηθούσε τις εξαγωγές και θα συρρίκνωνε τις εισαγωγές, δίχως τις αρνητικές επιπτώσεις στην απασχόληση, που αναμφισβήτητα θα συνεχίσει να έχει η σημερινή κατάσταση. Ετσι, βλέπουμε το ΔΝΤ να επιστρέφει στις ρίζες του: να δανείζει σε μια χώρα της ευρωζώνης για να επιτευχθεί η αναγκαία προσαρμογή. Δίχως μια ανεξάρτητη μονεταριστική πολιτική, αυτό που θα δούμε είναι η προσήλωση στα δημοσιονομικά: αυξημένοι φόροι, χαμηλότερες δαπάνες. Πολιτικά θα είναι μια οδυνηρή εξέλιξη και μπορεί να υπάρξουν δυσάρεστες κοινωνικές εξελίξεις και ο λαός θα κατηγορήσει εν μέρει το ΔΝΤ γι' αυτή την κατάσταση.

Στην Ελλάδα έχει ήδη ξεκινήσει μια συζήτηση για το εάν ή όχι η προσφυγή στο ΔΝΤ αποτελεί συρρίκνωση των κυρίαρχων δικαιωμάτων της χώρας. Σε ποιον βαθμό ισχύει κάτι τέτοιο;

Η επίβλεψη της τήρησης των επιταγών του ΔΝΤ αποτελεί οπωσδήποτε παραχώρηση της εθνικής κυριαρχίας. Βέβαια, το ΔΝΤ προβάλλει πάντα μια επιδέξια διπλωματική στάση γύρω απ' αυτό το ζήτημα και ισχυρίζεται ότι τα εσωτερικά πολιτικά θέματα δεν είναι κάτω από την κυριαρχία του. Όταν όμως τις οικονομικές πολιτικές που επιβάλλει το ΔΝΤ τις οποίες οι εγχώριες κυβερνήσεις είναι υποχρεωμένες να ακολουθήσουν, είναι δύσκολο το επιχείρημα ότι κάτι τέτοιο δεν έχει επίπτωση στην εσωτερική πολιτική μιας χώρας. Το ΔΝΤ εμπλέκεται άμεσα στην εσωτερική πολιτική και αυτό θα το βιώσει η Ελλάδα.

Πώς θα αξιολογούσατε την αποτελεσματικότητα του ΔΝΤ στην αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων εκείνων των χωρών που έχουν προσφύγει στον οργανισμό για βοήθεια;

Το ιστορικό του ΔΝΤ είναι καταθλιπτικό. Η δική μου η έρευνα για τις πολιτικές του ΔΝΤ κατά την περίοδο 1970-1990 δείχνει ότι τα μέτρα που προωθεί βλάπτουν σοβαρά τη βραχυπρόθεσμη οικονομική ανάπτυξη, δίχως να υπάρχουν αποδείξεις ότι ωφελούν μακροπρόθεσμα. Οι μελέτες άλλων έχουν δείξει ότι προκύπτουν αρνητικά αποτελέσματα τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Κατά συνέπεια, στην αυγή του 21ου αιώνα επικρατεί μια βασική συναίνεση ότι τα προγράμματα του ΔΝΤ δεν έχουν βοηθήσει στο ελάχιστο την οικονομική ανάπτυξη.

Βέβαια, υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες γιατί συμβαίνει αυτό. Μερικοί μελετητές έχουν ισχυριστεί ότι τα ίδια τα μέτρα ευθύνονται για τα αρνητικά αποτελέσματα των προγραμμάτων του ΔΝΤ, ενώ κάποιο άλλοι εικάζουν ότι οι κυβερνήσεις δεν εφαρμόζουν όσα προτείνει το ΔΝΤ. Από την άλλη μεριά, γνωρίζουμε ότι μερικές χώρες που ήταν σε κρίση και αγνόησαν ΔΝΤ είχαν πολύ θετικά οικονομικά αποτελέσματα.

Σε πρόσφατες ομιλίες του, ο γενικός διευθυντής του ΔΝΤ, Ντομινίκ Στρος-Καν, υποστήριξε ότι το ΔΝΤ έχει αλλάξει και ότι ο λαός της Ελλάδας δεν έχει λόγο να φοβάται τον οργανισμό και τις πολιτικές που ακολουθεί. Εχει όντως αλλάξει το ΔΝΤ;

Το ΔΝΤ έχει αλλάξει στον βαθμό που έχει αλλάξει ο υπόλοιπος κόσμος. Δεν ζούμε πλέον σε έναν διπολικό κόσμο. Για παράδειγμα, έχουν αυξηθεί τα ποσοστά ψήφου χωρών όπως η Κίνα και η Βραζιλία, που αποτελούν αναδυόμενες δυνάμεις μέσα στο ΔΝΤ. Έτσι, η Εκτελεστική Επιτροπή του ΔΝΤ είναι κάτω από πίεση να ισορροπήσει τις απόψεις των Ηνωμένων Πολιτειών με εκείνες των χωρών που έχουν βιώσει απέραντα διαφορετικές εμπειρίες.

Από την άλλη μεριά, υπάρχει κάτι που δεν πρόκειται να αλλάξει γύρω από το ΔΝΤ και αυτό είναι η θεμελιώδης ένταση που υπάρχει ανάμεσα στον ηθικό κίνδυνο (moral hazard) και στους στόχους που θέτει (conditionality) το ΔΝΤ. Αν το ΔΝΤ διασώσει την Ελλάδα και δεν είναι αυστηρό στις πολιτικές που επιβάλλει, τότε τα προβλήματα που προκάλεσαν την κρίση θα συνεχιστούν. Η προσαρμογή είναι σίγουρα απαραίτητη και θα είναι πολύ οδυνηρή. Η περίπτωση της Ελλάδας είναι ακραία περίπτωση. Μια βαθιά ύφεση είναι αναπόφευκτη. Και το ΔΝΤ θα κατηγορηθεί ευθέως γι' αυτό.

WHO is who ?

Ο James Raymond Vreeland είναι καθηγητής διεθνών σχέσεων στη Σχολή Ξένης Υπηρεσίας του Πανεπιστημίου Τζόρτζταουν στην Ουάσιγκτον και παγκόσμια αυθεντία στη μελέτη διεθνών θεσμών, κυρίως του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας. Οι μελέτες του δείχνουν τους τρόπους που οι διεθνείς οργανισμοί, ενεργοποιούνται για να κάνουν τη «βρόμικη» δουλειά των κυβερνήσεων, οι οποίες αντιμετωπίζουν αναπόφευκτα λαϊκή αντίσταση στα μέτρα δημοσιονομικής λιτότητας και στις αντεργατικές πολιτικές που επιβάλλουν οι διεθνείς αγορές. Στο πλαίσιο αυτό, το ΔΝΤ αποτελεί τον «σκοτεινό ιππότη», έχει υπογραμμίσει ο James Raymond Vreeland.

Ο James Raymond Vreeland έχει διδάξει ως επισκέπτης καθηγητής σε πανεπιστήμια στην Ελβετία, τη Γερμανία, την Κορέα, τη Βραζιλία και τις ΗΠΑ. Ανάμεσα στα πιο πρόσφατα έργα του συμπεριλαμβάνονται τα εξής βιβλία: «The IMF and Economic Development» (Camb-ridge Univer-sity Press), «The Inter-national Monetary Fund: Politics of Conditional Lending» (Routledge).

Ο καθηγητής James Vreeland δεν επιθυμεί η συνέντευξή του να συνοδεύεται από φωτογραφία του.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Οικονομία
Με λέξεις-κλειδιά
ΔΝΤ