Έντυπη Έκδοση

ΖΗΛΩΤΗΣ ΒΑΖΕΛΟΣ ΑΡΙΣΤΕΡΩΝ ΦΡΟΝΗΜΑΤΩΝ

Χριστόφορος Κάσδαγλης

Στην καρδιά του Χριστόφορου Κάσδαγλη δυο πικρές μεγάλες αγάπες υπάρχουν: η αριστερά και ο ΠΑΟ. Για την πρώτη έγραψε στο προηγούμενο βιβλίο του. Ενα χρόνο μετά ήρθε και η σειρά του... τριφυλλιού. «Το γαμώτο ενός Παναθηναϊκού» είναι μια αυτοβιογραφική ματιά πάνω στην τρέλα της κερκίδας, στις πράσινες εμμονές και στα κόκκινα διλήμματα, τις οφσάιντ πορείες και τις φάουλ αποφάσεις. Μια αναμέτρηση του δημοσιογράφου με τον συγγραφέα, του παθιασμένου οπαδού με τον αριστερό ιδεολόγο. Μια γενναία εξομολόγηση για ό,τι πληγώνει και απογειώνει...

Δεν λέγεται έρωτας αυτό που νιώθω για την ομάδα. ...Είναι κάτι ανώτερο, είναι λατρεία». Δεν θα με ξένιζαν αυτά τα λόγια αν προέρχονταν από έναν οποιοδήποτε οπαδό και δη του Παναθηναϊκού, που φέτος πανηγύρισε το πρώτο του -έπειτα από χρόνια- νταμπλ. Ομως, ανήκουν σ' έναν άνθρωπο που από την εμπειρία του στην αριστερά έχει μάθει να περνά τα πάντα μέσα από το κόσκινο του διαλεκτικού υλισμού. Για τον δημοσιογράφο και συγγραφέα Χριστόφορο Κάσδαγλη ο λόγος, και για το νέο του βιβλίο «Το γαμώτο ενός Παναθηναϊκού» (εκδ. Καστανιώτη). Ενα «αθλητικό αυτοβιογραφικό θρίλερ», προορισμένο να διαβαστεί όχι μόνο από πράσινους -οπαδούς και μη- αλλά και από «αντιπάλους», ακόμα και Ολυμπιακούς, παρά την προκλητική -κάποιες φορές- εμμονή του συγγραφέα του εναντίον της κόκκινης φανέλας.

Γιατί ένας συγγραφέας αποφασίζει να γράψει βιβλίο για ένα θέμα «ταπεινό» όπως η μπάλα; «Υπάρχει πράγματι η παράδοση να ασχολούνται οι συγγραφείς με θέματα υψιπετή, με τις μεγάλες πανανθρώπινες ιδέες και με συναρπαστικούς ήρωες. Για μένα, όμως, θέματα μεγάλα όπως ο έρωτας, ο θάνατος και το πάθος μπορούν να ανιχνευτούν καίρια και μέσα από τη διαλεκτική του οπαδισμού και της μπάλας. Οι κοινότητες των φιλάθλων είναι ένα μεγάλο πεδίο κοινωνικής συνεύρεσης που με συγκινεί».

Ναι, αλλά και πάλι θα ήθελα να καταλάβω πώς ξεκίνησε όλο αυτό. «Μόλις τελείωνα το προηγούμενο βιβλίο, "Η αριστερά και ο κακός ο λύκος / Το γαμώτο ενός αριστερού". Τα σχέδια περιλάμβαναν και άλλα τέτοια θυμωμένα λιβελογραφήματα, όπως "Η Ελλάδα και η πονηρή αλεπού / Το γαμώτο ενός Ελληνα". Η κεντρική ιδέα είναι ότι πιάνεις κάτι που το αγαπάς πολύ, που παθιάζεσαι γι' αυτό, που σε κάνει να θυμώνεις ώστε να βγάλεις όλα σου τα απωθημένα, υπηρετώντας ταυτοχρόνως τις εμμονές σου και συμπαρασύροντας σ' αυτή τη διαδρομή πολλά κλισέ. Εκείνες τις μέρες, φθινόπωρο του 2009, άρχιζε η ποδοσφαιρική σεζόν και η ομάδα κινδύνευε να συνεχίσει να πορεύεται μέσα στο τούνελ της δυσανεξίας, όπως τα προηγούμενα πέτρινα χρόνια. Και τότε συνειδητοποίησα ότι αυτό ήταν το επόμενο πράγμα με το οποίο ήθελα να καταπιαστώ, κι ότι ο θυμός μου για την πορεία της ομάδας ήταν ένας δημιουργικός θυμός που μπορούσε επιτέλους να βρει διέξοδο. Βέβαια, το άλμα από την Αριστερά στον Παναθηναϊκό ήταν αρκετά μεγάλο, αλλά αυτή ήταν συνάμα και η πιο γοητευτική πρόκληση».

Ηταν εύκολη διαδικασία η συγγραφή; Χρειάζεται να έχεις ενημέρωση... αθλητικογράφου για να φτάσεις σ' αυτό το αποτέλεσμα. «Η δυσκολία δεν ήταν στα γεγονότα. Βρίσκονταν όλα στο μυαλό μου σαν να είχαν γίνει χθες, και σε πολύ λίγες περιπτώσεις χρειάστηκε να καταφύγω στο Ιντερνετ για να επιβεβαιώσω ένα όνομα ή μια ημερομηνία. Βέβαια, δεν αποκλείεται μερικές φορές η φαντασία να έχει βάλει το χεράκι της στο πώς έχεις αφομοιώσει ένα περιστατικό. Η αλήθεια δεν βρίσκεται πάντα στην ακριβή αναπαράσταση, αλλά στην απόδοση του βιώματος. Η μεγάλη δυσκολία ήταν στη λογοτεχνική μετάπτωση όλου αυτού του υλικού. Να περάσεις από τη σφαίρα της περιγραφής στη σφαίρα της συλλογικής φαντασίωσης, να προχωρήσεις πέρα από το γεγονός, στους συμβολισμούς του. Κι ακόμα, να υπερβείς τον καφενειακό τρόπο με τον οποίο είθισται να συζητάμε τα αθλητικά δρώμενα, χωρίς όμως να εγκαταλείψεις το αίσθημα του ανήκειν σε μια κοινότητα, χωρίς να προδώσεις τους ομοϊδεάτες σου, τους φίλους του Παναθηναϊκού αλλά και τους φιλάθλους εν γένει».

Αριστερά και Παναθηναϊκός: δυο κόσμοι διαφορετικοί ή δυο ιστορίες που κάπου συναντιούνται; «Είναι δυο σταθερές της ζωής μου. Δυο καταστάσεις μέσα στις οποίες αποφάσισα κάποτε να υπάρξω και από τότε τις κουβαλάω μαζί μου - θέλοντας και μη. Ο Παναθηναϊκός μού έχει φυσικά προσφέρει πολύ περισσότερες χαρές από ό,τι η Αριστερά, αλλά και οι λύπες δεν ήταν λίγες. Υπάρχουν πάντως και πολλά κοινά σημεία: οι διοικήσεις αποδεικνύονται ενίοτε ανεπαρκείς. Η ποιότητα της μπάλας που αποδίδουμε είναι συχνά κατώτερη του αναμενομένου. Η διαιτησία δεν μας πολυπηγαίνει. Από την άλλη, στην Ευρώπη και οι δύο αποδίδουν καλύτερα από ό,τι στην Ελλάδα, είναι το DNA μας αυτό. Οσο λοιπόν και αν υπάρχουν και διαφορές (η αριστερά, για παράδειγμα, δεν κάνει πρωταθλητισμό όπως ο Παναθηναϊκός), συχνά στη ζωή μου, όταν θέλω να γράψω κάτι για την πολιτική και τα κλασικά επιχειρήματα μου έχουν τελειώσει, καταφεύγω στην αθλητική πλευρά του εαυτού μου και από κει αντλώ εικόνες και παραδείγματα.

»Θέλω και οι δυο ομάδες να παίζουν βάσει προγράμματος, με αρχές, να μην καταφεύγουν στον εύκολο εντυπωσιασμό και στο λαϊκισμό για το χειροκρότημα της κερκίδας και μόνο, να έχουν στρατηγική και σχέδιο. Από την άλλη, η θητεία μου στην αριστερά μού έχει προσφέρει τα εργαλεία να κατανοώ καλύτερα τα παιχνίδια που παίζονται στις πλάτες των φιλάθλων και οι απαντήσεις που δίνω στα θέματα της ομάδας να διαπνέονται από μια διαλεκτική προσέγγιση. Είτε πρόκειται για το γηπεδικό, είτε για το ιδιοκτησιακό, είτε απλώς για το σύστημα ανάπτυξης του παιχνιδιού. Φυσικά, υπάρχουν και στιγμές όπου οι συνθήκες με φέρνουν σε δίλημμα. Μπορείς να είσαι Παναθηναϊκός και αριστερός ταυτόχρονα, όταν μεγαλομέτοχος της ομάδας καταθέτει αγωγή εναντίον του προέδρου του κόμματος; Μπορείς να είσαι Παναθηναϊκός και οικολόγος, όταν οι κατασκευαστές και ο δήμαρχος έχουν εμπλέξει την ομάδα σε ανεπίτρεπτα παιχνίδια ρίαλ εστέιτ και απειλούν το μέλλον μιας υποβαθμισμένης περιοχής όπως ο Βοτανικός; Στο βιβλίο ξεδιαλύνονται όλα τα σχετικά διλήμματα».

Αναφέρεσαι στους φιλάθλους της ομάδας ως μια μεγάλη συλλογικότητα. Μπορεί εκφραστής αυτής της συλλογικότητας να είναι ένας επιχειρηματίας με τις δικές του -σεβαστές κατά τ' άλλα- προτεραιότητες; «Δεν ξέρω πόσο σεβαστές μπορεί να είναι οι προτεραιότητες ενός επιχειρηματία που επέλεξε να γίνει ο ηγέτης ενός αθλητικού σωματείου. Για τους φιλάθλους του Παναθηναϊκού, πάντως, δεν είναι, γι' αυτό και ουδέποτε θα γίνουν ιδιωτικός στρατός του οποιουδήποτε επιχειρηματία-προέδρου, όσους τίτλους και αν αυτός εξασφαλίσει στην ομάδα. Φοβάμαι, λοιπόν, ότι το βλέπεις έτσι μόνο και μόνο επειδή είσαι... Ολυμπιακός. Σύμφωνα, λοιπόν, με τη δική μου προσέγγιση, που είναι επίσης προσέγγιση της μεγάλης πλειονότητας των φίλων του Παναθηναϊκού, κανένας επιχειρηματίας δεν μπορεί να γίνει εκφραστής της μεγάλης κοινότητας που αποτελούν οι φίλαθλοι μιας ομάδας. Αυτή άλλωστε είναι και η αντίφαση που βιώνουν οι οπαδοί σε συνθήκες καπιταλισμού. Αντίφαση ανάμεσα στον λαϊκό χαρακτήρα της ομάδας και στην ιδιοκτησία των σωματείων από εκπροσώπους του μεγάλου κεφαλαίου, οι οποίοι επιχειρούν να καρπωθούν την υπεραξία των συναισθημάτων μας, της παράδοσης, των συμβόλων, των τίτλων και των μεγάλων μορφών της ομάδας».

Ωραία, μόνο που τόσο εγώ όσο και αρκετοί Ολυμπιακοί συμμεριζόμαστε την προσέγγισή σου. Γιατί άραγε, ενώ στο βιβλίο σου επιχειρείς μια διάκριση ανάμεσα στο DNA του Παναθηναϊκού και το DNA του βαρδινογιαννισμού, δεν κρατάς μια επιφύλαξη, έστω, ανάμεσα στο αντίστοιχο DNA του Ολυμπιακού και εκείνο του κοκκαλισμού; «Μακάρι να είναι έτσι όπως τα λες, αλίμονο. Αυτή θα ήταν η βάση ώστε, κάποτε, στο απώτατο ίσως μέλλον, να ξαναβρεθούμε μαζί στις κερκίδες χωρίς κιγκλιδώματα και χωρίς ΜΑΤ ανάμεσά μας, όπως παλιά, τότε που μαζί κάναμε ντου στη Λεωφόρο -το 1964 ήταν;- στον ημιτελικό του κυπέλλου, γιατί φαινόταν ότι οι διοικήσεις το είχαν από κοινού στημένο το παιχνίδι να βγει ισοπαλία για να κόψουν δεύτερη φορά εισιτήρια στον επαναληπτικό. Αλλά από τότε έχουν μεσολαβήσει -κακή τη μοίρα- πολλά. Οταν, λοιπόν, εσύ λες ότι συμμερίζεσαι την προσέγγισή μου, είναι καιρός να αναλογιστείς, έστω και τώρα, μήπως είσαι βάζελος και βρέθηκες κατά λάθος -από ιστορική παρεξήγηση ή από κάποια στραβοτιμονιά κατά τη διάρκεια της παιδικής σου ηλικίας- στο απέναντι στρατόπεδο. Αλλά βέβαια αυτό είναι δύσκολο να το παραδεχτεί κανείς έπειτα από τόσα χρόνια, το καταλαβαίνω».

Θεμέλιος λίθος του «παναθηναϊκού τρόπου του σκέπτεσθαι» που αποθεώνεις στο βιβλίο σου είναι, όπως λες, η κριτική. Ομως, δεν αναφέρεις παρά μια μικρή υποσημείωση για το δρόμο προς το Ουέμπλεϊ που, όπως και πολλοί Παναθηναϊκοί σήμερα θα συμφωνήσουν, δεν ήταν στρωμένος με «καθαρά χέρια». Προτάσσεις το φιλί της Μελίνας στον Κυράστα, αντίθετα για το αντίστοιχο της συζύγου του δικτάτορα στον Δομάζο, δεν λες κουβέντα... «Εντάξει, τώρα θα τον κατηγορήσουμε τον άνθρωπο και επειδή είχε το παρατσούκλι... "στρατηγός". Δεν ήταν αντιστασιακός ο Δομάζος, αυτό είναι βέβαιο. Οπως είναι επίσης βέβαιο ότι η χούντα προσπάθησε να αξιοποιήσει τη μεγάλη πορεία της ομάδας με κάθε τρόπο - και προφανώς δεν μπορεί κανείς να είναι υπερήφανος γι' αυτό. Απ' αυτό το σημείο όμως μέχρι να κάνεις υπαινιγμό για τον τρόπο με τον οποίο έφτασε ο Παναθηναϊκός ώς τον τελικό του Κυπέλλου Πρωταθλητριών, υπάρχει μεγάλη απόσταση. Κατά τη διάρκεια της μέχρι τώρα δημοσιογραφικής μου καριέρας, πολλοί ήρθαν και μου πρότειναν να κάνουμε αποκαλυπτικό ρεπορτάζ για το πώς έφτασε ο Παναθηναϊκός μέχρι το Γουέμπλεϊ. Δεν αρνήθηκα ποτέ να γίνει αυτή την έρευνα και, πίστεψέ με, αν αποδεικνυόταν ότι η χούντα είχε δώσει στον Ερυθρό Αστέρα δολάρια, σφαίρες, πορτοκάλια ή οτιδήποτε άλλο για να κάτσει να χάσει, εγώ πρώτος θα το δημοσίευα. Από την άλλη, με τα χρόνια έγινε φανερό ότι η τότε πορεία του Παναθηναϊκού δεν ήταν πυροτέχνημα».

Δηλώνεις λάτρης του επιθετικού ποδοσφαίρου. Σου αρέσει η αγωνιστική φιλοσοφία της ομάδας σου; Πιστεύεις πως ο φετινός Παναθηναϊκός που πήρε -ελλείψει αντιπάλου, κατ' εμέ- νταμπλ, έχει δυνατότητες για μια θετική πορεία στην Ευρώπη και με τι είδους προωθητικές κινήσεις; «Ο Παναθηναϊκός κέρδισε δύο φορές -μέσα έξω- τη Ρόμα, την ομάδα που διεκδίκησε μέχρι τον τελευταίο γύρο από την Ίντερ το ιταλικό πρωτάθλημα - το καμπιονάτο. Της έβαλε και έξι γκολάκια. Σκέψου, δηλαδή, να έπαιζε και καλά φέτος... Η αλήθεια είναι, πάντως, ότι η απόδοση της ομάδας γενικά δεν με ενθουσίασε. Από τη στιγμή όμως που ανέλαβε ο Νίκος Νιόπλιας, στη μέση του δρόμου, η αγωνιστική της φιλοσοφία μου άρεσε. Πρέσινγκ σε όλο το γήπεδο, η μπάλα στο χορτάρι, αξιοποίηση του Σωτήρη Νίνη, πολύ τρέξιμο, κάλυψη κενών χώρων, ομαδικό πνεύμα, αξιοποίηση νέων παικτών. Νομίζω ότι του χρόνου θα πάμε ακόμα καλύτερα και μπορεί κάλλιστα να πρωταγωνιστήσουμε και στην Ευρώπη. Οι προϋποθέσεις δεν είναι πολλές: να μείνει, φυσικά, ο προπονητής και να στήσει αυτός την ομάδα, η ενδεκάδα να ξεκινάει από τον Νίνη, να γίνουν διορθωτικές κινήσεις στην αμυντική γραμμή. Θα μου άρεσε να επέστρεφαν ο Ιβανσιτς και ο Μάτος -αυτοί οι δύο παιχταράδες που ο προηγούμενος προπονητής είχε στο ψυγείο-, αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι αυτό θα γίνει. Πάντως, υπάρχει μεγάλη αισιοδοξία για την καινούρια χρονιά. Αλλά ενδιαμέσως υπάρχει και το Μουντιάλ, όπου πιστεύω ότι οι παίκτες του Παναθηναϊκού θα δώσουν επίσης σπουδαία δείγματα γραφής - όπως γίνεται συνήθως».

Το Μουντιάλ ξεκινά σε λίγες μέρες στη σκιά της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Πώς το σχολιάζεις; «Είναι το πρώτο Μουντιάλ που γίνεται στην Αφρική. Το δεύτερο στο οποίο μετέχει η Εθνική Ελλάδος, κι αυτή τη φορά υπάρχει η ελπίδα ότι θα καταφέρουμε να πουλήσουμε πιο ακριβά το τομάρι μας. Η συνέχεια της Πορτογαλίας με άλλα μέσα... Αυτά είναι τα καλά νέα. Τα κακά νέα δεν έχουν να κάνουν με το ποδόσφαιρο, αλλά είναι υπέρτερα. Και είναι κι αυτά παγκόσμια - μουντιαλικά. Θα πω μονάχα ότι δίπλα στις μαγικές τρίπλες, στα γκολ και στις αποκρούσεις, στους σταρ και στα θαυμαστά συστήματα των προπονητών, το Μουντιάλ ήταν πάντα η αφορμή να μπουν στην καρδιά μας κάτι φτωχοδιάβολοι με στραβά πόδια και με τρέλα στα μάτια, κάτι αλάνια από το Μπουένος Άιρες, από το Σάο Πάολο ή από τη Λουάντα και κάτι μετανάστες, Ευρωπαίοι δεύτερης γενιάς, που αλλιώς ίσως να μη γυρίζαμε ούτε να τους κοιτάξουμε. Για μένα αυτή η περιπέτεια άρχισε μπροστά σε μια ασπρόμαυρη οθόνη το '70 - και συνεχίζεται, έστω με κάπως λιγότερη λάμψη».

Η πολιτική

Δεν συμμερίζομαι την υστερία των μίντια, των πολιτικών και των παραγόντων σχετικά με τη βία στα γήπεδα. Πρόκειται κατά κανόνα περισσότερο για βία συμβολική και όχι πραγματική. Πολύ συχνά επίσης την προξενούν ή την πυροδοτούν οι ίδιες οι δυνάμεις καταστολής. Κι αν θες να ξέρεις, αν δεν ξεσπούσε στα γήπεδα, η βία θα εκδηλωνόταν πολύ πιο έντονα στην καθημερινότητά μας - και όχι κυρίως με τη μορφή εξεγέρσεων ή επαναστάσεων, όπως ίσως φαντασιώνεις εσύ με το δογματικό αριστερόστροφο μυαλό σου.

Το γήπεδο

Ελεγαν λοιπόν γήπεδο, αλλά εννοούσαν μολ. Ελεγαν πάρκινγκ για τους φιλάθλους και εννοούσαν πάρκινγκ για το εμπορικό κέντρο. Ελεγαν διπλή ανάπλαση και εννοούσαν μονομερή τσιμεντοποίηση. Ελεγαν συνεργασία ιδιωτικού και δημόσιου τομέα και εννοούσαν υποταγή του δεύτερου στα συμφέροντα του πρώτου. Ελεγαν νομιμότητα και εννοούσαν τετελεσμένα γεγονότα. Ελεγαν πράσινο, αλλά εννοούσαν το πράσινο του χρήματος - ούτε του Παναθηναϊκού αλλά ούτε και της περιβαλλοντικής ανάσας που χρειάζεται απεγνωσμένα η υποβαθμισμένη περιοχή. Ελαιώνας, σου λέει ο άλλος. Ναι, αλλά όχι εξαιτίας των ελαιοδένδρων, παρά μόνον εξαιτίας του λαδώματος.

Ο έρωτας

Μην περιμένετε σ' αυτό το βιβλίο κουτσομπολιά, ούτε απόρρητο παρασκήνιο, ούτε εμβριθείς τεχνικές αναλύσεις. Αναζητήστε τα κίνητρά του αλλού: στην ποίηση που περικλείει μια ντρίμπλα, στην κοροϊδία που ενέχουν τα δημοσιεύματα των αθλητικών εφημερίδων για τις επερχόμενες σπουδαίες μεταγραφές, στην αλλοτρίωση που συνεπάγεται το γεγονός ότι αγαπάς μια ομάδα που όμως ανήκει σε κάποιον άλλο και είναι έρμαιο των διαθέσεων και της προσωπικής στρατηγικής του, σ' αυτό το κοντράστ αγάπης και συμφέροντος, αφοσίωσης και εκμετάλλευσης.

Η διοίκηση

Η αλήθεια είναι ότι στο συλλαλητήριο συνάντησα αρκετούς φίλους του Συνασπισμού να φωνάζουν συνθήματα, να τραγουδάνε, αλλά και να δυσανασχετούν με τους -άπειρους σε τέτοια ζητήματα- οργανωτές, που δέχτηκαν να ολοκληρώσουν την πορεία σε θέση οφσάιντ. Πώς να το κάνουμε, άλλο είναι να φωνάζεις «Τζίγγερ, ξεκουμπίσου» έξω από τη «Σόνια», και τελείως διαφορετικό να φωνάζεις «Τζίγγερ, ξεκουμπίσου»έξω απ' τη Λεωφόρο. Είναι γνωστό σε κάθε αριστερό ότι το αυθόρμητο κίνημα πολιτικοποιείται μονάχα όταν σπάει τον κλοιό των δυνάμεων καταστολής, οξύνοντας τους όρους της αντιπαράθεσης. Στα πεζοδρόμια και στα κρατητήρια σφυρηλατούνται οι συνειδήσεις, και όχι στις παρακείμενες καφετέριες όπου εκτονώθηκε το πάθος των διαδηλωτών μετά την ειρηνική διάλυσή τους. Οταν λέμε ότι πάμε στην πρεσβεία, πηγαίνουμε στην πρεσβεία, κι όταν λέμε στη Λεωφόρο, πάμε στη Λεωφόρο -τελεία και παύλα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Παναθηναϊκός
Αριστερά