Έντυπη Έκδοση

Το πένθος ταιριάζει στον καλλιτέχνη

Rainer Maria Rilke

ΡΕΚΒΙΕΜ για μια φίλη και

για τον Βολφ Γκραφ φον Κάλκροϊτ

μτφρ.: Ι. Αγγελάκη, Ε. Αλεξάκη, Κ. Μαντοπούλου, Χ. Μπανιά

εκδόσεις Πάπυρος, σ. 74, ευρώ 8

Το ρέκβιεμ, ως μουσικό είδος, είναι συνδεδεμένο με τη νεκρώσιμη ακολουθία της Καθολικής Εκκλησίας («Requiem aeternam dona eis Domine»: ανάπαυση αιώνια δος αυτοίς, Κύριε). Τα ποιήματα που ενσωματώνονται στον παρόντα τόμο, στεγάζονται κάτω από αυτή την ονομασία για να αποτελέσουν τον επικήδειο δύο νεαρών καλλιτεχνών, δίνοντας ωστόσο την ευκαιρία στον Ρίλκε να αναπτύξει και ένα ευρύτερο φάσμα ιδεών σχετικά με το πρόσωπο του καλλιτέχνη, τη δημιουργικότητα, την ελευθερία, το όραμα, την ασυμφιλίωτη έχθρα της τέχνης απέναντι στη ζωή.

Τα καλλιτεχνικά πράγματα προκύπτουν μόνον όταν έχει βρεθεί κανείς σε κίνδυνο, όταν έχει φτάσει στο απώτατο όριο μιας εμπειρίας, ώς εκεί όπου κανένας άνθρωπος δεν μπορεί πλέον να προχωρήσει, γράφει ο Ρίλκε σε μια επιστολή προς τον καλό του φίλο Σεζάν. Ο θάνατος είναι μια προεικόνιση αυτού του απώτατου κινδύνου, μια έννοια που εδώ, στην παρούσα συλλογή, δεν σχετίζεται μόνο με την κυριολεξία της λέξης (τη φυσική απώλεια ενός υλικού σώματος) αλλά και με πένθη προσιδιάζοντα στον θάνατο, πένθη και θρήνους που αποτελούν την απαστράπτουσα ενέργεια της ανθρώπινης εσωτερικότητας. Αυτά ακριβώς τα πένθη καταθέτει ο Ρίλκε, ως αποχρώσεις μιας προσπάθειας κατανόησης της ύπαρξης και ιδιαίτερα εκείνων των ανθρώπινων στοιχείων που είθισται να αναπαράγουν την παραίτηση, την ανελευθερία, τον εγκλωβισμό στις στερεότυπες αξίες και στις πλάνες της ανώριμης συνείδησης.

Η παρούσα συλλογή αποτελεί έναν μεσοσταθμό ανάμεσα στα πρώιμα έργα του Ρίλκε, Το βιβλίο των εικόνων, και Νέα ποιήματα, πριν ακολουθήσουν τα ωριμότερα έργα της τελευταίας περιόδου, τα αριστουργήματα, Ελεγείες του Ντουίνο και Σονέτα στον Ορφέα. Το πρώτο ρέκβιεμ του τόμου είναι γραμμένο για τη ζωγράφο Πάουλα Μόντερσον-Μπέκερ, που πέθανε «παλιομοδίτικα» (όπως σημειώνει ο Ρίλκε) και το δεύτερο για τον Βολφ Γκραφ φον Κάλκροϊτ, νεαρό αυτοκτόνο ποιητή, μεταφραστή του Μποντλέρ και του Βερλέν.

Η Πάουλα Μόντερσον-Μπέκερ (1876-1907) ήταν μια ιδιαίτερη καλλιτεχνική περίπτωση. Το έργο της, αναγνωρισμένο πλέον στη Γερμανία, συγγενεύει με τις τάσεις γνωστών πρωτοποριών του 19ου και του 20ού αιώνα (ιμπρεσιονισμός, εξπρεσιονισμός, κυβισμός, γιούγκεντστιλ), συνδέοντας αρμονικά το γερμανικό ρομαντικό, μυστικιστικό στοιχείο με τις εμπνεύσεις των γάλλων εικαστικών. Η ίδια επηρέασε βαθιά τον Ρίλκε μέσω της στενής φιλίας τους, καθώς η εικαστική γλώσσα στην οποία τον εισήγαγε έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και εξέλιξη της ποιητικής του. (Περιγράφοντας τη σχέση τους, εκείνος θα σημειώσει: οι δυο μας αισθανόμαστε συγγενείς προς το αιώνιο.)

Για την ιστορία, σημειώνω ότι τα ποιήματα της παρούσης συλλογής τα έχουμε διαβάσει παλαιότερα, μεταφρασμένα από τον Γ. Κοροπούλη (το πρώτο ρέκβιεμ, στις Αισθηματικές ιστορίες) και τη Μ. Τοπάλη (το δεύτερο ρέκβιεμ, στο περιοδικό Ποίηση).

Στο επόμενο φύλλο της Βιβλιοθήκης αφιέρωμα σε βιβλία για καλοκαιρινές αποδράσεις

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου