Έντυπη Έκδοση

Τα αγάλματα κάνουν spa

Επεμβάσεις συντήρησης και καθαρισμού ξεκίνησε ο Δήμος Αθηναίων σε γλυπτά και σιντριβάνια

Ο έφιππος αδριάντας του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη μπροστά από την Παλαιά Βουλή μοιάζει να ανοίγει το δρόμο στους διαδηλωτές που διαμαρτύρονται για τα δεινά της οικονομικής κρίσης. «Βάστα Γέρο» φαίνεται πως έγραψε ένας απ' αυτούς στη βάση του αγάλματος ζητώντας τη συμπαράσταση του Γέρου του Μοριά.

Το «Παιδί με τα σταφύλια» στο Σύνταγμα κοντεύει να «φαγωθεί» από τη διπλανή καφετέρια. Το «Παιδί με τα σταφύλια» στο Σύνταγμα κοντεύει να «φαγωθεί» από τη διπλανή καφετέρια. Ασφαλώς δεν είναι το μόνο άγαλμα με γκράφιτι στο κέντρο της Αθήνας. Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερα δημόσια γλυπτά γίνονται καμβάς για να εκφραστεί με λέξεις, με σχέδια και χρώματα η λαϊκή οργή ή διεκδίκηση. Πάνω στο λευκό μάρμαρο τα πολιτικά συνθήματα μπλέκονται με τις καψουρορήσεις και τους φιλοσοφικούς αυτοσχεδιασμούς. Και οι στριτ άρτιστ επεμβαίνουν με σπρέι θέλοντας να αναβαθμίσουν τη μάλλον αδιάφορη, αν όχι κακόγουστη αισθητική πολλών δημόσιων γλυπτών...

Ομως, εκτός από την ελευθερία έκφρασης υπάρχει και η ανάγκη προστασίας των καλλιτεχνημάτων, γι' αυτό και οι αρμόδιες υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων καθαρίζουν και συντηρούν τα δημόσια έργα τέχνης. Και δεν είναι λίγα: περίπου 200 βρίσκονται εντός των ορίων του δήμου. Τα υπαίθρια γλυπτά ελέγχονται και καταγράφονται προκειμένου να εμπλουτιστεί η ηλεκτρονική βάση δεδομένων. Παράλληλα «τρέχει» το φετινό πρόγραμμα της συντήρησης και ανάδειξης των γλυπτών και των σιντριβανιών σε τέσσερις πλατείες: Συντάγματος, Ομόνοιας, Κουμουνδούρου και Κλαυθμώνος. Επιπλέον επεμβάσεις γίνονται σε ακόμα 21 γλυπτά που παρουσιάζουν μεγάλες φθορές από βανδαλισμούς ή λόγω των περιβαλλοντικών συνθηκών.

Ετσι, μεταξύ άλλων συντηρήθηκαν τα έργα που πρόσφατα τοποθετήθηκαν στο πάρκο Ριζάρη («Μαζικοποίηση» του Γ. Λάμπρου και το «Πλαστικό όραμα» του Γ. Καλακαλλά), ενισχύθηκε στατικά ο «Οδυσσέας Ελύτης» του Γ. Παππά στη Δεξαμενή, καθαρίστηκε η προτομή του Περικλή Βυζάντιου στην Πλάκα, αλλά και ο «Ερμής» στο Σύνταγμα. Στο πρόγραμμα εντάσσονται και τα χαριτωμένα ζαρκαδάκια του Συντάγματος, αντίγραφα ρωμαϊκών γλυπτών από το Μουσείο της Νάπολης. Στην ίδια πλατεία ο δήμος δίνει μάχη για να «απελευθερώσει» το «Παιδί με τα σταφύλια», αντίγραφο του έργου του Δ. Φιλιππότη, που τα τραπεζοκαθίσματα παρακείμενης καφετέριας κοντεύουν να το... καταπιούν.

«Οι ρύποι της ατμόσφαιρας αλλά και οι καιρικές συνθήκες προκαλούν φθορές και αλλοιώσεις στο υλικό των γλυπτών. Παρατηρούμε διάβρωση των μετάλλων, αποσάθρωση ή ασβεστοποίηση των επιφανειών», μας λέει ο Αλέξανδρος Πουλούδης, τμηματάρχης στο Τμήμα Παραδοσιακών Κτιρίων και Μνημείων της Διεύθυνσης Συντήρησης και Αυτεπιστασίας. «Ωστόσο το κυριότερο και συχνότερο πρόβλημα είναι τα γκράφιτι. Τα υλικά βαφής εμποτίζουν το μάρμαρο προκαλώντας ανεπανόρθωτες βλάβες σε σημαντικά μνημεία».

Ο καθαρισμός των γκράφιτι γίνεται επί τόπου από ειδικά συνεργεία, ενώ χρησιμοποιούνται ουδέτερα απορρυπαντικά και σφουγγάρι, μας πληροφορεί ο ίδιος. Παλαιότερα γινόταν χρήση αμμοβολής που αποδείχτηκε ακατάλληλη. Σήμερα, σε πολλές περιπτώσεις γίνεται και αντιγκράφιτι: «Βάζουμε ένα υλικό που δημιουργεί μια επιδερμίδα πάνω στο μάρμαρο ώστε όταν γίνει το γκράφιτι, να μπορεί να ξεπλένεται στη συνέχεια εύκολα, με νερό», εξηγεί ο Α. Πουλούδης. Η τεχνική πρόσφατα εφαρμόστηκε με επιτυχία στον «Ξυλοθραύστη» του Δ. Φιλιππότη, στην Ηρώδου Αττικού.

Οι υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων τρέχουν και δεν φτάνουν. Πώς γίνεται να καθαρίζονται τα γλυπτά και πάλι να επικρατεί η γενικότερη εντύπωση ότι είναι βρόμικα; Οπως εξηγεί ο Α. Πουλούδης: «Μερικές φορές ενώ έχει ολοκληρωθεί ο καθαρισμός, μέσα στις επόμενες ημέρες σημειώνονται νέες καταστροφές στο ίδιο μνημείο». Διευκρινίζει επίσης πως «ο Δήμος Αθηναίων δεν διαθέτει μόνιμους εξειδικευμένους συντηρητές για την άμεση αποκατάσταση των φθορών και επειδή οι διαδικασίες ανάθεσης είναι χρονοβόρες, υπάρχει μια καθυστέρηση στην εκτέλεση των έργων». Τις εργασίες αναλαμβάνουν συντηρητές του υπουργείου Πολιτισμού-Τουρισμού ή των ΤΕΙ. Υπάρχει όμως προοπτική να υπογραφεί μόνιμη σύμβαση συνεργασίες με το Μετσόβιο Πολυτεχνείο, που συχνά προσφέρει χείρα βοηθείας.

Η απαγωγή του φανοστάτη

Τα γλυπτά της Αθήνας έχουν τη δική τους ιστορία και νέα κεφάλαια γράφονται καθώς είναι «ζωντανοί οργανισμοί», συνδεδεμένοι με την πόλη και τους κατοίκους της. Από τα πιο «ταλαιπωρημένα» είναι ο «Εφηβος» του Θανάση Απάρτη, που χυτεύτηκε το 1940 και αρχικά τοποθετήθηκε στο αλσύλιο της παλαιάς Σχολής Ευελπίδων. Λέγεται ότι στην περίοδο της Κατοχής τα γερμανικά στρατεύματα το χρησιμοποίησαν ως στόχο σκοποβολής και έτσι δημιουργήθηκαν διαμπερείς οπές από σφαίρες στο σώμα του αγάλματος και ρωγμές στη βάση του. Κατ' άλλους οι «πληγές» προκλήθηκαν από μάχες των αντιστασιακών με τα κατοχικά στρατεύματα, είτε στην περίοδο των Δεκεμβριανών, το 1944. Το 1988 το άγαλμα τοποθετήθηκε στην οδό Καλλιρρόης, ενώ απομακρύνθηκε για την κατασκευή των γραμμών του τραμ. Γιατρεμένο από τους συντηρητές θα μεταφερθεί σύντομα στην οδό Αθανασίου Διάκου.

* Για ένα άλλο γλυπτό, «Ο Θησέας σώζων την Ιπποδάμεια» προ καιρού έγινε «επανάσταση» στην πλατεία Βικτωρίας, όταν τα συνεργεία το κάλυψαν με πανιά για να το μεταφέρουν στα εργαστήρια συντήρησης. Καθώς κυκλοφορούσαν φήμες ότι το άγαλμα θα ξαναγυρίσει στο Σύνταγμα (εκεί βρισκόταν μέχρι το 1938) οι περίοικοι αρχικά δυσανασχέτησαν θεωρώντας ότι αποσπάται ένα κομμάτι της ιστορικής πλατείας. Τελικά, ο Θησέας και η Ιπποδάμεια επέστρεψαν ανανεωμένοι στην ίδια θέση.

* Αλλά και στα Εξάρχεια, οι θαμώνες της πλατείας δεν επέτρεπαν στα συνεργεία να αλλάξουν τη βάση από τον κεντρικό φανοστάτη της. Τελικά ο δήμος έστησε ολόκληρη επιχείρηση: χαράματα έγινε η «απαγωγή» του φανοστάτη με ένα φορτηγό που τον μετέφερε στον χώρο συντήρησης.

* Από τα πιο αγαπητά γλυπτά που πρόσφατα βρήκαν τη λευκότητά τους είναι ο χαριτωμένος «Λαγωνικός σκύλος» στη Φωκίωνος Νέγρη, τον οποίο τα παιδιά είχαν για παιχνίδι. Περίφραξη εμποδίζει πλέον τους μικρούς εξερευνητές να δείχνουν τα φιλοζωικά τους αισθήματα. Κι όμως, ο αστικός μύθος θέλει το άγαλμα να έγινε προς τιμήν ενός σκύλου που έδωσε τη ζωή του για να σώσει ένα κοριτσάκι.

Οι σοβαρές καταστροφές ή οι κλοπές υπαίθριων γλυπτών ευτυχώς δεν είναι συχνό φαινόμενο. Συνήθως στο στόχαστρο βρίσκονται οι... μύτες των αγαλμάτων. Στο παρελθόν, πάλι, άγνωστοι είχαν κόψει τα χέρια από το άγαλμα του Κανάρη στην Κυψέλη αλλά και το σπαθί του Μακρυγιάννη, στην Αρεοπαγίτου. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι επιθέσεις έχουν πολιτική χροιά: Το άγαλμα του Τρούμαν αποτελεί κόκκινο πανί για το αντιαμερικανικό συναίσθημα: μέχρι και τα πόδια του είχαν κόψει με σιδεροπρίονο. Οσο για την «Ηπειρο» (κοντά στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο) που ο γλύπτης Κ. Σεφερλής τη φαντάστηκε σαν ξαπλωμένη γυναίκα με αέρινο φόρεμα, δέχεται συχνά «παρενοχλήσεις» με γκράφιτι ερωτικού περιεχομένου.

Ασφαλώς για να σεβαστούμε και να προστατεύουμε τη δημόσια τέχνη, πρέπει πρώτα να τη γνωρίσουμε και να την εκτιμήσουμε. Προς αυτή την κατεύθυνση βρίσκεται το πιλοτικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τα σχολεία που θα εφαρμόσει από το φθινόπωρο ο Δήμος Αθηναίων σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο. «Το σύνθημα είναι τα παιδιά να υιοθετήσουν τα δημόσια γλυπτά. Να μάθουν για τους καλλιτέχνες, για την ιστορία των γλυπτών κι ακόμα να δουν από κοντά πώς γίνεται ο καθαρισμός και να πάρουν μέρος στη διαδικασία», μας λέει ο αντιδήμαρχος Χάρης Ακριτίδης.

Γιατί να μην αναβαθμιστεί και η ποιότητα των γλυπτών στους δημόσιους χώρους, που πολλές φορές είναι κακόγουστα. Τι να σκεφτεί κανείς για έργα όπως αυτό που είναι αφιερωμένο στον απελευθερωτή της Ουρουγουάης Χοσέ Αρτίγας, πίσω από το Χίλτον; Να ξεφύγουμε λίγο από τις προτομές, την παραστατική φόρμα και τις συζητήσεις του τύπου πόσο μοιάζει ή δεν μοιάζει στη Μελίνα Μερκούρη το άγαλμά της. Γιατί να μη γίνει ένα μεγαλύτερο άνοιγμα προς τη σύγχρονη τέχνη, με αγορές και αναθέσεις έργων σε σημαντικούς καλλιτέχνες; Κι ακόμα, να υπάρχει περισσότερη έμπνευση στη χωροθέτηση των έργων που συχνά περνούν απαρατήρητα ή μοιάζουν αταίριαστα στο περιβάλλον τους. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός