Έντυπη Έκδοση

Τα ονόματα στο ελληνικό τραγούδι

Από την πρώτη μέρα που εμφανίστηκε ο άνθρωπος στον πλανήτη, υπήρξε η ανάγκη του προσδιορισμού της ταυτότητάς του· έτσι δημιουργήθηκαν τα ονόματα, που προσδιορίζουν την ατομικότητα και τη μοναδικότητα του κάθε ανθρώπου.

Χιλιάδες χρόνια πριν εμφανισθεί στη ζωή μας η εξέταση DNA, τα ονόματά μας βοήθησαν στο να μας κάνουν να ξεχωρίζουμε συνήθως από άλλους ανθρώπους, και το «συνήθως» είναι απαραίτητο λόγω των περιπτώσεων συνωνυμίας, που είναι πάντα μία πιθανότητα που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε.

Από την αρχαιότητα ως λαός δίναμε ιδιαίτερη σημασία στα ονόματα, και το προσωπικό όνομα ήταν η χαρά και η περηφάνια των Ελλήνων, που είχαν σε δεύτερη μοίρα το επάγγελμα και τον τίτλο που, ίσως, προέκυπτε από αυτό.

Η ετυμολογία της λέξης «όνομα» είναι ελληνική, γι' αυτό και στις περισσότερες γλώσσες χρησιμοποιείται ανάλογη λέξη, name, nome, namo, nomen.

Τα ονόματα έχουν και αυτά τη δικιά τους σημαντική συμμετοχή στη δημιουργία των τραγουδιών, αφού μέσα από αυτά προβάλλεται η ιδιαιτερότητα του κάθε ατόμου. Μερικά από αυτά έχουν, μάλλον λόγω συχνότητας παρουσίασης, αλλά και στιχουργικής ευκολίας, συχνότερη παρουσία στα ελληνικά και διεθνή τραγούδια.

Ο Γιώργος και η Μαρία είναι αναμφισβήτητα τα ονόματα που έχουν τη συχνότερη παρουσία στα ελληνικά τραγούδια, όπου σχεδόν όλοι, οι Αγιοι και μη, έχουν τη συμμετοχή τους στις στιχουργικές εμπνεύσεις.

Τα τραγούδια με ονόματα έχουν εισέλθει στην καθημερινότητά μας και αρκετές φορές χρησιμοποιούμε φράσεις από αυτά προσπαθώντας να απεικονίσουμε τις πράξεις ή τον χαρακτήρα αυτού που συνομιλούμε και συνέπεσε να έχει το ίδιο όνομα με αυτό του συγκεκριμένου τραγουδιού. Φράσεις όπως το «έμπαινε Γιώργο» ακούγονται συχνά, φέρνοντας π.χ. αυτομάτως στο μυαλό μας την εικόνα του αντίστοιχου Γιώργου από το περιβάλλον μας που μας είναι πιο οικείος.

Μερικά ονόματα έχουν χρησιμοποιηθεί περισσότερο από τους στιχουργούς, αλλά αρκεί μία φορά για να βάλουν τη σφραγίδα τους στην ταυτοποίηση που συνδέει πρόσωπα με τραγούδια.

Μια αναζήτηση για τραγούδια στα οποία χρησιμοποιείται το όνομα Γιώργος, θα οδηγούσε στο να γραφεί ένα άρθρο που οι Γιώργηδες θα αποτελούσαν τη μοναδική αναφορά. Γι' αυτό η αναφορά μου θα περιοριστεί σε ένα μόνο τραγούδι για κάθε όνομα.

Ο Κυρ Αντώνης του Μάνου Χατζιδάκι διαγωνίστηκε το 1961 στο Γ' Ραδιοφωνικό Φεστιβάλ του τότε ΕΙΡ. Οι δύο ερμηνείες της εποχής που ξεχώρισαν ήταν αυτές της Νάνας Μούσχουρη και του Στέλιου Καζαντζίδη.

Εκτορας και Ανδρομάχη - Λάκης Παππάς (1965), Κοιμήσου Περσεφόνη - Μαρία Φαραντούρη (1976), δύο ακόμα συνεργασίες του Χατζιδάκι με τον Γκάτσο.

Η Μπαλάντα του Αντρίκου του Μίκη Θεοδωράκη, σε ποίηση Κώστα Βάρναλη, με τον Γρηγόρη Μπιθικώτση, τον Α. Κλειδωνάρη και τη Φαραντούρη, σε μία από τις πρώτες της εμφανίσεις, αναφέρεται και στις Ζηνοβία, Αντιγονάκι, Κατερίνα και Ζωή (1965).

Σύνθεση δικιά της είναι η Μπαλάντα της Ιφιγένειας της Χάρις Αλεξίου, από το 1984.

Οπου Γιώργος και μάλαμα, Γιώργος Μητσάκης, 1946. Ερμηνευτές οι Δημήτρης Ρουμελιώτης και Γεωργία Τζόυ.

Γιάννη μου το μαντίλι σου, δημοτικό της Ηπείρου, από τους θησαυρούς της παραδοσιακής μας μουσικής. Παραδοσιακό και το Ενα νερό κυρα-Βαγγελιώ και η Βασιλική.

Μαρία, (1953), τραγούδι του Γιώργου Μουζάκη, σε στίχους του Κώστα Νικολαΐδη, με ερμηνεία της Καίτης Μπελίντα. Ηταν γραμμένο για τη μητέρα τού Μουζάκη.

Του Μίκη Θεοδωράκη είναι η Μαργαρίτα-Μαργαρώ, που γράφτηκε το 1961 για τον κύκλο τραγουδιών Αρχιπέλαγος. Ερμηνευτές οι Γρηγόρης Μπιθικώτσης και Αντώνης Κλειδωνάρης.

Νίτσα-Ελενίτσα,του Γιώργου Μητσάκη, με τον Στέλιο Καζαντζίδη και τη Μαρινέλλα, από το 1957. Ενα όνομα που έχει γίνει επιτυχία σε αρκετές διαφορετικές δεκαετίες: Ελενάκι-Ζαχαρίας Κασιμάτης (1931), Η Ελένη του Μάη-Γιάννης Πουλόπουλος (1968), Ελένη-Χάρις Αλεξίου (1986), Ελένη-Αννα Βίσση (1994).

Ελσα σε φοβάμαι-Διονύσης Σαββόπουλος (1973), το τραγούδι που ανοίγει το άλμπουμ Βρώμικο ψωμί, στο ίδιο άλμπουμ υπάρχει και το Δημοσθένους Λέξις.

Μαλάμω (1985), σύνθεση του Σταμάτη Κραουνάκη σε στίχους Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου, που είχαν δοθεί το 1953 στη Μαρίκα Νίνου για να τους προωθήσει στον Τσιτσάνη, ο οποίος δεν έδειξε ενδιαφέρον και 32 χρόνια μετά, με τη βοήθεια του Κώστα Χατζηδουλή, οι στίχοι έφτασαν στον Κραουνάκη. Του Σταμάτη είναι και η Λίζα, με τον Κώστα Μακεδόνα και Η Σουλτάνα η Φωφώ (1988), με την Τάνια Τσανακλίδου, σε στίχους Λίνας Νικολακοπούλου.

Το Χριστινάκι του Γιάννη Σπανού, σε ποίηση του Βασίλη Ρώτα, υπήρχε αρχικά στην Α' Ανθολογία του συνθέτη το 1967, τραγουδισμένο από την Καίτη Χωματά.

Το Παίξε Χρήστο επειγόντως γράφτηκε το 1982 από τον Χρήστο Νικολόπουλο, σε στίχους του Μανώλη Ρασούλη και ερμηνεύτρια την Ελένη Βιτάλη.

Ενα από τα πολλά τηλεοπτικά θέματα που έγραψε με επιτυχία ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, είναι η Αναστασία, που με στίχους της Λίνας Νικολακοπούλου τραγούδησε με επιτυχία η Ελευθερία Αρβανιτάκη.

Η Στέλλα, ήταν μία από τις σχετικά πρώτες μεγάλες επιτυχίες του Σωκράτη Μάλαμα και το άλμπουμ του Ασπρόμαυρες Ιστορίες, ενώ στα Βράχια της Πειραϊκής κοιμόταν ο Στέλιος ο μπεκρής το 1968, σύμφωνα με τον Στέλιο Καζαντζίδη.

Στ' Αποστόλη το κουτούκι, από τις μεγάλες επιτυχίες του 1965 με ερμηνευτή τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και συνθέτη τον Απόστολο Καλδάρα, από την ταινία Καρδιά μου πάψε να πονάς. Ο Γρηγόρης τραγούδησε και τον Μπαρμπα-Θωμά του Μητσάκη το 1962.

Ο Γιώργος Ζαμπέτας, μεταξύ άλλων είχε στο ενεργητικό του και τα τραγούδια Κυρ Αλέκο και Πού 'σαι Θανάση, τραγουδισμένα από τον ίδιο.

Η Αλίκη Βουγιουκλάκη το 1966 τραγουδούσε το Δημήτρη μου, Δημήτρη μου στην ταινία Η Κόρη μου η σοσιαλίστρια, σε μουσική του Γιώργου Ζαμπέτα και στίχους του Αλέκου Σακελλάριου και ο Δημήτρης Παπαμιχαήλ το Λεβεντόπαιδο Αρίστο, στην ταινία Το λεβεντόπαιδο του 1969. Από ταινία πάλι, σε μουσική του Μάνου Λοΐζου, είναι και η Ευδοκία.

Οι ρίζες της Δημητρούλας μάς στέλνουν στο 1936, με την ερμηνεία της Ρόζας Εσκενάζυ στο τραγούδι του Παναγιώτη Τούντα.

Στην ταινία Διπλοπενιές ακούστηκε για πρώτη φορά ο Λευτέρης του Σταύρου Ξαρχάκου, σε στίχους του Νίκου Γκάτσου.

Η Ρόζα του Θάνου Μικρούτσικου, σε στίχους του Αλκη Αλκαίου, ήταν μία από τις μεγαλύτερες επιτυχίες του Δημήτρη Μητροπάνου για τη δεκαετία του '90· υπήρχε στο άλμπουμ Στου αιώνα την παράγκα (1996).

Ο Φάνης, των Χάρη και Πάνου Κατσιμίχα, ήταν μία ξεχωριστή στιγμή για τα δύο αδέλφια, που είχαν την πρώτη τους επιτυχία το 1985 με το Ρίτα-Ριτάκι. Ο Βασίλης Καζούλης, από την άλλη πλευρά, συνιστούσε στον Μπίλι να ξεχάσει τη Φανή.

Το 1972 ο Πάριος τραγούδησε και Το Δεσποινάκι του Σταύρου Κουγιουμτζή, σε στίχους Γιάννη Λογοθέτη.

Από τις μεγάλες επιτυχίες του Μάριου Τόκα το Αννούλα του χιονιά, από το άλμπουμ του Αντώνη Καλογιάννη Μικρά Ερωτικά. Ο Αντώνης τραγούδησε και τα Και που λες Ευτυχία και το Πάει κι ο Στέφανος του Δήμου Μούτση, από τον Συνοικισμό Α'. Ο Μούτσης τραγούδησε ο ίδιος το Ερηνούλα μου το 1981, σε στίχους Κώστα Τριπολίτη.

Ο Μιχάλης ήταν επιτυχία για την Οπισθοδρομική Κομπανία, το Αχ! Ευλαμπία για τον Γιάννη Γιοκαρίνη και η Μελίνα από μέλι για τη Μελίνα Τανάγρη, Εκεί ψηλά στον Αϊ-Λια, παντρευόταν η Μαρίνα, σύμφωνα με τον Νίκο Γούναρη, από τη δεκαετία του '50, όπως και η Βαλεντίνα του Μητσάκη με τη Μαρίκα Νίνου.

Από τον χώρο του ροκ, το 1978, Ο Μπάμπης ο φλου, με τον Παύλο Σιδηρόπουλο.

Τέλος, ονόματα εξωτικά που έγιναν επιτυχίες: Ζιγκουάλα, Μαντουμπάλα, Φαράχ, Ζεχρά, Ζαΐρα, Φαρίντα.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Μουσική