Έντυπη Έκδοση

Παναγιώτης Ευαγγελίδης

Γράφω και μεταφράζω εξαιτίας ενός στοιχήματος

Μια ζωή με μια βαλίτσα στο χέρι. Από τα οκτώ του, όταν έχασε τη μητέρα του και μεγάλωσε διαδοχικά με τρεις διαφορετικές οικογένειες. Αργότερα, με μια βαλίτσα στο Παρίσι, σπουδές, δουλειές, έρωτες, μετά Βαρκελώνη, Νέα Υόρκη, Αθήνα, Τόκιο. Πίσω-μπρος στην Ευρώπη, σταθμοί ανά την Ασία. Ενας νομάς, που έκανε -συνειδητά- τη μετοίκηση έργο τέχνης. Και την Τέχνη σκοπό ζωής.

ΑΡΧΕΙΟ «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ» ΑΡΧΕΙΟ «ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑΣ» Με κύρια ενδιαφέροντα τη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο. Πάθος για τις λέξεις, τις εικόνες, τους ανθρώπους. Σε κάθε νέα του «πατρίδα» έπρεπε να μάθει και τη γλώσσα, να κάνει νέους φίλους, να «ριζώσει» με τον δικό του πολύ ιδιαίτερο τρόπο. Ετσι εντρύφησε και στη λογοτεχνία τους, για να τη μεταφέρει πετυχημένα λίγο αργότερα σε μας ως μεταφραστής. Ο Παναγιώτης Ευαγγελίδης υπήρξε ο πρώτος που μετέφρασε ιαπωνική λογοτεχνία στα ελληνικά από το πρωτότυπο. Παράλληλα εκδίδει τα πρώτα του μυθιστορήματα (Το χέρι κάτω από το ρούχο, Κωνσταντίνος, εκδόσεις Καστανιώτη), ενώ μαθαίνει και την κινηματογραφική γλώσσα και γίνεται ο συν-σεναριογράφος του Πάνου Κούτρα στην Αληθινή ζωή και στην πρόσφατη μεγάλη του επιτυχία Στρέλλα.

ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ: Γράφατε ανέκαθεν; Από το σχολείο;

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΔΗΣ: Ξεκίνησα να γράφω από το Γυμνάσιο εξαιτίας ενός στοιχήματος που έβαλα με τον κολλητό μου, για να του αποδείξω ότι έπρεπε να αφήσει την ποίηση κατά μέρος και να ασχοληθεί με κάτι άλλο. Εκτοτε γράφω ποίηση μόνο όταν φτάνω σε έναν καινούργιο τόπο, εκφράζοντας τις πρώτες μου αισθήσεις απ' αυτόν. Αργότερα, με αφορμή την έκδοση ενός λογοτεχνικού περιοδικού, γράφω το πρώτο μου διήγημα και κάπου μεταξύ Αθήνας και Παρισιού γράφω ένα μικρό μυθιστόρημα, τους «Πλάγιους δρόμους», με ηρωίδα μια φίλη μου και της το χαρίζω. Οταν μου το επέστρεψε ύστερα από πολλά χρόνια και το ξαναδιάβασα, είπα «τι κρίμα, δεν θα ξαναγράψω ποτέ πια έτσι στη ζωή μου!».

Χ.Π.: Γιατί δεν θα ξαναγράψετε ποτέ όπως τότε;

Π.Ευ.: Είμαι ένας άλλος άνθρωπος. Δεν είναι απλά οι επιρροές και τα ερεθίσματα που κουβαλάω, αλλά πώς μετασχηματίζονται όλα αυτά μέσα μου. Και πώς μπορεί το μυαλό μου να τα εκφράσει, να τα περιγράψει.

Χ.Π.: Σας ενδιέφερε το γράψιμο, αλλά όχι ως καριέρα συγγραφέα...

Π.Ευ.: Φυσικά και όχι! Δεν με ενδιέφερε κάτι τέτοιο. Εκείνο που πάντα με μάγευε ήταν να μπορώ να πάρω ανά πάσα στιγμή τη βαλίτσα μου και να φύγω. Να γνωρίσω καινούριους ανθρώπους, μια καινούρια γλώσσα. Ετσι άλλωστε κατέληξα και στην Ιαπωνία. Το βασικό μου θέλγητρο ήταν η γραφή της. Μου έκανε πάρα πολύ μεγάλη εντύπωση.

Χ.Π.: Τα ιδεογράμματα;

Π.Ευ.: Είναι εικόνες που εκφράζουν έννοιες, ιδέες, αντικείμενα. Δεν έχουν μόνον ένα επίπεδο κι αυτό κάνει τη γλώσσα εξ ορισμού πιο πλούσια. Το ιδεόγραμμα κουβαλάει μέσα του μια καταγωγή. Μου προκαλούσε τεράστια μαγεία η ιδέα να μπορέσω μια μέρα να τα αποκρυπτογραφήσω. Είχα κάνει απόπειρες να μάθω ιαπωνικά εδώ στην Αθήνα, αλλά κατάλαβα ότι ήταν αδύνατον.

Χ.Π.: Και σκεφτήκατε να πάτε να τα μάθετε επί τόπου;

Π.Ευ.: Είχα κάνει φίλους γιαπωνέζους καλλιτέχνες στη Βαρκελώνη όπου ζούσα ένα διάστημα, κι έτσι αρχικά με φιλοξένησε μια φίλη. Σκόπευα να μείνω ένα τρίμηνο και είχα πάρει μαζί μου 300.000 δραχμές -μιλάμε για το 1985- ξέροντας ότι είναι ακριβή χώρα. Στις δέκα ημέρες επάνω έπιασα ένα δωμάτιο που κόστιζε τον μήνα 200.000 δραχμές, όταν στην Αθήνα στο Κολωνάκι ένα διαμέρισμα έκανε 50.000...

Χ.Π.: Επιβαλλόταν λοιπόν να βιοποριστείτε....

Π.Ευ.: Δεν γινόταν αλλιώς. Ηταν τραγικά ακριβά. Δούλεψα πολύ για να τα βγάλω πέρα. Δίδαξα ό,τι γλώσσα ήξερα σε ιδιαίτερα και σε ένα ινστιτούτο. Υπήρχε τότε ένα δέος με ό,τι είχε να κάνει με την Ευρώπη κι αυτό με βοήθησε να βρω μαθητές. Δίδαξα και ελληνικά.

Χ.Π.: Ενταχθήκατε στην ιαπωνική κουλτούρα με την ίδια ευκολία όπως στη Γαλλία και στην Ισπανία;

Π.Ευ.: Ερωτεύτηκα την Ιαπωνία με το που πάτησα το χώμα της. Πρώτη φορά κατάλαβα τι είναι να είσαι ερωτευμένος όχι με άνθρωπο αλλά με μια χώρα! Λάτρευα πώς μίλαγαν οι άνθρωποι, πώς γελούσαν, και συν τοις άλλοις έγιναν για μένα ένας μεγάλος καθρέπτης του εαυτού μου. Μέσα από τη μεγάλη πολιτισμική διαφορά, είδα πώς είμαι εγώ. Στο τεράστιο χάσμα που μας χωρίζει με τους Ιάπωνες, είδα τον εαυτό μου με άλλη οπτική.

Χ.Π.: Είναι πράγματι τεράστιο το χάσμα που μας χωρίζει;

Π.Ευ.: Η Ιαπωνία είναι ένα μείγμα παλιού και νέου, αλλά και αυτό το νέο δεν μοιάζει με το δικό μας. Υπάρχει δυτικοποίηση -λόγω προηγμένης τεχνολογίας είναι κατά μία έννοια πιο «δυτικοί» από εμάς-, αλλά με έναν δικό τους τρόπο που δεν μοιάζει καθόλου με το πώς εννοούμε το μοντέρνο στην Ευρώπη.

Χ.Π.: Τελικά, πόσο σας δυσκόλεψε η γλώσσα;

Π.Ευ.: Πάρα πολύ, και ακόμα με δυσκολεύει. Εμεινα τέσσερα χρόνια αλλά δεν ήταν αρκετά, ιδιαίτερα για μένα και τον «αναρχικό» τρόπο που κάνω τα πράγματα. Δεν πήγα ποτέ σχολείο. Δεν υπήρχε ο χρόνος κι έτσι μελετούσα μόνος μου.

Χ.Π.: Ηταν αρκετό για να μπορέσετε να διαβάζετε πεζά κείμενα ;

Π.Ευ.: Τον δεύτερο χρόνο που βρισκόμουν εκεί -ήδη μιλούσα λίγο, διάβαζα ταμπέλες, λέξεις εδώ κι εκεί-, ένα απόγευμα αποφάσισα να αποκρυπτογραφήσω ένα κόμικς με τη βοήθεια λεξικού. Οταν συνειδητοποίησα ότι κατάφερνα και διάβαζα ολόκληρες φράσεις, έπαθα παροξυσμό σαν να είχα βιώσει μια Αποκάλυψη.

Χ.Π.: Επειτα από αυτό, σας ανοίχτηκαν πόρτες να διαβάσετε λογοτεχνία;

Π.Ευ.: Λίγο μετά, ναι. Ανακάλυψα συγγραφείς που δεν είχα ξανακούσει ποτέ. Υπάρχουν μέχρι και σήμερα ονόματα σημαντικά που είναι τελείως άγνωστα στην Ελλάδα αλλά και στην υπόλοιπη Ευρώπη.

Χ.Π.: Κι έτσι κάνατε την πρώτη σας απόπειρα να μεταφράσετε ιαπωνικό βιβλίο;

Π.Ευ.: Το πρώτο βιβλίο που μετέφρασα όσο βρισκόμουν ακόμα εκεί, ήταν η «Σιγανή βροχή» του Καφού Ναγάι για τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια. Είναι μια ιαπωνική νουβέλα, μια μινιατούρα, τυπική σε μέγεθος και θέματα της αγάπης που έχουν οι Ιάπωνες για οτιδήποτε μικρό.

Χ.Π.: Κρατήσατε επαφές με την Ελλάδα όσο βρισκόσασταν εκεί;

Π.Ευ.: Ερχόμουν κάθε καλοκαίρι έναν μήνα. Μάλιστα ήμουν και «ανταποκριτής» του ΚΛΙΚ και του παλιού ΜΕΤΡΟ στο Τόκιο. Εγραφα για νέα ρεύματα και άλλα θέματα και έγινε αφορμή να αρχίσω και να φωτογραφίζω.

Χ.Π.: Γιατί εγκαταλείψατε την Ιαπωνία που τόσο αγαπήσατε;

Π.Ευ.: Μα γιατί τους μεγάλους έρωτες δεν τους παντρευόμαστε. Τον τέταρτο χρόνο που βρισκόμουν εκεί, αισθάνθηκα τις πρώτες ρυτίδες. Δεν άντεχα την ιδέα ότι αν συνέχιζα να ζω σ' αυτήν τη χώρα θα γινόταν ρουτίνα. Αποφασίζω να φύγω και, για πρώτη φορά, επιστρέφω στην Ελλάδα με τόσο πολλές αποσκευές.

Χ.Π.: Κυριολεκτικά, αλλά και μεταφορικά. Γιατί για πολλά χρόνια ήσασταν ο μόνος Ελληνας που μετέφραζε ιαπωνικά βιβλία.

Π.Ευ.: Οταν εγκαταστάθηκα πάλι στην Ελλάδα συνεργάστηκα κυρίως με την Αγρα, αλλά όχι μόνο.

Χ.Π.: Μερικοί αγαπημένοι τίτλοι;

Π.Ευ.: «Το εγκώμιο της σκιάς» του Τανιζάκι, «Το κλειδί» του ίδιου, «Οι ιστορίες της παλάμης». Κάπου οκτώ-εννέα τίτλοι...

Χ.Π.: Κι όλα αυτά τα βιώματα ετών και η τριβή με τον γραπτό λόγο γίνονται σενάριο. Πώς γνωριστήκατε με τον Πάνο Κούτρα;

Π.Ευ.: Τον Πάνο τον ξέρω και είμαστε φίλοι από τότε που ήταν δεκαπέντε χρόνων. Πάντα συναντιόμασταν μέσα στα χρόνια, είχαμε συμπέσει αρκετά και στο Παρίσι, είχαμε γράψει μαζί συνόψεις σεναρίων, ιδέες. Οταν έκανε την πρώτη του ταινία «Η επίθεση του γιγαντιαίου μουσακά», έκανα το script editing και μετά στις δύο επόμενες υπογράψαμε μαζί το σενάριο.

Χ.Π.: Είναι το σενάριο λογοτεχνία;

Π.Ευ.: Ολα έχουν σχέση μεταξύ τους. Το σενάριο πρέπει να έχει μια λιτότητα, μια άλλου είδους οικονομία, γιατί αποσκοπεί να μεταφερθεί στην οθόνη. Υπάρχουν και εδώ διάλογος, πλοκή, στοιχεία που έχουν σχέση με τη λογοτεχνία.

Χ.Π.: Τη «Στρέλλα» την τοποθετούν δίπλα στην «Στέλλα» και την «Ευδοκία», αλλά λείπει το τραγικό στοιχείο εκείνων...

Π.Ευ.: Ηταν η πρώτη απόφαση που πήραμε με τον Πάνο, ότι δεν θα υπήρχε τραγική έκβαση του πράγματος. Οτι, όχι απλώς οι ήρωες δεν θα τιμωρηθούν, αλλά θα καταλήξουν να βρουν ένα είδος εύθραυστης ευτυχίας.

Χ.Π.: Κι όμως, θίγεται ένα θέμα «ύβρεως».

Π.Ευ.: Σήμερα έχουμε φτάσει σε ένα σημείο πολιτιστικό που πρέπει να απαλλαγούμε από τα πλέγματα των ενοχών. Οι ενοχές δημιουργούνται από την κοινωνία και τον πολιτισμό. Η άρνηση της ύβρεως στην «Στρέλλα» είναι η άρνηση του Θεού. Δεν υπάρχει Θεός για να τιμωρήσει!

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία