Έντυπη Έκδοση

Ανέκδοτες επιστολές ενός τραγικού ποιητή

Από τους πλέον τραγικούς ποιητές του πρώτου μισού του εικοστού αιώνα. Διασταυρώθηκε με το φως του ήλιου το 1888 στο Δερβένι Κορινθίας και με το αιώνιο σκοτάδι στις 9 Σεπτεμβρίου του 1942, μέσα στο Δρομοκαΐτειο Θεραπευτήριο όπου νοσηλευόταν από δεκαετίας και πλέον.

Είχε ήδη αρχίσει να σκοτεινιάζει το μυαλό του από τότε που διαγνώστηκε η σχιζοφρενική του νόσος. Στο ιατρικό ιστορικό του έτους 1927 σημειώνεται: «Προ 14 ετών (1913) ησθένησεν από σύφιλιν, την οποίαν εθεράπευσεν ελλιπώς. Η ψυχική του νόσος χρονολογείται από οχταετίας περίπου... Η εν γένει συμπεριφορά του ανόητος... Λέγει ότι είναι αδελφός του Κεμάλ, άλλοτε ότι είναι διάδοχος του Ιταλικού θρόνου...». Τον Ιούνιο δημοσιεύτηκε συνέντευξή του που έγινε στο Δρομοκαΐτειο, όπου μεταξύ άλλων αναφέρει: «Διασκέλισα το κατώφλι του Δρομοκαϊτείου σα νεκρός, όπως θα διεσκέλιζα με ακέραιες τις αισθήσεις μου το κατώφλι του Αδη. Οι νοσοκόμοι και οι γιατροί με τις λευκές καμιζόλες... με εψαχούλευαν με το βλέμμα τους, ένα βλέμμα μέχρι οστέων εξεταστικό και διασκεδαστικό... Ωραίο είναι ότι εδώ μέσα μάς φέρονται σα να είμεθα γνωστικοί. Ξυπνάμε, τρώμε, κοιμούμαστε σύμφωνα με τον κανονισμό... Σε λίγο βασιλεύει στο θάλαμο μια βαρειά ασάλευτη νέκρα... Και τώρα δεν ακούγεται άλλο παρά το τραγικό μονότονο τικ - τακ του ρολογιού, η κρούσις της ρυθμίσεως του χρόνου, το σημείωμα των ωρών που περνούν... Πουθενά αλλού το αίσθημα της απομονώσεως δεν είναι τόσο οδυνηρό, καταθλιπτικό, όσο εις το άσυλο παραφρόνων...».

Αν και έγινε γνωστός με το ψευδώνυμο Ρώμος Φιλύρας, ελάχιστοι γνώριζαν πως στην ταυτότητά του αναγραφόταν ως πραγματικό του όνομα: Ιωάννης Οικονομόπουλος. Ετσι εξηγείται γιατί ορισμένα έγραφα που τον αφορούσαν και αρκετές επιστολές του βρέθηκαν αρκετά χρόνια μετά, από τον φιλόλογο και πρόεδρο του Νοσοκομείου κ. Νικόλαο Τσική, άνθρωπο με ιδιαίτερες γνώσεις πάνω στα ζητήματα της ελληνικής λογοτεχνίας. Ο ίδιος ανακάλυψε και τον σταυρό του στο νεκροταφείο του Θεραπευτηρίου τον Οκτώβριο του 1997, ανάμεσα σε χόρτα ύψους δύο μέτρων και με τη συντήρηση του συνεργάτη του Παναγιώτη Πικιού σήμερα εκτίθεται στο Δρομοκαΐτειο. Αλλά και όσοι ερεύνησαν τη ζωή του στο Ψυχιατρείο, τους διέφυγαν στοιχεία ιστορικής μνήμης που αφορούσαν τη ζωή του τραγικού ποιητή λόγω του ότι τον αναζητούσαν ως Ρώμο Φιλύρα και όχι ως Ιωάννη Οικονομόπουλο. Πολλοί είναι αυτοί που έγραψαν για την τρέλα του και τις άθλιες συνθήκες που βίωσε εκείνη την εποχή. Μόνιμο ήταν το παράπονό του ότι δεν έφθασε εκεί που κατά τη γνώμη του μπορούσε και έπρεπε να φθάσει. Αλαζονεία, εγωκεντρισμός, ανασφάλεια; Με ό,τι και να συμμαχούσε η ταραγμένη του ψυχή, ένας από τους στίχους του αποκαλύπτει το εσώτερο απωθημένο του:

Δεν έζησα πλατιά γοερά, δεν έκρυψα τ' αστέρια, δεν πέταξα σε άλλη γης, δεν άκουσα να μου μιλά κάποιο πουλί που φώναζε σ' ουράνια λημέρια.

Πόσο διαφορετική η θέση του Κ.Π. Καβάφη στο ποίημά του «Το πρώτο σκαλί».

Κι αν είσαι στο σκαλί το πρώτο, πρέπει

νά σαι υπερήφανος κ' ευτυχισμένος.

Εδώ που έφτασες, λίγο δεν είναι

τόσο που έκαμες, μεγάλη δόξα.

Τα περισσότερα ποιήματά του ήταν ερωτικά, φυσιολατρικά, ηθογραφικά, ενώ ο ίδιος ως άνθρωπος ήταν γλυκύς και αγνός. Διέθετε λυρικότητα η γραφή του αλλά υπήρξαν στιγμές που η κριτική του δριμύτητα και αυθορμησία άγγιζε τα όρια της δηκτικότητας. Η πρώτη του ποιητική συλλογή «Ρόδα στον Αφρό» γράφτηκε το 1911 και ακολούθησαν «Ο Γυρισμός» το 1919, «Η Κλεψύδρα» το 1921 κ.ά.

Ο Κώστας Βάρναλης γράφει γι αυτόν: «Ενας ήρωας του νεοελληνικού λυρισμού. Ο πιο πηγαίος, ο πιο αγνός, ο πιο εκρηκτικός. Φύση και γυναίκα, οι δυο καημοί της ποίησής του. Οπως η κουβέντα του έτσι και το γράψιμό του έχει κάτι το ασύνδετο: απότομα άλματα από συγκίνηση σε συγκίνηση κι από εικόνα σε εικόνα. Ο λυρισμός του ανεβαίνει με κραδασμούς και ξαφνικά τινάγματα στην αποθέωση των πραγμάτων που λατρεύει. Αποφεύγει τη διανόηση, τη σκοπιμότητα κι όλα τα γενικότερα προβλήματα. Βλέπει τον κόσμο μέσον του εαυτού του. Είναι ένας απόλυτος ατομικιστής. Ενας ατομικιστής σε διαρκή κατάσταση ενθουσιασμού. Ενας μύστης».

Μέσα στο ψυχιατρείο εκτός από ποίηση γράφει και επιστολές τις οποίες «αποστέλλει» άλλοτε σε υπουργούς, νομάρχες, Αρχηγείο Στρατού, καθώς ο ίδιος είναι άλλοτε έκτακτος γραφέας Β' του υπουργείου Στρατιωτικών και άλλοτε στρατηγός που ανεβαίνει την υψηλή βαθμίδα της στρατιωτικής ιεραρχίας μέσα σε μια νύχτα. Με αυτές τις ονειροπολήσεις και τα τερτίπια του άρρωστου μυαλού του πορεύεται και τα δεκαοχτώ χρόνια της ψυχασθένειάς του.

Στις 10 Δεκεμβρίου του 1937 η Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών υποβάλλει παράκληση προς το «Σεβαστόν Υπουργείον Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας - Διεύθυνσιν Γραμμάτων και Καλών Τεχνών» ώστε να εγκριθεί η μεταφορά του Φιλύρα στο Δημόσιο Ψυχιατρείο Δαφνίου και να του δοθεί ένα μικρό δωμάτιο, καθώς μέσα στο Δρομοκαΐτειο ζει σ' έναν θάλαμο παρέα με άλλους δέκα τροφίμους που τον βρίζουν και τον ενοχλούν διαρκώς, υποχρεώνοντάς τον να μαλώνει μαζί τους δίχως να βρίσκει ησυχία. Την παράκληση υπογράφει ο πρόεδρος Γρηγόρης Ξενόπουλος.

Υπάρχουν και άλλοι λογοτέχνες που αγωνιούν για την τύχη του Ρώμου Φιλύρα, όμως η κάθοδός του στα Τάρταρα είναι ανεπιστρεπτί. Στη Νέα Εστία το 1942 δηλώνει με κάποια ανακούφιση πως στον ίδιο μαρτυρικό θάλαμο όπου ζει, «είχαν τελειώσει και δύο άλλοι ηρωικοί των ελληνικών γραμμάτων, ο Βιζυηνός και ο Μητσάκης». Γράφει ποίηση και σε αρκετές περιπτώσεις πρίμα βίστα, τα δίνει στα χέρια φίλων του που τον επισκέπτονται. Υπάρχουν στιγμές που οι αυξομειώσεις και οι δονήσεις της τέχνης είναι ευρύτερες από εκείνες της αρρώστιας του. Πρόσφατα ανακαλύφθηκαν μέσα σε φακέλους και κλασέρ, που αφορούσαν το οικονομικό και λογιστικό τμήμα του Ψυχιατρείου εκείνης της εποχής, ανέκδοτες επιστολές του τραγικού ποιητή, που έζησε, πέθανε και θάφτηκε εκεί μέσα, οι οποίες έχουν ιδιαίτερη αξία καθώς απεικονίζουν το μέγεθος της παράνοιάς του αλλά και της συγγραφικής του δεινότητας. Αυτές οι επιστολές που βλέπουν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας μαζί με αποδείξεις από το ταμείο του Ψυχιατρείου για τσιγάρα και εφημερίδες του Φιλύρα διεσώθησαν και δεν ανακαλύφθηκαν από διαφόρους μελετητές και ερευνητές της ζωής του, διότι όλοι τον αναζητούσαν με το γνωστό ψευδώνυμο και όχι ως Ιωάννη Οικονομόπουλο, όπως είχε καταγραφεί σε καταλόγους και ιατρικές εξετάσεις.

Η σπαρακτική φωνή της ψύχωσής του, αποτυπωθείσα μέσα από συλλαβές, λέξεις, φράσεις, καθώς ζητά «αποζημίωση από το Τμήμα Νηολογίας του Υπουργείου Ναυτικών για ναυάγιο που υπέστη το σκάφος του πλησίον της Ανδρου λόγω ανεμοθύελλας», σοκάρει και συγκινεί όσους συνειδητοποιούν την τραγική ζωή που έζησε στους θαλάμους των ψυχιατρείων ένας από τους λυρικότερους ποιητές του Μεσοπολέμου.

Εν Αθήναις τη 18η Δεκεμβρίου 1935

Αίτησις Οικονομοπούλου Ιωάννου του Βασιλείου, Ανθυπολοχαγού-Αρχειοφύλακος, εν «αποτάξει». Περί, ηθικής μου, αποκαταστάσεως

Προς το Σεβ/στόν Συμβούλιον της, ανακλήσεως, προαγωγής και αποκαταστάσεως, αποτάκτων, των ετών 1922-1926 Υπουργείου Στρατιωτικών - Τμ. Προσωπικού

Λαμβάνω την τιμήν να παρακαλέσω, όπως ευαρεστούμενοι, κάμητε δυνατήν την κάτωθι αίτησίν μου και με εγγράψητε, δυνάμει του άρθρου 1, του νέου, Αναγκαστικού Νόμου, της 31-10-35, διά τους «οπωσδήποτε αποταχθέντας» των ετών 1922-26, ως και του άρθρου 2, του αυτού Νόμου, («περί αναθεωρήσεως του πίνακος β' κ.λ.π») (του προηγηθέντος Νόμου, του Ιουνίου 1934,) εις τον συμπληρωματικόν, αυτού, πίνακα. Λαμβάνοντας υπόψιν ότι, 1). Την 31-12-23 «απετάχθην» μετά των άλλων, 1.500, κ.κ. Αξιωματικών, μετά την έκρηξιν του Αντεπαναστατικού Κινήματος, της Πελοποννήσου, και, δι' αυτό, «ως μη εμπνέων εμπιστοσύνην» (μετά, των, 1) μετασχόντων, 2) ευνοησάντων. θ' «απετασσόμην» άλλως τ, εξαιρετικώς, εγώ, ανεξαρτήτως, και του Κινήματος, μετά την διεξαγωγήν των εκλογών, (2 μήνας κατόπιν) της Δ'Εθνοσυνελεύσεως, καθ'ας, λαβών κανονικήν, Συνταγματικήν άδειαν, εξέθεσα υποψηφιότητα, πληρεξουσίαν, εν Αθήναις, ως «ανεξάρτητος» μεν, αλλ' αντίθετος προς τον «συνδυασμόν», της επαναστάσεως, και 2) με «ορφανόν» ψηφοδέλτιον και 3) με πρόγραμμά μου υπέρ της Βασιλευομένης Δημοκρατίας (εφημερίδες 1923), περιπέσας, ως εκ τούτου, εις την δυσμένειαν, των ιθυνόντων. 2) «Απετάχθην» και την 2-7-24 ήτοι, παρέμεινα, επί 3μηνον, πλέον, των άλλων εν ενεργεία, επανελθών, μετά το νόμιμον 3μηνον, ήτοι, 1, μόνον μήνα, και 2 εν τω 2ο Στρ. Νοσοκομείον, εις ο εισήχθην διά χωρίς να δηλώσω ασθένειαν κατόπιν διαταγής του «Γραφείου Επαναστάσεως 22» προς το Υ.Σ «διατασσόμενον» να με παραπέμψη εις την Α.Σ. «διατ» να με «αποτάξη» πλέον, λοιπόν και θα ήτο άδικον να μη κριθώ ως «απότακτος» από του 1923. Διό λοιπόν εδιώχθην, «αποταχθείς» διά πολιτικούς λόγους ως εμφαίνεται, εξ εγγράφων, πλην του ότι, αναξιοπρεπές είναι Ανθ/γον εισέτι.

ευπειθέστατος.

Οικονομόπουλος Ιωάννης του Βασιλείου.

Αθήναι, τη 6η Μαρτίου 1934

Προς

Το Υπουργείον των Ναυτικών.

Τμήμα Νηολογίας (Δ/σιν Εμπορικής

Ναυτιλίας) -Λιμενικάς Αρχάς του Κράτους

Αίτησις

περί παροχής αποζημιώσεως κατόπιν του, επισυμβάντος το 192-, ναυαγίου, παρά τας ακτάς της νήσου Ανδρου του,: 1) επιβατικού ατμοπλοίου 1) «Κατίνα» τόνων 1.500, κανονικώς νηολογημένου, με πλήρωμα 32 ανδρών, πλοίαρχον τον κ. Δ. Νικολάκην, ναυτόπαιδα τον κ. Γ. Βαβίλην κ.λπ.

Λαμβάνω την τιμήν να υποβάλω, την παρούσαν αίτησιν, περί αποζημιώσεώς μου, μετά των, σχετικών, συνημμένων, δικαιολογητικών, -συνωδά-, προς επίσημον πράξιν υιοθεσίας μου, μετατεθειμένην, εν τοις Αρχείοις του Υπουργείου Στρατιωτικών, εις ο υπηρέτουν, από του 1914 και από το 1915, ως Αρχιφύλαξ υπό του, ιδιοκτήτου, του, σκάφους κ.Απ. Π. Ζούζουλα, ήδη Γερουσιαστού. Δικηγόρους μου ορίζω τους κ.κ. 1). Κ. Τσουκαλάν 2). Θεοτοκάν 3) Γ. Χαραλαμπόπουλον και αντικλήτους μου, τους κ.κ. 1) Περικλήν Μπούμπουλην και 2) Ε. Παπαναστασίου, Δημοτικόν Σύμβουλον του Δήμου Αθηναίων και ως, εμπειρογνώμονας, τους κ.κ. 1). Χρυσάνθην 2) Παπαχρήστον 3) Χατζηκυριάκον 4) Βασιλειάδην κ.λ.π. 5) Πεζόπουλον 6) Σώκον 7) Λαμπρινόπουλον\Αξία 15-20.000, λιρών στερλινών- με τ' αναλογούντα, μερίδια, εις το πλήρωμα.

Αίτιον: Ανεμοθύελλα

Ο Αιτών Ιωάννης Β. Οικονομόπουλος-Ζούζουλας

Εν Αθήναις, Μάρτιος 1936

Ο τέως Ανθυπολοχαγός

Αρχειοφύλαξ («εν αποτάξει ανιάτου»)

Οικονομόπουλος Ιωάννης

του Βασιλείου

την Διεύθυνσιν του, καθ' ημάς,

Δρομοκαϊτείου Θεραπευτηρίου

Λαμβάνω την τιμήν να παρακαλέσω, όπως μεριμνήσετε και παραπεμφθώ, ενώπιον της ανωτάτης υγειονομικής του Στρατού, Επιτροπής, καθόσον, κατόπιν αναφοράς μου, στηριζομένης εις Αναγκαστικόν Νόμον του Νοεμβρίου 1935, προήχθην, ανακληθείς και εις την ενέργειαν, διοικητικώς. Και απεστρατεύθην, συγχρόνως και όπως καθορισθή, οριστικώς η κατάστασίς μου, υπαγόμενος εις ενεργητικόν τινά Νόμον, ανακαλούμενος ή τυγχάνων αναλόγου ευεργετήματος

Ως π.χ. 8- 15/50, επί πλέον,

Τη συντάξει μου.

Ο «εν αποτάξει

ανιάτου νοσήματος»

Τέως Ανθυπολοχαγός - Αρχειοφύλαξ: Οικονομόπουλος Ιωάννης του Βασ.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου