Έντυπη Έκδοση

ΖΩΗ ΣΕ ΚΑΡΕ

Κίνα

Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΟ ΕΛ ΝΤΟΡΑΝΤΟ ΤΗΣ ΑΦΡΙΚΗΣ

Ούτε κανονιοφόροι, ούτε στρατοί, ούτε παπάδες. Αθόρυβα και μεθοδικά, οι κινέζικες επιχειρήσεις αντλούν πολύτιμες πρώτες ύλες από τη Μαύρη Ηπειρο για να γεμίζουν τα διψασμένα ρεζερβουάρ της ιλιγγιώδους ανάπτυξης του ασιατικού γίγαντα. Οι ντόπιες ελίτ τούς υποδέχονται ως σωτήρες-επενδυτές· οι εργαζόμενοι, ως σκληρά αφεντικά. Οι Κινέζοι, πάντως, έχουν τον τρόπο τους. Δεν οργανώνουν φιλανθρωπικές συναυλίες για τους πεινασμένους. Δεν χαρίζουν λεφτά, δεν νοιάζονται για τη διαφθορά. Με τα γουάν τους επενδύουν στην Αφρική μαζικά, την εκμεταλλεύονται συστηματικά και ονειρεύονται την οικονομική επέκτασή τους και στις άλλες ηπείρους. Η μεγάλη πορεία της Κίνας προς το μέλλον περνά από την Αφρική. Κανείς δεν ξέρει πού σταματά.

Νωπός είναι ακόμα στ' αφτιά ο ήχος της βουβουζέλας. Οσο όμως διαρκούσε το Μουντιάλ, πάνω στην αγωνία για την έκβαση των παιχνιδιών, ελάχιστοι πρόσεξαν μια σημαντική λεπτομέρεια: αυτές οι χαρακτηριστικές νοτιοαφρικάνικες καραμούζες στην «ούγια» έγραφαν «made in China». Τουλάχιστον οι εννέα στις δέκα. Και η βουβουζέλα δεν αποτελεί παρά ένα απειροελάχιστο παράδειγμα αφροσινικής συνεργασίας. Αλλο, πολύ πιο εντυπωσιακό βρίσκεται βορειότερα, στο υπό κατασκευήν εθνικό στάδιο του Μαπούτου, πρωτεύουσας της Μοζαμβίκης, που θα φιλοξενήσει τους Παναφρικανικούς Αγώνες του 2011. Μια επιγραφή στα πορτογαλικά (επίσημη γλώσσα της χώρας) και στα κινέζικα στην είσοδο του εργοταξίου δίνει μια γενναία υπόσχεση για το μέλλον: «Αυτό το έργο θα ολοκληρωθεί με τη μεγαλύτερη δυνατή αρτιότητα για να δοξάσει την Κίνα».

Σε πολλά άλλα σημεία της Μαύρης Ηπείρου σημαντικά έργα υποδομής (λεωφόροι, σιδηροδρομικές γραμμές, σχολεία, νοσοκομεία, αθλητικές εγκαταστάσεις, εργοστάσια κ.ά.) φέρουν κινέζικη υπογραφή. Η παρουσία των Κινέζων στην Αφρική δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο. Το σημαντικότερο σ' αυτήν έργο υποδομής, μετά το φράγμα του Ασουάν, κατασκευάστηκε από Κινέζους: πρόκειται για την Ταζάρα, μια σιδηροδρομική γραμμή μήκους 2.000 χλμ. που συνδέει τη Ζάμπια με το λιμάνι Νταρ ες Σαλάμ, πρωτεύουσα της Τανζανίας. Εγινε για να μεταφερθεί ο χαλκός της χώρας στον Ινδικό Ωκεανό. Το έργο κατασκευάστηκε τη δεκαετία του '70, επί Μάο. Οι σύντροφοι πήγαν, έφτιαξαν και απήλθαν. Απουσίασαν για πολλά χρόνια και σήμερα επιστρέφουν με τις τσέπες γεμάτες λεφτά, πρόθυμοι να επισκευάσουν την Ταζάρα που βρίσκεται υπό διάλυση και να φτιάξουν ό,τι άλλο χρειαστεί.

Η Κίνα έχει συνάψει διαφόρων τύπων οικονομικές και εμπορικές συνεργασίες με 53 αφρικανικές χώρες, δηλαδή σχεδόν με όλες. Στη Ναμίμπια έχει εγκαταστήσει την πρώτη της υπερπόντια στρατιωτική βάση, από την οποία επιτηρεί τους δορυφόρους της και τις διαστημικές της πτήσεις. Μέσα στο 2009 το ύψος των εμπορικών συναλλαγών εκτοξεύθηκε στα 90 δισ. δολάρια, γεγονός που καθιστά την Κίνα τον σημαντικότερο οικονομικό εταίρο της Αφρικής, αφήνοντας πίσω της καταϊδρωμένους τους Αμερικανούς και ακόμα περισσότερο τους Ευρωπαίους.

Αυτή η πρωτιά οφείλεται σε μιαν απλή εξίσωση: η Αφρική διαθέτει τεράστιο ανεκμετάλλευτο ορυκτό πλούτο. Η Κίνα είναι μια ραγδαία αναπτυσσόμενη οικονομία που έχει τρομακτική ανάγκη από πρώτες ύλες. Οπότε, το ένα χέρι νίβει το άλλο...

Αμερικανοί και Ευρωπαίοι κοντεύουν να υποβαθμιστούν σε ρόλο απλού παρατηρητή παρακολουθώντας τους Κινέζους, καθώς και άλλους ανερχόμενους στην παγκόσμια σκακιέρα, όπως Βραζιλιάνους, Ρώσους, Ινδούς και Ιρανούς, να νέμονται την αφρικανική πίτα. Το μεγαλύτερο κομμάτι πηγαίνει στην Κίνα λόγω μεγέθους και επιθετικής οικονομικής πολιτικής. Πρν από λίγες μέρες ανακοινώθηκε επίσημα ότι η Κίνα ξεπέρασε την Ιαπωνία και είναι πλέον η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο. Επίσης, είναι η πρώτη χώρα διεθνώς σε κατανάλωση ενέργειας, κλέβοντας τη θέση από τις ΗΠΑ. Σύμφωνα με ορισμένες προβλέψεις, ενδέχεται ώς το 2020 να καταρρίψει μία ακόμα αμερικανική πρωτιά: εκείνη της μεγαλύτερης οικονομίας στον πλανήτη.

Σήμερα στην Αφρική δραστηριοποιούνται περίπου 900 κινέζικες επιχειρήσεις και υπολογίζεται ότι ζουν εκεί περισσότεροι από μισό εκατομμύριο Κινέζοι. Αρκετοί είναι επιχειρηματίες, αλλά οι περισσότεροι είναι εργάτες: φτηνό και αναλώσιμο εργατικό δυναμικό που φέρνει εις πέρας τα έργα υποδομής που έχουν αναλάβει οι εταιρείες της πατρίδας του. Ολόκληρες αποικίες Κινέζων στην Ανγκόλα, στη Νότια Αφρική, στο Σουδάν και στην Αλγερία μεταβάλλουν το αφρικανικό τοπίο. Ανάμεσά τους θα βρει κανείς και αγρότες. Η κινέζικη κυβέρνηση, συνηθισμένη να εκτοπίζει μαζικά χιλιάδες ανθρώπους από τις εστίες τους προκειμένου να κατασκευάσει κάποιο φαραωνικό έργο, ενθαρρύνει πολλούς από τους διωγμένους να εγκατασταθούν στην Αφρική. Είναι άλλωστε κοινό μυστικό ότι η Κίνα, αλλά και άλλες χώρες (όπως η Κορέα) αγοράζουν ή νοικιάζουν αχανείς εκτάσεις σε διάφορα σημεία της Αφρικής για την καλλιέργεια τροφίμων, τα οποία εξάγονται στις ενοικιάστριες χώρες ή για την παραγωγή βιοκαυσίμων. Την ίδια στιγμή, χιλιάδες Αφρικανοί μεταναστεύουν στην Κίνα για να δουλέψουν στα εργοστάσια. Γιατί, μπορεί οι Κινέζοι να αποτελούν φτηνό εργατικό δυναμικό, αλλά οι Αφρικανοί είναι ακόμα φτηνότεροι.

Οι λόγοι για τους οποίους η Κίνα νέμεται αυτήν τη στιγμή τη μερίδα του λέοντος στην Αφρική δεν σχετίζονται μόνο με τον απλό νόμο της προσφοράς και της ζήτησης. Είναι και ζήτημα τακτικής: αν οι ΗΠΑ και η Ευρώπη συνδέουν τη συνεργασία τους με την Αφρική με ζητήματα πολιτικής φύσης, όπως ενίσχυση των δημοκρατικών θεσμών, σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα, καλή διακυβέρνηση, διαφάνεια και άλλα συναφή, οι Κινέζοι κάνουν απλώς μπίζνες. Ελάχιστη σημασία έχει με ποιους και υπό ποιες συνθήκες. Οι Κινέζοι, για παράδειγμα, δεν έχουν κανένα πρόβλημα να συνεργαστούν με παρίες της διεθνούς πολιτικής σκηνής, όπως ο πρόεδρος της Ροδεσίας Ρόμπερτ Μουγκάμπε ή του Σουδάν Ομάρ Αλ Μπασίρ, ο οποίος καταζητείται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Επίσης, ξέρουν να γεμίζουν το κενό που αφήνουν οι άλλοι. Από το 1997 οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει εμπάργκο στην κυβέρνηση του Σουδάν κατηγορώντας την ότι υποθάλπει την ισλαμική τρομοκρατία και οι περισσότερες δυτικές εταιρείες εγκατέλειψαν τη χώρα. Τότε ήρθαν οι Κινέζοι, προς μεγάλη χαρά των ντόπιων, οι οποίοι βρήκαν τους καλύτερους πελάτες για τα πετρέλαιά τους. Το Πεκίνο, σε αντάλλαγμα, έχει επενδύσει 6 δισ. δολάρια για την κατασκευή σύγχρονων πετρελαιοπηγών και σε δημόσια έργα. «Οι Κινέζοι ήρθαν χωρίς να επιβάλουν όρους. Οι Δυτικοί θέλουν να ανακατεύονται στα πάντα, στις παραδόσεις μας, στα έθιμά μας...» λέει ο σουδανός πολιτικός σύμβουλος Αμπντελραχμάν Ιμπραΐμ ελ Χαλίφα, ο οποίος διετέλεσε διαμεσολαβητής για την ειρήνευση στο Νταρφούρ. Λίγο νοτιότερα, στην Κένυα, ένας εκπρόσωπος της εκεί κυβέρνησης προσυπογράφει: «Δεν θα ακούσεις ποτέ από τους Κινέζους να σου λένε ότι δεν θα ολοκληρώσουν κάποιο έργο επειδή η κυβέρνηση δεν έκανε αρκετά για να καταπολεμήσει τη διαφθορά. Αν υποσχεθούν ότι θα φτιάξουν μια λεωφόρο, θα το κάνουν».

Πρακτικοί άνθρωποι οι Κινέζοι. Εξίσου πρακτικό χαρακτήρα έχει και η ανάμειξή τους στην Αφρική. Αν η αμερικανική και ευρωπαϊκή συνεισφορά προς την Αφρική έχει συνήθως τη μορφή οικονομικής βοήθειας η οποία χάνεται κάπου στο δρόμο, οι Κινέζοι πηγαίνουν επί τόπου και παράγουν έργο. Το 2006 το συνολικό ύψος των ξένων επενδύσεων στην Αφρική ξεπέρασε για πρώτη φορά την οικονομική βοήθεια, χάρη στις κινέζικες φυσικά.

Μαζί όμως με το χρήμα και την τεχνογνωσία, φέρνουν και όλα τα στραβά του δικού τους συστήματος: πενιχρά μεροκάματα, ανύπαρκτα ωράρια και κανονισμούς ασφαλείας, στυγνή καταπίεση, αδιαφορία για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις... Κινέζοι και Αφρικανοί εργάτες (ειδικά οι δεύτεροι) δουλεύουν εξαντλητικά σε άθλιες συνθήκες. «Οι Κινέζοι είναι τα αφεντικά κι εμείς οι σκλάβοι» λέει ο Εδουάρδο Αμπράρ, ένας από τους προϊσταμένους των περίπου 700 ντόπιων εργατών που δουλεύουν στην κατασκευή του σταδίου του Μαπούτο. Στη Ζάμπια, όπου οι Κινέζοι έχουν αγοράσει μεταξύ άλλων αρκετά ορυχεία χαλκού, οι εργάτες έχουν ακόμα χειρότερη γνώμη για τα νέα αφεντικά. «Δουλεύω 30 χρόνια κι έχω γνωρίσει αφεντικά διαφόρων εθνικοτήτων. Μπορώ να σας πω ότι οι Κινέζοι είναι οι χειρότεροι απ' όλους» λέει ο συνδικαλιστής Οσγουελ Μουνιενιέμπε, γ.γ. της Ενωσης Εργαζομένων στα ορυχεία της Ζάμπια, η οποία αριθμεί γύρω στα 20.000 μέλη.

Πριν από πέντε χρόνια 54 ντόπιοι εργάτες, σκοτώθηκαν από έκρηξη σε κινέζικο εργοστάσιο πυροτεχνημάτων στην πόλη Τσαμπίσι. Οι κανονισμοί ασφαλείας ήταν ανύπαρκτοι και, το χειρότερο, λέγεται ότι οι κινέζοι επόπτες, μόλις κατάλαβαν ότι κάτι δεν πήγαινε καλά, έφυγαν άρον άρον, αφήνοντας τους εργάτες στη μοίρα τους. Τις επόμενες μέρες ακολούθησε άγριος ξεσηκωμός, Οι κινέζοι εργοδότες απάντησαν με σφαίρες, σκοτώνοντας πέντε εργάτες-διαδηλωτές. Ως σήμερα, κανείς από τους υπεύθυνους της πολύνεκρης έκρηξης δεν έχει παραπεμφθεί στη Δικαιοσύνη. Στο μεταξύ, το αντικινεζικό αίσθημα στη χώρα δυναμώνει. Χαρακτηριστικό είναι ότι το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης, το «Πατριωτικό Μέτωπο», που έχασε στις εκλογές του 2006 για μόλις δύο μονάδες, έχει ως βασικό του σύνθημα το «έξω οι Κινέζοι»!

«Οι Κινέζοι είναι φίλοι μας» υποστηρίζει, αντίθετα, η Νταμπίσα Μόγιο, οικονομολόγος από τη Ζάμπια με έδρα στο Λονδίνο. Η Μόγιο, η οποία στο παρελθόν είχε εργαστεί για την Goldman Sachs και την Παγκόσμια Τράπεζα, έχει γράψει ένα βιβλίο για την οικονομική κατάσταση στην Αφρική που έχει τραβήξει ιδιαίτερα την προσοχή. Τίτλος του: «Η νεκρή βοήθεια: γιατί δεν έχει αποτέλεσμα και πώς υπάρχει ένας καλύτερος δρόμος για την Αφρική». Η 40χρονη οικονομολόγος πιστεύει ότι η εξωτερική βοήθεια αποτελεί κατάρα που έχει σακατέψει την Αφρική και έχει οδηγήσει τη διαφθορά στα ύψη· ενώ, αντίθετα, η Κίνα προσφέρει μια διέξοδο από το χάος που δημιούργησε η Δύση. «Ισως η Αφρική να χρειάζεται περισσότερο έναν αξιόπιστο εμπορικό εταίρο, παρά έναν μέντορα που την επιπλήττει διαρκώς» λέει η Μόγιο «και ίσως να έχει να μάθει περισσότερα από μια χώρα που βγήκε πρόσφατα από τη φτώχεια και όχι από χώρες που υπήρξαν ανέκαθεν πλούσιες».

Αν και αυτήν την αισιοδοξία δεν τη συμμερίζονται οι πάντες. «Η Κίνα δεν θέλει μια αναπτυγμένη Αφρική» γράφει το περιοδικό «East African». «Θα μπορούσαμε να πούμε πως, ίσως ακριβώς επειδή η Αφρική διαθέτει μεγάλο ορυκτό πλούτο, η διατήρηση της οικονομικής της καθυστέρησης είναι απαραίτητη για την Κίνα και τις άλλες χώρες. Αν η Αφρική εκσυγχρονίσει την οικονομία της και ακολουθήσει μιαν ανάπτυξη ανάλογη με της Κίνας, θα καταναλώνει περισσότερη ενέργεια και δεν θα έχει πια τόσα περισσεύματα για εξαγωγή. Οι πτυχιούχοι της Αφρικής θα απαιτούν υψηλότερους μισθούς, θα αρχίσουν να διαμαρτύρονται για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και δεν θα αφήνουν στους ηθοποιούς του Χόλιγουντ το προνόμιο να κάνουν καμπάνια για το Νταρφούρ».

Οπως και να έχει το πράγμα, η Αφρική αποτελεί ένα ανεκμετάλλευτο Ελ Ντοράντο και οι αντίπαλοι της Κίνας δεν θα καθίσουν με σταυρωμένα τα χέρια. Πριν από δύο χρόνια στη Δημοκρατία του Κονγκό, μια χώρα στην οποία ο αιματηρότατος εμφύλιος έχει αφήσει πίσω του εκατομμύρια θύματα, ο πρόεδρος Ζοζέφ Καμπίλα ανακοίνωσε περιχαρής τη σύναψη μιας συμφωνίας-μαμούθ με την Κίνα αξίας 9 δισ. δολαρίων, την οποία ονόμασε «νέο σχέδιο Μάρσαλ». Η συμφωνία πάγωσε ύστερα από σκληρότατες πιέσεις που άσκησε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και η τύχη της εξακολουθεί να αγνοείται.

Κάποιοι αφρικανοί πολιτικοί, όπως ο πρώην πρόεδρος της Νότιας Αφρικής Τάμπο Μπέκι, έχουν κρούσει τον κώδωνα για τον κίνδυνο δημιουργίας μιας νέας αποικιοκρατίας. Ο- πως παλιά, στα χρόνια της αποικιοκρατίας, έτσι και τώρα η Αφρική ξαναγίνεται πεδίο ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων. Οχι, όμως, απαραίτητα για το καλό της.

Διαβάστε

.............. 1 ..............

Στεφανί Μπεσιέρ, «Η Κίνα στην αυγή του 21ου αιώνα. Η επιστροφή μιας δύναμης;», μτφρ. Σταυρούλα Τσόγκα, εκδ. Κέδρος, 2007

Ενας απρόβλεπτος παίκτης στη διεθνή σκακιέρα, που σε άλλους δημιουργεί αβεβαιότητες και ανησυχίες και σε άλλους αισιόδοξες προβλέψεις. Ποιοι έχουν δίκιο; Η γαλλίδα συγγραφέας, πάντως, εκτός από τα πλεονεκτήματα της ταχύτατα εξλισσόμενης υπερδύναμης, επισημαίνει και τις μεγάλες κοινωνικές και πολιτικές προκλήσεις με τις οποίες είναι αντιμέτωπη.

.............. 2 ..............

Ρόμπερτ Τεμπλ, «Η ιδιοφυής Κίνα. 3.000 χρόνια επιστημών, ανακαλύψεων και εφευρέσεων», μτφρ. Ιωάννης Νάκος, εκδ. Κασταλία, 2007

Το μπεστ σέλερ που έχει εκδοθεί σε περισσότερες από 40 γλώσσες, υπό την αιγίδα της UNESCO και εγκεκριμένο από το υπουργείο Παιδείας της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας. Ο συγγραφέας του, ακαδημαϊκός Ρόμπερτ Τεμπλ, στήριξε την εργασία του στο πολύτομο έργο «Science and Civilisation in China» του μεγαλύτερου σινολόγου στον κόσμο, Τζόζεφ Νίντχαμ. Στο βιβλίο ο αναγνώστης ανακαλύπτει όλα όσα εφηύραν πρώτοι οι Κινέζοι, πολύ πριν από τη Δύση.

.............. 3 ..............

Φρανσουά Ζιλιέν, «Από την Ελλάδα στην Κίνα. Μετάβαση και επάνοδος», μτφρ. Κωστής Παπαγιώργης, εκδ. Εξάντας, 2002

Ο γάλλος φιλόσοφος και σινολόγος επιχειρεί να εντοπίσει στη φιλοσοφική σκέψη της Κίνας ό,τι θα μπορούσε να βοηθήσει στην απελευθέρωση της δυτικής. Και καταλήγει στη διαπίστωση ότι η Κίνα ποτέ δεν εγκλωβίστηκε στην αναζήτηση της αλήθειας, του αιτίου και του αιτιατού, όπως συνέβη με τη σημαδεμένη από την αρχαία ελληνική φιλοσοφία σκέψη της Δύσης.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Αφρική
Κίνα