Έντυπη Έκδοση

ΟΙ «ΚΛΑΣΙΚΟΙ» ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΙΛΙΕΤΙΑΣ - Εργα του 21ου αιώνα που θα αφήσουν εποχή

Η διαπλανητική ρευστότητα μέσα από μια πολιτική αλληγορία

Βίκτορ  Πελέβιν

Η ζωή των εντόμων

μτφρ.: Σταυρούλα Αργυροπούλου

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 249, ευρώ 15

Η ανάγνωση της Ζωής των εντόμων βάζει σε δοκιμασία τις προκατασκευασμένες αντιλήψεις μας για τις δομές και τους νόμους του κόσμου, καθώς ο συγγραφέας αιφνιδίως μάς εισάγει σε ένα ονειρικό σύμπαν αέναων μεταβολών. Εδώ δεν αλλάζουν μόνο τα τοπία και η χρονική ροή αλλά και οι ήρωες, οι οποίοι ακατάπαυστα και απροειδοποίητα περνούν από τη μια διάσταση στην άλλη - σύμπτωμα ενδεικτικό μιας γενικευμένης ρευστότητας.

Στη Ζωή των εντόμων του Ρώσου Πελέβιν (1960) η μεταβολή των προσώπων σε έντομα δεν είναι οριστική, ενίοτε επιστρέφουν στην πρωτύτερη διάστασή τους, αποκτώντας προσωρινά χέρια που κρατούν χειρολαβές ή αποσκευές και σώματα που πάσχουν, πονούν και ερωτεύονται. Η δε φόρμα του μυθιστορήματος είναι εξίσου μεταβλητή με τους χαρακτήρες, οι οποίοι δεν παύουν κάθε στιγμή να υποβάλλονται σε μια ακόμα αναπάντεχη μεταμόρφωση. Η τακτική αυτή ίσως να είναι αντίστοιχη μιας βαθύτερης μεταβλητότητας, ένας τρόπος σχολιασμού της πλασματικής σταθερότητας, της οδυνηρής απώλειας που επέφερε η κατάρρευση των ιδεολογιών και της υπονόμευσης της ατομικής και της συλλογικής ταυτότητας που προκάλεσε η πολιτική ανασφάλεια στις πρώην σοβιετικές χώρες.

Ο Βίκτορ Πελέβιν χρησιμοποιώντας ως πρώτη ύλη την ταραγμένη ατμόσφαιρα που επικράτησε στη μετασοβιετική κοινωνία έχει την τελευταία δεκαετία γράψει έργα που διακρίνονται για το ανατρεπτικό τους χιούμορ, τη βαθύτητα της σκέψης, τη στοχαστική τους οπτική, σχολιάζοντας ταυτόχρονα την αναλγησία των ισχυρών του πλανήτη. Τα μυθιστορήματά του με το επεξεργασμένο ύφος, την αινιγματική ατμόσφαιρα και το πλήθος των υπαινιγμών διαβάζονται και ως πολιτικές αλληγορίες. Η κατάρρευση του σοβιετικού μύθου, η άκριτη υιοθέτηση ξένων προτύπων, η εκποίηση της χώρας και η μετατροπή της σε ανοχύρωτη αρένα, πάνω στην οποία τυχοδιώκτες, επιχειρηματίες και επιτήδειοι γκάνγκστερ επιδίδονται ασύστολα στη ρευστοποίηση και εκμετάλλευση κάθε γοητευτικού στοιχείου που αυτή διέθετε, αλλά και η άνευ φραγμών διάθεση των πάντων προκειμένου νέοι αγοραστές να προσελκυσθούν είναι μέρος της προβληματικής του Πελέβιν, όπως τη γνωρίσαμε στο εν πολλοίς προφητικό μυθιστόρημά του «Generation Π».

Με φόντο τον σοβιετικό μύθο, οι χαρακτήρες εμφανίζονται σ' ένα σχεδόν εγκαταλειμμένο παραθαλάσσιο θέρετρο, στο οποίο προσγειώνονται είτε υπό μορφή εντόμων είτε υπό μορφή περαστικών που κάνουν βόλτα στην παραλία. Υστερα από κάποια κεφάλαια γίνεται φανερό πως ο χώρος αυτός λειτουργεί και ως συμβολικός προθάλαμος ιστορικών και ιδεολογικών μεταβάσεων. Είναι, επίσης, σαφές πως ο Πελέβιν, μέσα από τους απροσδόκητα εκκεντρικούς ήρωές του, επιβάλλει τους όρους του δικού του μυθιστορηματικού κόσμου: οι μύγες, οι νυχτοπεταλούδες, τα σκαθάρια, οι κοριοί, τα τζιτζίκια καθώς και μια σέξι φουτουριστική μύγα με το όνομα Νατάσσα, που προσγειώνεται φορώντας μια τζιν φούστα και κόκκινες γόβες στιλέτο, ο Μίτια και ο Ντίμα, δύο νυχτοπεταλούδες που προκύπτουν φιλόσοφοι ενόσω παλεύουν με μια αθέατη νυχτερίδα, όλοι αυτοί κάποια στιγμή θα μεταμορφωθούν σε ανθρώπους για να επανέλθουν εξίσου απροσδόκητα στην αρχική τους ή σε κάποια άλλη μορφή.

Σε κάποιο σημείο ο Ντίμα σχολιάζει: «Η ζωή είναι παράξενα στημένη. Για να βγεις από το πηγάδι πρέπει πρώτα να πέσεις μέσα σ' αυτό». Αλλοι κατορθώνουν να βγουν στην επιφάνεια και κάποιοι άλλοι παραμένουν για πάντα παγιδευμένοι, σε αυτή την ευφυέστατη αλληγορία που σε υποχρεώνει μετά την πρώτη ανάγνωση να επιστρέψεις ξανά στις σελίδες της και να στοχαστείς.

Χρησιμοποιώντας ευφυώς τη συνειρμική μέθοδο αφήγησης, ο συγγραφέας καταγγέλλει τη δραματική επιρροή της πολιτικής αστάθειας στους πολίτες, οι οποίοι φτάνουν στο σημείο να αμφισβητήσουν την ικανότητά τους να βλέπουν και να κρίνουν αυτά που βλέπουν. Ολοι παραδέρνουν σαν ζαλισμένα και αποπροσανατολισμένα κουνούπια, αναζητώντας κάποια ένδειξη φωτός.

Ενα τραγικά επίκαιρο μυθιστόρημα από έναν εμπνευσμένο συγγραφέα που η πορεία του τον καινούριο αιώνα προμηνύεται ανοδική.

«Ολα στα οποία μια ολόκληρη ζωή παλεύουμε να επιστρέψουμε, στην πραγματικότητα δεν χάθηκαν ποτέ... Λες και κάποιος μας δένει τα μάτια κι εμείς παύουμε να τα βλέπουμε».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου