Έντυπη Έκδοση

Το ομοιογενές που καταλήγει μονόχνοτο

«Ορέστεια» ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας- Φεστιβάλ Ηλιούπολης

Αρκετά καθυστερημένα αξιώθηκα να δω την «Ορέστεια» της Πάτρας, στο τέλος πια της μακριάς περιοδείας της. Στο μικρό, εξωστρεφές και θορυβώδες θεατράκι της Ηλιούπολης, ανάμεσα σε ένα αραιό και όχι πάντα φιλικό κοινό, με την ενέργεια της παράστασης ξεθυμασμένη από την επανάληψη και τους ηθοποιούς εξόφθαλμα κουρασμένους, η κρίση μου πιθανόν να αδικεί την πρόταση του Λουκά Θάνου.

Γιάννης Βόγλης (Αγαμέμνων) και Μαρία Κατσανδρή (Κλυταιμνήστρα) Γιάννης Βόγλης (Αγαμέμνων) και Μαρία Κατσανδρή (Κλυταιμνήστρα) Γιατί παρά τον ψυχρό, «εξπρεσιονιστικό» χαρακτήρα της, πρόκειται στην ουσία για μια ένθερμη, ρομαντική επιστροφή του θεάτρου στην ενιαία οραματική οπτική του, που αναζητά το κλειδί για τα σκοτεινότερα μυστικά της αισχυλικής τριλογίας. Για μια επιστροφή στην ιδέα του ολοκληρωτικού θεάτρου, που στηρίζεται στη μουσικότητα και ρυθμίζει τα επιμέρους στοιχεία του σαν αυτόνομη σύνθεση.

Θυμίζει Τερζόπουλο

Εκτός από μουσικός συνθέτης και ερευνητής της σύγχρονης χορογραφίας, ο Λουκάς Θάνος είναι και επίμονος μελετητής της αρχαίας τραγωδίας. Εχει τα τελευταία χρόνια στραφεί στη μελέτη του Αισχύλου, στη ρυθμική και σωματική αγωγή του τραγικού λόγου, στη έκφραση του Χορού, στη ρίζα της συλλογικής εμπειρίας. Παράλληλα, μοιάζει να οδηγείται στη συμβολιστική αναγωγή, στην ψυχαναλυτική ερμηνεία, στην ανθρωπολογική διάσταση των κειμένων.

Δεν είναι πρωτόγνωρο το μονοπάτι. Το έχει διαβεί στο θέατρό μας ο Θόδωρος Τερζόπουλος, και αυτός είναι ίσως ο λόγος που οι παραστάσεις του Θάνου θυμίζουν τόσο πολύ τη γεωμετρική και μουσική αφαίρεση του Ελληνα σκηνοθέτη. Η διαφορά βρίσκεται στην κλίμακα της προσπάθειας: ενώ ο Τερζόπουλος εστιάζει και μεγεθύνει, ο Θάνος φιλοδοξεί να ανοιχθεί σε μεγαλύτερα σχήματα, σε μια ερμηνεία που θα περικλείει αν όχι τον Αισχύλο ολόκληρο, τουλάχιστον το πιο σημαντικό μέρος της τραγικής έκφρασής του. Αυτή είναι η ρομαντική διάσταση του καλλιτεχνικού οράματός του, που λέγαμε παραπάνω, και αυτή είναι πιστεύω και η αιτία των προβλημάτων του. Καταπιάνεται με μεγέθη που ξεπερνούν, αν όχι τις δυνατότητές του, τα μέσα που διαθέτει και χειρίζεται.

Στην «Ορέστεια» ο Θάνος βλέπει την αποτύπωση της σύγκρουσης μεταξύ μητριαρχικής και πατριαρχικής κοινωνίας. Πραγματικά, η τριλογία μπορεί να διαβαστεί και σαν αμφίρροπη σύγκρουση φυγόκεντρων και κεντρομόλων δυνάμεων, όπου το κέντρο καταλαμβάνει η αδηφάγος Μήτρα και την περιφέρεια η ανδρική υπόσταση. Μάχη εκ του συστάδην, λοιπόν, μεταξύ ενός πολεμιστή επιβήτορα και μιας θηλυκής αράχνης, που μετρά νέα θύματα και γεννά νέα εγκλήματα.

Οι κλειστές ερμηνείες προδίδουν

Επιμένω στη συλλογιστική της παράστασης για να γίνει κατανοητό το εξής: ο Λουκάς Θάνος δεν διδάσκει την «Ορέστεια» του Αισχύλου σαν κάποιο γενικόλογο ανέβασμα τραγωδίας: ανεβάζει μια συγκεκριμένη ερευνητική της υπόθεση.

Αυτό καθορίζει την παράσταση και το κλίμα, τη μετάφραση, τη σύμπτυξη της τριλογίας (παρέμβαση πιστή στις προθέσεις της παράστασης), την κίνηση του Χορού, τον επιτονισμό των ρόλων, τη μουσική. Αυτό ερμηνεύει και τις όποιες αδυναμίες: το ζήτημα με την «Ορέστεια» είναι ότι σκηνικά ανοίγεται σε ένα τεράστιο εύρος θεατρικότητας, από το ρεαλισμό μέχρι την αβυσσαλέα ψυχική απόδοση και τη μυθική αναγωγή. Μια κλειστή ερμηνεία είναι επόμενο να προδίδει σκηνικά ένα μέρος του αριστουργήματος. Και ένας τόσο συγκεντρωτικός χαρακτήρας (μετάφραση, σκηνοθεσία, μουσική, σκηνικά του ιδίου) οδηγεί οπωσδήποτε σε ένα ομοιογενές μεν αλλά καλλιτεχνικά μονόχνοτο αποτέλεσμα.

Αυτός είναι ίσως και ο λόγος πίσω από το απροσδόκητο αποτέλεσμα στην «Ορέστεια» της Πάτρας: συνήθως η τριλογία βαίνει στις παραστάσεις της συνεχώς μειούμενη, με θύμα σχεδόν πάντα τις «Ευμενίδες».

Εδώ όμως συμβαίνει το αντίθετο: ένας σχεδόν σχηματικός «Αγαμέμνων», παραχωρεί τη θέση του στις σαφώς ενεργητικότερες «Χοηφόρες», και το επιχείρημα εκβάλλει στις εντελέστερες μεταξύ των μερών, «Ευμενίδες».

Το αίνιγμα έχει τη λύση του. Ο Θάνος έχει σαφώς γοητευθεί από τη λύση της τριλογίας, διαβάζει ανάποδα την τριλογία και αναζητά στο τρίτο μέρος της ερείσματα για την παρτιτούρα των μέσων, οργάνων και σκοπών του. Η λύση είναι πιθανόν σωστή, οι εξισώσεις όμως που οδηγούν σ' αυτήν παραμένουν προβληματικές.

Αδύναμες ερμηνείες

Ο Θάνος βρίσκεται ακόμα στο δρόμο, προχωρά όμως προς κάτι καλό. Βρίσκω ενδιαφέρουσα την πρότασή του για τη ρυθμική συνεκφώνηση και τη σωματική μεταφορά του λόγου.

Διαπιστώνω όμως πως η ιδέα ολοκληρώνεται με κενά που συμπληρώνονται από δάνεια. Πρέπει επειγόντως να δαμάσει την τάση του για υπερβολικό φορμαλισμό και για τη μετωπικότητα, στοιχεία που δίνουν στις διδασκαλίες του μια ψευδεπίγραφη ατμόσφαιρα τελετουργίας.

Οι αντιφάσεις χτυπούν στο αδύναμο σημείο της παράστασης, που είναι οι ερμηνείες. Αναποφάσιστοι ανάμεσα στο τελετουργικό και ρεαλιστικό ύφος, οι ηθοποιοί ταλαντεύονται και πισωδρομούν. Η Μαρία Κατσανδρή αδυνατεί να αντιπαρέλθει τη μορφή της Κλυταιμνήστρας απέναντι σε έναν απλά διεκπεραιωτικό Αγαμέμνονα του Γιάννη Βόγλη.

Η Κασσάνδρα της Ηλέκτρας Νικολούζου, η Ηλέκτρα της Πηνελόπης Σεργουνιώτη, ο Ορέστης του Χρήστου Θάνου, ο Απόλλων του Θανάση Γεωργίου, η Αθηνά της Τζίνης Παπαδοπούλου προβάλλουν από το Χορό, δεν εξελίσσονται όμως σε αυθύπαρκτα υποκριτικά επιχειρήματα.

Οι νεότεροι ωστόσο ηθοποιοί, ο Κωνσταντίνος Μάρκελλος, η Καλλιόπη Σίμου, ο Γιώργος Παπαπαύλου, δείχνουν περισσότερο ενταγμένοι στο κλίμα της σκηνοθεσίας.

Πρωταγωνιστής της παράστασης γίνεται ο Χορός: ακολουθώντας αιτήματα της σύγχρονης «χορικότητας» γεννά πρόσωπα, λόγο, ρυθμό.

Εξαιρετικά ασκημένος, γίνεται η τρομακτική φωνή της ανωνυμίας, παίρνει τη μορφή πολύποδου σκηνικού πλάσματος, μεταμορφώνεται άλλοτε στο αντηχείο και άλλοτε στον γεννήτορα του τραγικού.

Από την παράσταση διατηρούμε στη μνήμη μας την ξεχωριστή του κατάθεση. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική θεάτρου
Τελευταίες ειδήσεις στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός
Ο θόρυβος των αριθμών
«Στροβιλισμός Χορευτικής Ενέργειας»
«Νύχτες Πρεμιέρας»: Η ταινία «'71» απέσπασε τη Χρυσή Αθηνά
«Οι αφανείς ήρωες της σκοτεινής αίθουσας»
Αυλαία στη «Γιορτή Βιβλίου ΔΕΘ 2014»