Έντυπη Έκδοση

Η Αλίκη στη Χώρα των Αλλων

Ελενα Μαρούτσου

Το ΝΟ/ΗΜΑ

εκδόσεις Κέδρος, σ. 208, ευρώ 12,06

Παλαιότερα κυκλοφορούσαν μόνον οδηγοί καλής κυήσεως, προσφάτως, όμως, η κατάσταση της εγκυμοσύνης άρχισε να αναδεικνύεται και σε θέμα της λογοτεχνίας. Πρόκειται για παρακλάδι της γενικότερης κατηγορίας βιβλίων γύρω από τη μητρότητα, τα οποία έχουν αρχίσει να πληθαίνουν και όπου, εκτός από την εγκυμοσύνη, απασχολούν και οι σχέσεις μητέρας-παιδιού. Εισαγόμενο το είδος στα καθ' ημάς, όπως και πλείστα άλλα, ευδοκιμεί εκτός Ελλάδας εδώ και κάποια χρόνια. Εμφανίστηκε ως επακόλουθο της διάθεσης της γυναίκας να ασχοληθεί με το σώμα της και, γενικότερα, με την ιδιαιτερότητα της θήλειας ύπαρξής της. Σαν μια δεύτερη φάση της ενασχόλησης με τον εαυτό της, όπου, κατά την πρώτη, το ενδιαφέρον επικεντρωνόταν στην επαγγελματική της σταδιοδρομία. Μετά τα αισθηματικά μυθιστορήματα, η θεματική αυτού του τύπου συνιστά μια ακόμη κατηγορία βιβλίων γραμμένων από γυναίκες για γυναίκες, που αναμένεται να βρει απήχηση στο αναγνωστικό κοινό, αφού, κατά τις στατιστικές, σε αυτό δεν ισχύει η φυλετική ισομέρεια. Από αυτή την άποψη, το ειδικό ενδιαφέρον του θέματος ευνοεί τις συγγραφείς, κάποτε, όμως, και τις αδικεί, όταν η λογοτεχνική στάθμη είναι υψηλή, όπως είναι η περίπτωση της πρόσφατης νουβέλας της Αγγελικής Στρατηγοπούλου, «Ευαγγελισμός».

Οσο αφορά αυτήν καθ' εαυτήν την εγκυμοσύνη, με την καινούρια νουβέλα της Ελενας Μαρούτσου τρίτωσε ως θέμα. Είχαν προηγηθεί, το φθινόπωρο, το μυθιστόρημα της Ευανθίας Ματζαρίδου «Ενας κόμπος όλα» και μία από τις τέσσερις νουβέλες της Δήμητρας Κολλιάκου, το «Λώρος», στο πρόσφατο βιβλίο της «Η αρρώστια των βουνών». Τα τρία πεζά παρουσιάζουν ορισμένα κοινά σημεία ως προς τη στάση του αυτουργού και την ταυτότητα της κυοφορούσας. Εκείνος, είτε πρόκειται για έναν σύζυγο που δυσφορεί, είτε για έναν απρόθυμο έως και απόντα σύντροφο, αρνείται να συμμετέχει. Εκείνη είναι γύρω στα σαράντα, εργαζόμενη, ουδόλως, όμως, ανεξάρτητη, τουλάχιστον συναισθηματικά. Και στα τρία αναμιγνύεται η μητέρα της, που μάλλον την καταπιέζει παρά τη στηρίζει. Τέλος, όπως αναμένεται σε ένα παρόμοιο θέμα, η αφήγηση επικεντρώνεται στη μέλλουσα μητέρα.

Βασικό χαρακτηριστικό της Μαρούτσου, από την πρώτη της εμφάνιση το 1998, παραμένει η πρωτοτυπία. Στις ιστορίες και τα διηγήματα των δύο πρώτων της βιβλίων είναι κυρίως θεματική, ενώ στο μυθιστόρημα που ακολούθησε προ διετίας και στην πρόσφατη νουβέλα είναι μάλλον μορφική. Στη νουβέλα, μάλιστα, δείχνει να υπερβάλλει σε επινοήσεις, καθώς είχε να συνταιριάσει τις δικές της εμπνεύσεις με δοθέν θέμα. Η νουβέλα εντάσσεται ως δεύτερος τόμος στη σειρά «Εμείς και οι άλλοι», που προέκυψε για να καλύψει τον Αλλο, ένα από τα προσφιλέστερα θέματα των τελευταίων χρόνων. Μόνο που, καθώς τα προσωπεία του Αλλου πολλαπλασιάζονται, ο αποδεχόμενος την παραγγελία συγγραφέας φαίνεται σαν να αιωρείται στο μεταίχμιο της γοητείας που του ασκούν περισσότεροι του ενός Αλλοι. Η Μαρούτσου, στις καταληκτικές «ευχαριστίες» και τις συνεντεύξεις της, δηλώνει ως πρωταγωνιστή Αλλο, τον ψυχασθενή. Και πράγματι, αυτός ο Αλλος μνημονεύεται πολλαπλώς. Ωστόσο, ο Αλλος, που διαδραματίζει κεντρικό ρόλο, δείχνει να είναι μάλλον το έμβρυο και ταυτόχρονα, το «άλλο εγώ» της γυναίκας, το οποίο προκύπτει εντός της κατά την κύηση.

Η αφηγήτρια είναι μια δεσποινίς ετών 39, που εργάζεται ως ωρομίσθια καθηγήτρια φιλόλογος. Κατά συνέπεια, βρίσκεται άνεργη τον μήνα Ιούλιο, που ξεκινά η ιστορία. Ζει μόνη της, καθώς ο σύντροφός της λείπει, αρχικά στις Αλπεις και μετά στο Βέλγιο. Κατά το στήσιμο της νουβέλας, η Μαρούτσου είχε ως πρότυπο τα δύο δημοφιλέστερα βιβλία του Λιούις Κάρολ, «Η Αλίκη στη Χώρα των Θαυμάτων» και «Μέσ' απ' τον καθρέφτη». Χωρίζει το βιβλίο της σε δύο μέρη και το καθένα από αυτά σε υποκεφάλαια, παραφθείροντας καταλλήλως τους τίτλους των δύο βιβλίων. Ετσι, στο πρώτο μέρος, τα θαύματα γίνονται θραύσματα, και στο δεύτερο, ο καθρέφτης, σύνδρομο του καθρέφτη. Διατηρεί ακέραιους τους τίτλους των υποκεφαλαίων, τα οποία, όμως, περιορίζει σε αριθμό, πιθανώς και αδυνατώντας να επινοήσει περισσότερα επεισόδια. Από τα δώδεκα κεφάλαια, στα οποία χωρίζεται έκαστο βιβλίο του Κάρολ, απομένουν πέντε από το πρώτο και δέκα από το δεύτερο. Ενώ, δύο δικά του «τραγουδάκια» επιστρατεύονται ως γέφυρες και κατάληξη.

Η Μαρούτσου έχει ιδιαίτερο ταλέντο στα λογοπαίγνια και τις ευφάνταστες συζεύξεις εννοιών, εκ πρώτης όψεως ανόμοιων, το οποίο και εκμεταλλεύεται για να «δέσει» όσα συμβαίνουν με αντίστοιχες παραμυθικές διηγήσεις του Κάρολ. Αλλωστε και η αφηγήτρια, όπως η μικρή Αλίκη, αναζητά να προσδιορίσει ποια είναι και πόσο άλλαξε από χθες, που δεν ήταν έγκυος. Το ίδιο τέχνασμα ενός ξένου πλαισίου είχε χρησιμοποιήσει και στο μυθιστόρημά της. Εκεί, ήταν οι πίνακες του Μαγκρίτ και ο υπερρεαλιστικής χροιάς σχολιασμός τους. Πάντως, τη συνομιλία της με τις εικαστικές τέχνες τη συνεχίζει και εδώ, επωφελούμενη των πολλαπλών Αλλων που εμπλέκει. Η ηρωίδα της διαλογίζεται, αντιπαραβάλλοντας φωτογραφίες ψυχασθενών και ατόμων με νοητική υστέρηση.

Τη νουβέλα την ξεκινάει η αφηγήτρια σαν ένα παραμύθι εις εαυτόν, ανακαλώντας μια γεροντοκόρη θεία της, που της εδιηγείτο παράξενα και τρομακτικά παραμύθια. Και τη συνεχίζει, με το πρόσχημα ότι κι αυτή με τη σειρά της διηγείται παραμύθια σ' ένα παιδί. Εχοντας αποφασίσει να γράψει μια νουβέλα με Αλλο τον ψυχασθενή, επινοεί μια προσφυή ψυχική διαταραχή για την ηρωίδα της. Πάσχει, λέει, από αποπροσωποποίηση, όπως και η ηρωίδα του Σωτήρη Δημητρίου, στο διήγημα «Τα ζύγια του προσώπου». Το κύριο σύμπτωμα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η εντύπωση ότι ο εαυτός μας αποτελεί ξένο σώμα. Οπότε και δημιουργείται μια αίσθηση εξωπραγματικού ή και υπερφυσικού, που συνδυάζεται θαυμάσια με τον κόσμο του Κάρολ. Το εύρημά της δεν αντιβαίνει σε όσα γνωρίζουμε για την εν λόγω διαταραχή. Μπορεί, σε μόνιμη μορφή, να είναι σύμπτωμα της σχιζοφρένειας, σε παροδική, όμως, μορφή εμφανίζεται σε κρίσεις της εφηβείας. Γιατί όχι, λοιπόν, και στην αφηγήτρια, ένα άτομο με ανώριμο ψυχισμό, που βρίσκεται στο πρώτο στάδιο της κύησης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ανιστορούνται οι ερωτικές εμπειρίες που είχε η ίδια και δύο στενές φίλες της. Μοιάζουν δυσάρεστες όσο και κοινότοπες, με πιο εντυπωσιακή την πρώτη του ξεπαρθενέματος, που, κατά κακή σύμπτωση, έλαβε χώρα στη Λέσβο, ύστερα από μια επίσκεψη στο εκεί ψυχιατρείο.

Ο τίτλος της νουβέλας, όπου το όμικρον έχει αντικατασταθεί από το μαθηματικό σύμβολο του κενού, υποτίθεται ότι σημαίνει πως όλο το νόημα της εγκυμοσύνης βρίσκεται στο κυοφορούμενο έμβρυο, οπότε και χάνεται μαζί με αυτό σε περίπτωση αποβολής. Μένει, όμως, το νόημα της νουβέλας, που συνίσταται σε όσα βιώνει κατά την εγκυμοσύνη η γυναίκα, ή μάλλον στον τρόπο που τα βιώνει. Κατά τη γνώμη μας, και χωρίς το σύνδρομο του καθρέφτη και την ανάμιξη του Λακάν, που επιδιώκει η συγγραφέας, υπερβάλλοντας σε συμπτώσεις και μυθοπλαστικά ευρήματα, με μόνο πλαίσιο αναφοράς την Αλίκη του Κάρολ, η νουβέλα συνιστά ένα ιλαροτραγικό πεζό. Θα άξιζε, μάλιστα, να διαβαστεί και από τον «Μεγάλο Αλλο», που στη ζωή μιας γυναίκας, είτε το παραδέχεται είτε όχι, παραμένει το έτερο φύλο.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου