Έντυπη Έκδοση

Η ΓΝΩΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ

Πώς να διαλέγεις μανιτάρια

Στο χωριό Ζιάκας Γρεβενών περνά τα καλοκαίρια της η Ελευθερία Κώνστα. Συνταξιούχος, στα εβδομήντα πέντε της, θυμάται εκείνο τον απογευματινό περίπατο πριν από πέντε χρόνια στους πρόποδες του Ορλιακα. Μπροστά της, μπόλικα κιτρινοπρασινωπά μανιτάρια. Τα μάζεψε σε μια σακούλα και στο σπίτι της τηγάνισε και έφαγε μερικά από αυτά και τα υπόλοιπα τα έπλυνε και τα φύλαξε στην κατάψυξη για την κόρη της, που θα ερχόταν στο χωριό την επόμενη εβδομάδα. Ξύπνησε το πρωί με αφόρητους πόνους στην κοιλιά.

Οι γείτονες τη μετέφεραν στο Νοσοκομείο Γρεβενών, όπου εφημέρευε ο Αντώνης (από τη Σιάτιστα), μανιταρόφιλος και γνώστης του θέματος. Η πρώτη εξέταση από τον γιατρό έδειξε σημαντική απόκλιση από τις φυσιολογικές τιμές των τρανσαμινασών AST και ALT. Της έγινε πλύση στομάχου και της χορηγήθηκε αμέσως το ηπατοπροστατευτικό Legalon. Ηταν θανατηφόρα μανιτάρια Amanita phalloides. Η έγκαιρη αντιμετώπιση της δηλητηρίασης της έσωσε τη ζωή.

Ο Θανάσης Χατζής συνήθιζε να περπατά στο δάσος με τις φουντουκιές στον Δαφνώνα Ξάνθης. Λάτρευε τα μανιτάρια, έσκυψε και έκοψε μερικά, «του φάνηκαν αθώα και ακίνδυνα». Τα συμπτώματα που εμφανίστηκαν την άλλη μέρα έδειχναν φαλλοειδική δηλητηρίαση. Οι συγγενείς του θύματος ειδοποίησαν αμέσως τον -πρόεδρο τότε- των Μανιταρόφιλων Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, Αγγελο Παπαδημητρίου. Ο Αγγελος διαπίστωσε ότι πρόκειται για τον συνήθη ύποπτο: Amanita phalloides. Ακολούθησε ειδική αγωγή, χρειάστηκε να τηλεφωνήσει στους εφημερεύοντες γιατρούς ο καθηγητής Ιατρικής Δημήτρης Ρίγγος (νομάρχης Γρεβενών τότε...). Ο ασθενής βγήκε από το νοσοκομείο έπειτα από τρεις μέρες.

Μανιταροφιλία, μανιταρογνωσία και μανιταροσυλλέκτης, τρία κεφάλαια επικίνδυνα που, εάν δεν τα ξέρεις, καλύτερα να μην ανακατευτείς. «Σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας και ιδιαίτερα στην πατρίδα μου, τα Γρεβενά, υπάρχει σημαντική παράδοση στη συλλογή και την κατανάλωση άγριων μανιταριών στην Ελλάδα», μας λέει ο Γιώργος Κωνσταντινίδης, εκπαιδευτικός και συγγραφέας. «Η αναζήτηση και η συλλογή τους, οι τρόποι κατανάλωσης, οι συνταγές μαγειρικής, οι τεχνικές συντήρησης, οι λαϊκές ονομασίες, οι παροιμίες και οι μύθοι που έχουν αναπτυχθεί γύρω από τον τρόπο εμφάνισης και ανάπτυξής τους, αποτελούν μέρος της τοπικής παράδοσης, της λαογραφίας, της ιστορίας και της οικονομίας. Γνωρίζουμε ότι ο λαός μας, στη Δυτική Μακεδονία, τη Χαλκιδική, τη Λέσβο και αλλού, επιβίωσε στις δύσκολες περιόδους της Κατοχής και του Εμφυλίου καταναλώνοντας τόνους άγριων μανιταριών που συνέλεγαν από τα δάση. Προσωπικά ασχολούμαι πρωτίστως με τη μελέτη των μανιταριών και δευτερευόντως με τη συλλογή τους, από το 1989. Αυτό που με ώθησε ήταν η αγάπη στη φύση. Είχα την τύχη να μεγαλώσω σε φυσικό περιβάλλον, στο χωριό μου την Κνίδη Γρεβενών, με ανθρώπους που αγαπούσαν και γνώριζαν τη φύση. Η αφορμή ωστόσο για να ασχοληθώ μαζί τους σε βάθος, ήταν η διαπίστωσή μου ότι κανένας στην περιοχή μας δεν γνώριζε περισσότερα από 3-4 είδη. Επρεπε λοιπόν κάποιος να ασχοληθεί μαζί τους, να τα μάθει και να μεταφέρει αυτή τη γνώση και στους άλλους».

Από το 2002 έως σήμερα έχουν εκδοθεί έξι βιβλία του σχετικά με τα άγρια μανιτάρια -«Μανιτάρια οδηγός τσέπης», «Οδηγός μανιταροσυλλέκτη» κ.ά. Μέσα από αυτά προσπαθεί να μεταδώσει την αγάπη του για τα μανιτάρια (μανιταροφιλία) και τη γνώση που θα κάνει ασφαλή την κατανάλωσή τους (μανιταρογνωσία). Παράλληλα, συμβάλλει στην καταγραφή των μανιταριών στην Ελλάδα (έχει καταγράψει και ταυτοποιήσει περισσότερα από 1.400 είδη) και στην προβολή της δράσης των συλλόγων μανιταροφιλίας.

Κορυφαία εκδήλωση μανιταροφιλίας και μανιταρογνωσίας στην Ελλάδα είναι η Πανελλήνια Γιορτή Μανιταριού, που μέχρι και φέτος τουλάχιστον γινόταν κάθε Αύγουστο, από το 2003. Συγκεντρώνονται περισσότεροι από 15.000 χιλιάδες ερασιτέχνες μανιταρόφιλοι αλλά και ειδικοί επιστήμονες από όλη την Ελλάδα, την Ευρώπη, την Τουρκία και την Αυστραλία, ανταλλάσσουν γνώσεις και εμπειρίες, αναζητούν άγρια μανιτάρια και τρούφες στα κοντινά δάση, παρακολουθούν σεμινάρια και συναυλίες, δοκιμάζουν νέες μανιταρογεύσεις.

Συνάντηση στο Internet

Οσο για την ιστοσελίδα των μανιταρόφιλων; «Τον Μάιο του 2005, με τη βοήθεια του φίλου, μανιταρόφιλου και διαδικτυακού τεχνικού Νίκου Παπανίκου (webmastor) στήσαμε το www.manitari.gr», προσθέτει ο κ. Κωνσταντινίδης. «Πρόκειται για το μοναδικό σημείο συνάντησης των μανιταρόφιλων της Ελλάδας και της Κύπρου, που αποτελεί πηγή γνώσης και βάσης δεδομένων, τόπο δημοσίευσης πληροφοριών για τη δράση των συλλόγων μανιταρόφιλων και θέση καθημερινής καταγραφής καρποφοριών μανιταριών από όλη την Ελλάδα. Μόνο τον Οκτώβριο του 2006, στην παραπάνω ιστοσελίδα είχαμε αναφορές για 1.044 είδη μανιταριών από 26 νομούς της Ελλάδας, ενώ το 2007 δημοσιεύτηκαν περισσότερα από 80 είδη που αποτελούν πρώτες πανελλήνιες καταγραφές». *

Οδηγίες προς συλλέκτες

1 Ατυχώς δεν υπάρχει κανένας γενικός κανόνας διάκρισης των φαγώσιμων ειδών από τα δηλητηριώδη.

2 Λανθασμένες είναι οι θεωρίες που λένε ότι τα δηλητηριώδη είδη έχουν οπωσδήποτε πικρή ή καυστική γεύση ή ότι τα είδη που τρώγονται από έντομα, σαλιγκάρια, χελώνες ή άλλα μικρόζωα είναι ακίνδυνα και για τον άνθρωπο.

3 Δεν αληθεύουν επίσης οι δοξασίες ότι τα δηλητηριώδη μανιτάρια μαυρίζουν τα ασημένια κουτάλια που έρχονται σε επαφή μαζί τους κατά το βράσιμο ή ότι πήζουν το γάλα ή το ασπράδι του αυγού

4 Το βράσιμο, η ξήρανση ή η κονσερβοποίηση δεν εξουδετερώνουν τις ισχυρές τοξίνες των θανατηφόρων ειδών.

5 Ο μόνος κανόνας που ισχύει: μαζεύουμε για τροφή μόνο τα είδη των οποίων τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα.

Κατηγορίες, λαϊκές ονομασίες και χαρακτηριστικά

ΦΑΓΩΣΙΜΑ

1) Amanita caesarea - Αμανίτης ο καισαρικός. Λαϊκές ονομασίες: Κοκκινούσκα ή Πιπερούσκα (Γρεβενά), Κόκκινο (Κιλκίς), Νεραντζάκι (Πήλιο Μαγνησίας), Αβγό, Γενιτσάρα ή Γιανιτσάρα (Καστοριά), Καισαρίτης (Κοζάνη), Αυτοκρατορίνα, Τσερβενούσκα (στα πομάκικα) κ.ά. Χαρακτηριστικά: το πορτοκαλί, πορτοκαλοκίτρινο καπέλο, η έντονα γραμμωτή περίμετρος.

2) Macrolepiota procera var. procera - Μακρολεπιώτα η ψηλή, ποικ. η ψηλή.

Λαϊκές ονομασίες: Ζαρκαδίσιο, Γίδιο ή Τσικρίκι (Γρεβενά), Ελαφίνα (Ημαθία), Κουκούλι, Κουκουλίτης (Λέσβος). Χαρακτηριστικά: το μεγάλο μέγεθος, τα καφετιά λέπια και η θηλή στο καπέλο, το διπλό, κινητό δαχτυλίδι και οι τεθλασμένες ζώνες στο ξυλώδες πόδι, που δεν κοκκινίζει αν ξυθεί.

3) Cantharellus cibarius - Κανθαρίσκος ο βρώσιμος. Λαϊκές ονομασίες: Κιτρινούσκα (Γρεβενά), (Γ)καΐτσα (Ιωάννινα), Γαλέτα (Φλώρινα).

Βασικά χαρακτηριστικά: μονόχρωμα ή δίχρωμα με το αρχικά κυρτό, χωνιόμορφο αργότερα, κίτρινο ή λευκωπό καπέλο, τα κίτρινα ή κιτρινωπά φλεβόμορφα, κατερχόμενα ψευδοελάσματα, το κίτρινο ή λευκωπό πόδι και συνεκτική, ινώδης σάρκα με μυρωδιά βερίκοκου.

4) Boletus aereus Bull.- Βωλίτης ο χάλκειος. Λαϊκές ονομασίες: Καλογ(ε)ράκι, Βασιλικό, Καλοεράτσι (Ιος), Καλογρίτσα (στα ποντιακά). Χαρακτηριστικά: το ξερό, χνουδωτό ή λείο, χαλκοκάστανο ή καφεμαυριδερό καπέλο που κοκκινίζει στα πληγωμένα σημεία, η παχνώδης ή σκονισμένη περίμετρος, το ωχροκαφετί πόδι.

5) Morchella elata - Μορχέλλα η εξέχουσα. Λαϊκές ονομασίες: Αρτζιμπούρτζι, Τσιρβούζι, Καψαλίτης, Κουκουμέλα, Κουκ(ου)νάρα, Σκουφάκι, Αρνάκι Μουρτσέκι, Μουρτσάρι, Κόυκος (Κύπρος), Κοιλούλα, Κοιλία (ποντιακά) κ.ά. Χαρακτηριστικά: η καρποφορία του από τον Απρίλιο έως τον Μάιο κυρίως σε καμένα δάση κωνοφόρων, τα κούφια μανιτάρια, η σαφής κλίμακα που σχηματίζουν οι νευρώσεις της κυψελόμορφης κεφαλής.

ΘΑΝΑΤΗΦΟΡΑ

1) Amanita phalloides - Αμανίτης ο φαλλοειδής. Λαϊκές ονομασίες: Φαμελίτης, Θανατίτης. Βασικά χαρακτηριστικά: το κίτρινο, καφεκίτρινο, κιτρινολαδί, κιτρινοπρασινωπό, λαδοπράσινο, λαδοκαφετί ή -σπανίως- λευκό καπέλο, τα λευκά ελάσματα, το μεμβρανώδες, λευκωπό δαχτυλίδι στο πάνω μέρος του ποδιού, οι ζεβροειδείς ζώνες και η γλυκιά αλλά μάλλον δυσάρεστη μυρωδιά.

2) Gyromitra esculenta - Γυρομίτρα η εδώδιμη. Λαϊκές ονομασίες: Κουτσουκάκι (Φωκίδα), Μακαρονάκι (Πήλιο Μαγνησίας). Χαρακτηριστικά: η καρποφορία του την άνοιξη σε δάση κωνοφόρων, η κιτρινοκαφετιά, κοκκινοκαφετιά, σκωριόχρωμη ή καφεμαυριδερή κεφαλή που θυμίζει εγκέφαλο ή τσαλακωμένο χαρτί χωρίς νευρώσεις και κυψέλες και το λευκωπό, κούφιο πόδι.

ΠΑΡΑΙΣΘΗΣΙΟΓΟΝΟ

Amanita muscaria var. muscaria - Αμανίτης ο μυγοκτόνος, ποικ. ο μυγοκτόνος. Λαϊκές ονομασίες: Ζουρλομάνταρο, Γκουγκούλιαρε Ζούρλε (στα βλάχικα, Περιβόλι Γρεβενών) κ.ά. Χαρακτηριστικά: το κόκκινο, με λευκές νιφάδες, μερικές φορές με πορτοκαλιές ζώνες καπέλο (διάμ. 5-20 ή 30 εκ.), τα λευκά ελάσματα, το λευκό δαχτυλίδι και οι λευκές ανάγλυφες ζώνες στη διογκωμένη βάση του ποδιού.

ΤΟΞΙΚΟ

Agaricus moelleri - Αγαρικό του Μίλερ. Χαρακτηριστικά: το έντονο κιτρίνισμα της περιμέτρου του ευκρινώς λεπιδωτού καπέλου, του δαχτυλιδιού, της βάσης του ποδιού και της σάρκας στη βάση του ποδιού και η δυσάρεστη μυρωδιά που θυμίζει φαινόλη.

Σύλλογοι από το 1999

* Το 1999 συγκροτείται ο πρώτος «Σύλλογος φίλων των μανιταριών» στην Ελλάδα, με έδρα την Καστοριά.

Το 2002 μετονομάζεται σε «Μανιταρόφιλοι Δυτικής Μακεδονίας». (www.manitari.gr).

* Το 2004, ο δεύτερος σύλλογος μανιταρόφιλων στην Ελλάδα, με έδρα τη Λάρισα. Το 2008 ο σύλλογος μετονομάζεται σε «Μανιταρόφιλοι Θεσσαλίας».

* Τον Ιανουάριο του 2006, ο τρίτος σύλλογος μανιταρόφιλων στην Ελλάδα, με έδρα την Ξάνθη και τίτλο «Μανιταρογνωστικός Σύλλογος Ξάνθης». Το 2010 μετονομάζεται σε «Μανιταρόφιλοι Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης». (www.ipet.gr).

* Το 2007 ο τέταρτος σύλλογος μανιταρόφιλων στην Ελλάδα, με έδρα τα Ιωάννινα και τίτλο «Μανιταρόφιλοι Ηπείρου». (http://fungi.pblogs.gr).

* Το 2007 συγκροτείται ο Μυκητολογικός Σύνδεσμος Κύπρου.

* Τον Φεβρουάριο του 2008 ο πέμπτος σύλλογος μανιταρόφιλων στην Ελλάδα, με έδρα τη Μυτιλήνη και τίτλο «Μανιταρόφιλοι Λέσβου» (http://manitarilesvos.blogspot.com/).

* Το 2009, ο έκτος σύλλογος μανιταρόφιλων στην Ελλάδα, με έδρα την Κερατέα Αττικής και τίτλο «Μανιταρόφιλοι Μεσογαίας».

Υπό ίδρυση είναι οι σύλλογοι «Μανιταρόφιλων Θεσσαλονίκης», «Βοιωτίας» και «Πελοποννήσου» και η «Ομοσπονδία Μανιταρόφιλων Ελλάδας».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Διατροφή και Διαιτολογία
Τελευταίες ειδήσεις στην κατηγορία Ελλάδα
ΚΕΘΕΑ: Απόφοιτος του ΚΕΘΕΑ οδηγείται στη φυλακή
Συντονισμός ενάντια σε κλεισίματα και διαθεσιμότητες
Ξάνθη: Συγκέντρωση για δίκη αντιφασίστα την Τετάρτη 24 Σεπτέμβρη
Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών: Να κάνει συμβάσεις ο ΕΟΠΥΥ με τους γιατρούς
Στάσεις εργασίας σε τρόλεϊ και μετρό