Έντυπη Έκδοση

Ασυνήθιστες στόφες

Αμος Οζ

Το μαύρο κουτί

μτφρ.: Ιακώβ Σίμπη

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 301, ευρώ 21,10

«Οταν η ψυχή πεθαίνει, το περιπλανώμενο κουφάρι μετατρέπεται σε απόλυτα κοινωνικό ον»

«Σίγουρα δεν έχεις ξεχάσει το περίφημο ρητό που αναφέρεται στην εισαγωγή της Αννας Καρένινα, όπου ο Τολστόι τυλίγεται εκεί με το μανδύα μιας γαλήνιας αγροτικής θεότητας και, ενώ αιωρείται στο κενό, καρτερικός και φιλεύσπλαχνος, αποφαίνεται από ψηλά πως όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες μοιάζουν μεταξύ τους, ενώ οι δυστυχισμένες οικογένειες έχουν η κάθε μία τη δική της δυστυχία. Με όλο τον σεβασμό που τρέφω για τον Τολστόι, έχω να σου πω ότι το σωστό είναι ακριβώς το αντίθετο: οι δυστυχείς, ως επί το πλείστον, είναι βυθισμένοι σε μια συμβατική μιζέρια, αναπαράγοντας με μια άγονη μονοτονία τέσσερα-πέντε κλισέ δυστυχίας, φθαρμένα κι αυτά από την πολλή χρήση. Ενώ η ευτυχία είναι ένα κομψό και σπάνιο κομψοτέχνημα, κάτι σαν κινέζικο βάζο, οι λίγοι που την έφτασαν, τη σκάλιζαν ή τη λάξευαν επί χρόνια, ο καθένας κατ' εικόνα και ομοίωσή του, ο καθένας σύμφωνα με το δικό του μέτρο, έτσι ώστε να μην υπάρχει ευτυχία όμοια με άλλη ευτυχία. Και στο σμίλευμα της ευτυχίας τους ενστάλαξαν και τον πόνο τους και την ταπείνωσή τους. Αποδεσμεύοντας, λες, το χρυσάφι από άλλα ορυκτά...» (σ. 140).

Μια πολωνοεβραία καλλονή αμφιβόλου ηθικής, η Ιλάνα, ο πρώτος της σύζυγος, Αλεκ Γκλίντιον, ισραηλινός συγγραφέας πλέον της αμερικανικής διασποράς, ο γιος τους Μπόαζ, ένας βραδύγλωσσος, ξανθός γίγαντας, ο δεύτερος σύζυγος της Ιλάνα, Μιχάελ Σόμο, ένας ορθόδοξος Εβραίος γεννημένος στην Αλγερία, ο Μάνφρεντ, μακιαβελικός δικηγόρος του Αλεκ: ένας θίασος επιστολογράφων μέσα από τις αντεκδικήσεις/ νουθεσίες/ μνήμες των οποίων μας αποκαλύπτεται το μυστικό του «μαύρου κουτιού».

Μια γυναίκα κι ένας άντρας από την ίδια, ασυνήθιστη, στόφα: αμετανόητα κοσμικοί, αυθεντικά ασυγκίνητοι από τις συμβάσεις της εβραϊκής κοινωνίας που τους περιβάλλει. Εκείνος: αλλαζόνας, αδίστακτα βίαιος, σχεδόν θρυλικός, αξιωματικός του ισραηλινού στρατού, (όπως υπήρξε και ο συγγραφέας Αμος Οζ), μετέπειτα υπέρμαχος της ειρήνης. Εκείνη: η προκλητική, απείθαρχη δακτυλογράφος του, η μετέπειτα σύζυγος και μητέρα του γιου του. Ο γάμος τους συντρίβεται υπό, ουσιαστικά, αδιευκρίνιστες συνθήκες, αλλά αυτοί παραμένουν «παγιδευμένοι ο ένας στον άλλο». Μια επιστολή που του στέλνει εκείνη, ύστερα από επτά χρόνια σιωπής, σηματοδοτεί την επανεκκίνηση της σχέσης τους με τελείως διαφορετικούς όρους. Σκαλίζοντας το «μαύρο κουτί» του κοινού τους παρελθόντος, ανασύρουν από εκεί θραύσματα για να συναρμολογήσουν εκ νέου ένα «κινέζικο βάζο», έστω ανεπανόρθωτα ραγισμένο, που όμοιό του κανείς τους δεν μπορούσε να φανταστεί.

Καθώς εκτυλίσσεται η ιστορία, οι συναισθηματικές ανακρίσεις στις οποίες υποβάλλουν αλλήλους οι χαρακτήρες του βιβλίου κερδίζουν σε μάκρος και βάθος, έως ότου γίνουν μακροσκελείς μονόλογοι de profundis. (Φτάνοντας στο τελευταίο, θυελλώδες γράμμα της ηρωίδας, έχει κανείς την αίσθηση πως όλα τα προηγούμενα γράφτηκαν ώστε να μπορέσει να γραφτεί και αυτό: «Η μοναξιά, ο πόθος, η νοσταλγία είναι πάνω από τις δυνάμεις μας. Και χωρίς αυτά είμαστε χαμένοι».) Παράλληλα, οι επιστολές φωτίζουν από διαφορετικές γωνίες την εβραϊκή ψυχοσύνθεση, όπως αυτή ζει, αναπνέει και αντιφάσκει στη σύγχρονη Ιερουσαλήμ.

Ενας επιστολογραφικός διάλογος συναρμοσμένος με δεξιοτεχνία και μια ώριμη επίδειξη του πόσο διαφορετικά βιώνεται η κοινή πραγματικότητα από το οπτικό πρίσμα της ατομικότητας. Καθείς εφ' ω ετάχθη. Ακόμα, ένα βιβλίο το οποίο παρακάμπτει επιτυχώς τους υφάλους της έξυπνης κοινωνιολογίας για να αναδείξει την ισραηλινή «αίσθηση πολιορκίας», μιλώντας για ανθρώπους που δεν ζητούν τίποτα λιγότερο από το απόλυτο, συναισθηματικά και πολιτικά.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου