Έντυπη Έκδοση

Με τα φαντάσματα ή τις σκιές της βιβλιοθήκης

Jacques Bonnet

Βιβλιοθήκες γεμάτες φαντάσματα

μτφρ.: Βάνα Χατζάκη

εκδόσεις Αγρα, σ. 184, ευρώ 15,50

Κάθε ξενόγλωσσο βιβλίο μεταφρασμένο στα ελληνικά είναι ένας αστρικός χάρτης. Ξεκινάς να το διαβάζεις και προσέχεις τους αστερίσκους, τις παραπομπές σε υποσημειώσεις συνήθως στο κάτω μέρος της σελίδας. Εκεί κρύβεται ένα αναγνωστικό οδικό δίκτυο που αν το ακολουθήσεις, όπως ο Θησέας τον λαβύρινθο, ενστικτωδώς και με πυξίδα σου την αγνωσία στο σύμπαν ονομάτων που ανεπαίσθητα ψαύεις με τα μάτια σου και την ικανότητά σου στο διάβασμα, θα βρεθείς στο τέλος να «σκοτώνεις» το αίνιγμα της άπειρης γνώσης με μια απάντηση άφατη, αλλά που να μπορείς να την προσλάβεις. Η τέλεια γνώση είναι η αποφατική προσέγγιση του τέρατος της γνώσης, που δεν είναι παρά η ομορφιά της πολύπλοκης απλότητας. Αυτής που ξεπηδάει αφού έχοντας γνωρίσει τα πάντα βρίσκεις το «ένα» μέσα σε πολλαπλές υποστάσεις. Το άρρητο «ένα» που είναι όλα, μα πάντα παραμένει ένα. Στον δρόμο προς την κατάκτηση αυτής της αμφίσημης γνώσης που γίνεται αντιληπτή, αλλά δεν μπορεί να εξηγηθεί, θα περάσεις το στάδιο της αγάπης των βιβλίων, της πίστης στην πεποίθηση πως όσο πιο πολλά γνωρίζεις τόσο περισσότερα μυστικά θα λύνεις. Τα βιβλία σου θα γίνουν πρόσωπα, ανθρωπομορφικά στοιχεία θα προστεθούν σ' αυτά. Πνεύματα νεκρών συγγραφέων θα ενοικούν στις σελίδες τους, ιστοί μέσα σε δύσβατες ατραπούς γνώσεων θα διαλύονται για να περάσεις εσύ, ο αναγνώστης.

Δημιουργείται η επιθυμία της δαψίλειας των βιβλίων στα ράφια των βιβλιοθηκών. Ο βιβλιοφάγος - συλλέκτης βιβλίων θα περάσει από το στάδιο της κατοχής πληθώρας βιβλίων για να νιώσει τη σιγουριά ότι κρατάει την αρμαθιά με τα κλειδιά σε όλα τα κλεισμένα άβατα των μυστηρίων. Η βιβλιοθήκη γίνεται ένας λαβύρινθος μέσα στο σπίτι του κατόχου της. Καταλαμβάνει όλο και περισσότερο χώρο στον περιορισμένο χώρο του σπιτιού. Η συνειδητοποίηση της αλήθειας για την κοινή αλήθεια στη γνώση των πάντων παρωθεί στην αποφατική προσέγγιση. Προς τον δρόμο της αγνωσίας. Ο ενστερνισμός της αγνωσίας θέτει έναν φραγμό στην καλλιέργεια του μικροβίου της διογκούμενης κατοχής βιβλίων.

Υπάρχουν συλλέκτες που δεν βάζουν ποτέ φρένο στη συλλογή βιβλίων τους. Οχι γιατί πλέον διαβάζουν ό,τι κατέχουν. Αλλά γιατί μανικά πιστεύουν πως αν δεν έχουν κάποιον τίτλο, τότε τους λείπει το μεγάλο μυστικό. Πιστεύουν άλλοτε ότι τα πνεύματα μεγάλων πεθαμένων συγγραφέων τούς προστατεύουν στην αιωνιότητα με τη θαλπωρή των εξίσου αιώνιων σκέψεών τους. Η υπερβατική σχέση με τα βιβλία και το συναισθηματικό δέσιμο με το περιεχόμενο τους γίνεται μία άπειρη και άχρονη φυλακή.

Ο συλλέκτης νιώθει μια συγκίνηση με την κατοχή των πολλών βιβλίων. Μια συγκίνηση που απορρέει απ' το να μη χαθεί τίποτα ανάμεσα στα βιβλία. Η ανάκληση της ανάμνησης της ανάγνωσης ενός βιβλίου στο παρελθόν προκαλεί αισθήματα γλυκιάς νοσταλγίας. Η εκστατική ονειροπόληση πως μια ανάλογη ηδονιστική εμπειρία μέσα σε μελλοντικές αναγνώσεις ίσως βιωθεί, συσσωρεύει στις βιβλιοθήκες πολλούς αδιάβαστους τίτλους. Ο συλλέκτης θέλει να τους έχει όλους. Πιστεύει πως κάποτε θα βρεθεί ο χρόνος για τη μέθεξη στα μυστικά τους. Πιστεύει πως η διάθεσή του για να λάμνει αέναα στις χώρες του κάθε αναγνώσματος δεν θα στερέψει ποτέ. Πλέον δεν θα διαβάζει για να μάθει κάτι καινούριο αλλά και πάλι για να νιώσει την υπέροχη συνείδηση πως κάθε βιβλίο μιλάει για το ίδιο πράγμα. Ή προσπαθεί τουλάχιστον.

Ο αριθμός πολλών χιλιάδων βιβλίων που μπορεί να έχει στην ιδιοκτησία του κάποιος αναγνώστης ή συλλέκτης εξαναγκάζει πολλές φορές την από μέρους του, για τη διευθέτηση του τεράστιου όγκου των τίτλων που διαθέτει, αγορά ενός χώρου αποκλειστικά για τα βιβλία του. Είναι γνωστή η περίπτωση κάποιου ποιητή της Μονμάρτρης που μεταποίησε το αρχικό του ενδιαίτημα αποκλειστικά σε βιβλιοθήκη και ο ίδιος συνέχισε να ζει πιο κάτω στον ίδιο δρόμο. Η αλήθεια είναι ότι τέτοιες λύσεις διάθεσης ενός ή περισσότερων χώρων για μια μεγάλη συλλογή βιβλίων είναι οικονομικά απαιτητικές και η υλοποίηση τέτοιων σχεδίων έχει το άρωμα μιας εποχής που κατά κάποιον τρόπο έχει παρέλθει. Είναι η εποχή της αριστοκρατίας. Η δημιουργία ηλεκτρονικών βιβλιοθηκών μπορεί σταδιακά να καλύψει μεγάλο μέρος των αναγκών ενός βιβλιοφάγου συλλέκτη, όχι όμως κι ενός συλλέκτη φετιχιστή. Ενός ανθρώπου δηλαδή που θέλγεται απ' τ' αντικείμενο βιβλίο και τις αισθητηριακές του ιδιότητες. Το βέβαιο είναι ότι σε κάθε περίπτωση θα χαθεί η μαγεία. Θα εξανεμιστεί στην άβυσσο της ψυχρότητας του Διαδικτύου. Ο μαγικός κύκλος του αναγνώστη με το πολυγωνικό ανοιγμένο βιβλίο θα καταστραφεί. Κανείς δεν ξέρει ότι μέσα από τέτοιες τεχνολογικές διευκολύνσεις τύπου e-book ατονεί η προσωπική μνήμη και εδραιώνουμε την πλήρη μετατροπή μας από πρόσωπα σε άτομα δίχως προσωπικότητα.

Η ταξινόμηση των βιβλίων σε μια βιβλιοθήκη δεν πρέπει να υπακούει σε κάποιους γενικούς κανόνες. Μονάχα στην περίπτωση που αυτοί υπεισέρχονται σε μια αναφανδόν υποκειμενική ταξινόμησή της. Οι κανόνες τοποθέτησης των βιβλίων στα ράφια αντικατοπτρίζουν το ψυχισμό του ιδιοκτήτη της και τον τρόπο σκέψης του. Οι βιβλιοθήκες είναι έργα των κατόχων τους και κατά κάποιον τρόπο είδωλα της αντίληψης τους για την τάξη. Καμιά φορά οι ενέργειες της τοποθέτησης των βιβλίων πάνω στα ράφια γίνονται με τρόπο έκδηλα νευρωτικό που μεταδίδεται και σε φίλους και γνωστούς. Ο συλλέκτης βιβλίων αποκτάει τη συνήθεια να παρεμβαίνει, με βάση τα κριτήριά του για την τάξη, στις άλλες βιβλιοθήκες. Να ταξινομεί στα γρήγορα νησίδες από χάος. Να στήνει όρθια βιβλία που έχουν γείρει κι έχουν χάσει μικρό κομμάτι απ' το χωροταξικό τους κύρος. Να νιώθει την ξένη βιβλιοθήκη δική του.

Τη σύντομη χρονική περίοδο μέσα στην οποία ο άνθρωπος ανέπτυξε τη γραφή και την ανάγνωση, οι αλλαγές σε βιολογικό επίπεδο απ' αυτή την πρόσθετη ικανότητα του ανθρώπου δεν πρόλαβαν να αφομοιωθούν από τον εγκέφαλο και το νευρωνικό σύστημα ή να γίνουν κυτταρική μνήμη. Η επίκτητη ιδιότητα της ανάγνωσης είναι βέβαιο ότι σε μερικές χιλιάδες ακόμη χρόνια θα βρίσκει πλέον έτοιμο υπόστρωμα στην ύλη του ανθρώπου για ν' αναπτύσσεται ταχύτατη κι ευέλικτη σε κείμενα γραμμένα με μορφές γραφής που θα 'ναι ετερόκλιτες. Προς τα παρόν η οπτική επαφή με τα βιβλία στα ράφια μάς ξενίζει ακόμη με τρόπο μυστικό. Βλέπουμε τα σχέδια και τους τίτλους στις ράχες των βιβλίων μ' έναν μοναχικό τρόπο, που όταν συναντάει την εγχάρακτη μαγεία στη ράχη του βιβλίου αμβλύνεται. Αντιθέτως η φαντασία μας αυξάνει. Εικάζουμε τους κόσμους που ανοίγει το βιβλίο, είτε το έχουμε διαβάσει είτε όχι. Το ξαναπιάνουμε για να το ξεφυλλίσουμε και να μυρίσουμε αρώματα άλλων πολιτισμών.

Η γραφή και η ανάγνωση προχώρησαν σε πολύ μεγάλο βαθμό. Στους ήρωες της λογοτεχνίας δεν συναντάμε μόνον όντα μυθοπλασίας μα και ανθρώπους που στο τέλος ξέρουμε καλύτερα καμιά φορά και από τους φίλους ή τους γείτονές μας. Οι πλασματικοί ήρωες είναι πιο ευδιάκριτοι στον αναγνώστη απ' ό,τι είναι ο συγγραφέας. Ο δημιουργός ενός έργου λογοτεχνίας κρύβεται πολλές φορές πίσω από τα πολλαπλά του προσωπεία. Γίνεται, έτσι, δυσδιάκριτος. Πέρα από την ηδονή να γνωρίσεις και γιατί όχι να ταυτιστείς με τις παλινωδίες και τα πάθη ενός προσώπου στη λογοτεχνία, υπάρχουν κι άλλες ατιμώρητες μακάριες ηδονές στην ανάγνωση. Τα βιβλία είναι τα ιπτάμενα χαλιά που πάνω τους ο αναγνώστης ταξιδεύει ανά τον κόσμο και μέσα στο σύμπαν. Τα βιβλία είναι στοιχειωμένα με πνεύματα τεθνεώτων συγγραφέων. Η δημιουργία ποτέ δεν θα σταματάει να συντελείται υπό το βλέμμα του Θεού, αφού ποτέ δεν σταματάει η ανάγνωση. Είναι οι λόγοι τούτοι που η καύση ενός βιβλίου είναι τόσο βέβηλη όσο αντιστρόφως ιερή είναι η δημιουργία του. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου