Έντυπη Έκδοση

«Η δική μου Κούβα ζει στα σοκάκια»

Οι κομπιναδόροι, οι πόρνες και οι παλιοί ήρωες της επανάστασης, που τώρα λειτουργούν στην Αβάνα ως φορείς μιας αδιάλλακτης εξουσίας. Ανάμεσά τους κινείται ο ήρωας του Λεονάρδο Παδούρα

Πρώην δημοσιογράφος που άρχισε να γράφει αστυνομικές ιστορίες, ο κουβανός συγγραφέας Λεονάρδο Παδούρα απέκτησε φήμη καθώς μέσα από τα βιβλία του περιγράφει μιαν άλλη Αβάνα: μια πόλη πέρα από τα τουριστικά κλισέ όπου πόρνες, τραβεστί, λαθρέμποροι και πλανόδιοι μουσικοί στήνουν τη δική τους γιορτή στα στενά, μακριά από τα πολυτελή ξενοδοχεία και τις κατοικίες των ηγετών του Κόμματος.

Σε αυτήν την πόλη κινείται και ο ήρωάς του, ο υπολοχαγός της αστυνομίας Μάριο Κόντε, που σε κάθε περιπέτειά του δεν διστάζει να συγκρουστεί με τους ανώτερούς του για να ανακαλύψει την αλήθεια.

«Εχω πολλά κοινά με τον Κόντε» εξηγεί στο «7» ο Λεονάρδο Παδούρα. «Ανήκει, όπως κι εγώ, στη γενιά που μεγαλώνει με την επανάσταση και αμέσως αρχίζει να την αμφισβητεί. Ηθελα ως ήρωα έναν ντετέκτιβ με παρατηρητικότητα και ευαισθησία, ευφυΐα και μόρφωση, κάτι που δεν συναντάς εύκολα στην πλειονότητα των αστυνομικών. Ο Κόντε αναρωτιέται γιατί κάνει αυτή τη δουλειά».

Μέσα από τον ήρωά του, ο Παδούρα απεικονίζει την Κούβα σε μια εποχή όπου η ΕΣΣΔ έχει καταρρεύσει και το εμπάργκο των ΗΠΑ σφίγγει τον κλοιό του -μια περίοδο εφιαλτική για τους Κουβανούς, που ο Φιντέλ Κάστρο την είχε ονομάσει «ειδική περίοδο».

Οσα δεν βλέπει ο τουρίστας

«Πέρασα από τη δημοσιογραφία στη λογοτεχνία, επειδή ωρίμασα» λέει ο συγγραφέας. «Δεν ήταν εύκολο. Αρχισα με την κριτική βιβλίων και θεάτρου, έγραψα το πρώτο μου μυθιστόρημα, έγινα δημοσιογράφος και τελικά επέστρεψα στο αστυνομικό μυθιστόρημα. Ομως, χωρίς την εμπειρία του δρόμου, τη γνώση της κοινωνίας, την άσκηση στη γλώσσα και τη δομή της δεν θα μπορούσα να γράψω αστυνομικές ιστορίες. Επέλεξα την καριέρα του συγγραφέα το 1990. Για χρόνια διάβαζα Τσάντλερ, Χάμετ, Ρος ΜακΝτόναλντ, αλλά στα τέλη της δεκαετίας του '80 γνώρισα πιο σύγχρονους συγγραφείς όπως τον Μονταλμπάν, τον Σκιάτσια, τον Χάιμς, το νέο γαλλικό νουάρ και Λατινοαμερικάνους όπως ο Πάκο Ιγκνάσιο Ταϊμπό ΙΙ, που διεύρυναν τους ορίζοντές μου. Και πάνω απ' όλα μου υπέδειξαν πως αυτό που ήθελα ήταν εφικτό: να γράψω λογοτεχνία που θα αντανακλά τις κοινωνικές συνθήκες μέσα από τη φόρμα του αστυνομικού μυθιστορήματος».

Οι ιστορίες του Παδούρα περιγράφουν την υπόγεια Αβάνα, που ζει και αναπνέει στον δικό της ρυθμό. «Οι ιστορίες μου προέρχονται από ένα συνονθύλευμα ιδεών, εικόνων, εμμονών» υποστηρίζει. «Οι "Μάσκες" (που κυκλοφορούν τώρα πό τις εκδόσεις Καστανιώτη), προέκυψαν από την πολιτιστική καταπίεση που ζούσε η Κούβα τη δεκαετία του '70. Ηταν μια κατάσταση που γέννησε έναν τρόπο ζωής όπου η διπλή ιδιότητα, η μάσκα, ήταν απαραίτητη για να επιβιώσεις. Αλλιώς η κοινωνία σε εξόριζε, σε καταπίεζε, σε περιθωριοποιούσε».

Αλλά η αληθινή έμπνευσή του είναι οι δρόμοι της πόλης του. «Θεωρώ την Αβάνα κέντρο της ζωής μου» παραδέχεται. «Υποφέρω καθώς βλέπω το παλιό της τμήμα, την Αβάνα Βιέχα, να εγκαταλείπεται και να καταρρέει -είναι κάτι δικό μου που χάνεται. Αλλά αναπνέω τον αέρα της, παρατηρώ τους ανθρώπους της, με γοητεύουν οι γεμάτες αυτοπεποίθηση γυναίκες της, αφουγκράζομαι τη γλώσσα στους δρόμους και ξέρω ότι είμαι μέρος της. Μου αρέσει να ζω εδώ, παρ' ότι πολλά από αυτά που συμβαίνουν στην Κούβα δεν μου αρέσουν. Ομως η πνευματική επικοινωνία μου με την κουλτούρα, το περιβάλλον, τη γλώσσα, την ιστορία, είναι φυσική, ρέει. Είναι οι λεπτομέρειες που σε κάνουν μέρος μιας κουλτούρας, μιας κληρονομιάς».

Αλλωστε ο Παδούρα αρνείται να αυτοεξοριστεί. Τα βιβλία του δεν λογοκρίθηκαν ποτέ μέχρι τώρα. «Ολα τα μυθιστορήματά μου εκδόθηκαν στην Κούβα χωρίς να αλλαχθεί ούτε λέξη» λέει περήφανα. «Σίγουρα δεν αρέσουν σε όλους, ο διοικητής ενός αστυνομικού τμήματος έλεγε σε έναν βιβλιοπώλη ότι έπρεπε να είμαι φυλακή, αλλά με στηρίζουν οι αναγνώστες μου. Οι Κουβανοί βλέπουν στα έργα μου τον τρόπο ζωής τους και την ιστορία τους».

Το μυθιστόρημα είναι ο δικός του τρόπος να περιγράψει την κοινωνία που ζει χωρίς τον φόβο να θεωρηθεί εχθρός της επανάστασης. «Στα μέσα ενημέρωσης δεν εμφανίζονται τέτοιες ιστορίες» λέει απλά. «Είναι επίσημα όργανα του κόμματος, ανήκουν και υπακούουν στις ντιρεκτίβες για την προπαγάνδα. Μετά από πενήντα χρόνια ένας αναγνώστης που θα κρατάει μια κουβανέζικη εφημερίδα του 1995 και το μυθιστόρημά μου "Μάσκες", που έγραψα τότε, σίγουρα θα αναρωτηθεί πώς είναι δυνατόν να περιγράφονται δύο τόσο διαφορετικές κοινωνίες στο ίδιο μέρος την ίδια στιγμή».

Πολυβραβευμένος και με τη φήμη του ανανεωτή της λατινοαμερικανικής αστυνομικής λογοτεχνίας, ο Παδούρα απορρίπτει τέτοιους χαρακτηρισμούς. «Είμαι απλώς ένας συγγραφέας που προσπαθεί να γράψει όσο καλύτερα μπορεί» υποστηρίζει. «Προσπαθώ να σπάσω τις παραδοσιακές δομές του αστυνομικού μυθιστορήματος και να το χρησιμοποιήσω για να γράψω για την κοινωνία. Σκοπός μου είναι όχι να επινοήσω μια αινιγματική υπόθεση, αλλά να μεταφέρω την πραγματικότητα της Κούβας σήμερα. Αν με θεωρούν καινοτόμο συγγραφέα, αυτό οφείλεται στη σκληρή δουλειά και στο γεγονός ότι ποτέ δεν πίστεψα ότι ξέρω να γράφω. Μαθαίνω κάθε μέρα».

Παιδί της επανάστασης και με σπουδές στη λατινοαμερικανική λογοτεχνία, ο Παδούρα πιστεύει ακόμα στον σοσιαλισμό. Το τελευταίο του μυθιστόρημα έχει τίτλο «Ο άνδρας που αγαπούσε τα σκυλιά» και πραγματεύεται τη δολοφονία του Τρότσκι. «Ο σοσιαλισμός θα επικρατήσει, χρειάζεται όμως χρόνο» πιστεύει. «Ο τρόπος που εφαρμόστηκε κατά τον 20ό αιώνα ήταν τερατώδης. Οι ιδέες του Μαρξ αντικαταστάθηκαν από το πείραμα της ΕΣΣΔ και έκλεισε ο δρόμος προς τη δημοκρατία. Οι φρικαλεότητες που διέπραξε ο Στάλιν στο όνομα μιας καλύτερης κοινωνίας βάρυναν αρκετά στη συνείδηση των ανθρώπων. Ομως η σύγχρονη κοινωνία έχει ανάγκη από ριζικές αλλαγές, αλλιώς το μέλλον θα έχει περισσότερη φτώχεια, λιγότερα δικαιώματα, λιγότερη δημοκρατία. Οφείλουμε τουλάχιστον να ονειρευτούμε την ουτοπία για μια πιο δίκαιη κοινωνία».

«Η χώρα θα αλλάξει»

Ομως για το μέλλον της Κούβας ο Παδούρα φαίνεται αμήχανος: «Οπως όλοι οι Κουβανοί, δεν ξέρω τι συμβαίνει για να μπορέσω να φανταστώ το μέλλον» παραδέχεται. «Το σίγουρο είναι ότι η χώρα εισέρχεται σε ένα στάδιο οικονομικών και κοινωνικών αλλαγών, οι οποίες, αργά ή γρήγορα, θα φέρουν πολιτικές αναταράξεις. Τώρα εφαρμόζεται η αποκέντρωση του κράτους, το οποίο στην Κούβα διηύθυνε τα πάντα. Θα επανέλθει η ιδιοκτησία στα μέσα παραγωγής, θα περιοριστούν οι κοινωνικές απολαβές, θα αναζητηθούν οικονομικές λύσεις εκεί όπου κάποτε αναζητούσαν πάντα πολιτικές. Η χώρα θα αλλάξει. Πότε; Δεν ξέρω. Ούτε ξέρω αν θα ακολουθήσει τη Λατινική Αμερική, που ζητάει να υπάρξει μεγαλύτερη ανεξαρτησία από τις ΗΠΑ και λιγότερη φτώχεια. Το σημαντικό είναι όλες αυτές οι αλλαγές να μη μείνουν μόνο στα λόγια». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Κούβα