Έντυπη Έκδοση

Αγάπη και αέρας, απαραίτητα στη ζωή και στη μουσική

Σε ένα τραγούδι των Hollies, από τις αρχές της δεκαετίας του '70, γραμμένο από τους Albert Hammond και Lee Hazlewood, το συγκρότημα μάς πληροφορεί ότι αυτό που θέλει είναι ο αέρας για να αναπνέει και να αγαπάει την αγαπημένη του, στο The Air That Ι Breath.

Το τραγούδι αυτό, που ήταν η βάση για να γράψουν αργότερα οι Radiohead το Creep, δεν μας λέει τίποτα καινούριο, αφού για τους περισσότερους από τους ανθρώπους, εκτός από τον απαραίτητο αέρα, η αγάπη σε όλα τα επίπεδα είναι κάτι που μπορεί να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε πολλές δυσκολίες.

Κοινός παρανομαστής αγάπης και αέρα, το ότι δεν είναι ορατά, αλλά γίνονται αισθητά και μας βοηθούν να ζήσουμε και να αισθανόμαστε καλά.

Αν και αόρατος, ο αέρας έχει εντυπωσιακή παρουσία σε ποίηση και τραγούδι. Δεν θα ήταν υπερβολή το να ισχυρισθεί κάποιος ότι όλες οι λέξεις που χρησιμοποιούμε στη μουσική για να περιγράψουμε τις διάφορες μορφές και δραστηριότητές του, ξεπερνούν κάθε άλλη παρουσία φυσικού φαινομένου.

Η Γη διαπερνάται από τον αέρα. Το αέρινο στοιχείο έχει την ιδιότητα να εισχωρεί μέσα στις πιο απίθανες ρωγμές και σχισμές.

Ο αέρας παίζει στην επιφάνεια της Γης. Περνάει μεταξύ των πετρωμάτων, και τραγουδάνε μαζί τα μυστηριώδη τραγούδια, που οι ήχοι τους είναι αδύνατο να γραφούν στο χάρτινο πεντάγραμμο. Κρύβεται μέσα στο φύλλωμα των φυτών και ξαφνικά εμφανίζεται σαν ένα άτακτο παιδί, κάνοντας έντονη την παρουσία του μπροστά στον θαυμαστό χορό των φύλλων και των μεγάλων κλαδιών.

Οι αρχαίοι σοφοί έλεγαν ότι ο αέρας ήταν το σύμβολο της ψυχικής δύναμης. Ο αέρας ήταν συγκίνηση, συναίσθημα, πάθος και η μεταβαλλόμενη κινητικότητα της σφαίρας των συναισθημάτων. Θα αρκούσε να παίξουμε λίγο μαζί του για να τον δούμε.

Οι αρχαίοι Ελληνες έλεγαν ότι η κατασκευή μουσικών οργάνων ήταν ένα χάρισμα από τον Ουρανό κι ευχαριστούσαν τον Απόλλωνα γι' αυτό το τόσο θαυμαστό δώρο. Σήμερα συνεχίζουμε να φτιάχνουμε όργανα και φυσάμε μέσα από αυτά, κινώντας παράλληλα τα πλήκτρα, για να ανταποκριθεί ο αέρας στο κάλεσμά μας και να τραγουδήσει με τους ήχους ενός φλάουτου, με τη θέρμη ενός όμποε ή με την αγένεια ενός τρομπονιού.

Οι συνθέτες μας έχουν μελοποιήσει στίχους από αρκετούς έλληνες ποιητές που αναφέρονται στο αεράκι ή στον αγέρα όπως προτιμούν να τον αποκαλούν, συχνά μάλιστα μέσα σ' αυτά τα ποιήματα υπάρχει το Αιγαίο, με τα αμέτρητα, πανέμορφα νησιά του.

Το πρώτο τραγούδι που έρχεται στο μυαλό μου είναι το Κι αν ο αγέρας φυσά, με τον Μανώλη Μητσιά. Η σύνθεση ανήκει στον Δήμο Μούτση, που μελοποίησε τον 19ο στίχο του Γιώργου Σεφέρη από τη συλλογή Μυθιστόρημα, που κυκλοφόρησε το 1935: Κι αν ο αγέρας φυσά, δε μας δροσίζει κι ο ίσκιος μένει στενός κάτω απ' τα κυπαρίσσια κι όλο τριγύρω ανηφόρι στα βουνά.

Για τον βοριά τραγουδά η Μαρία Φαραντούρη (Του μικρού βοριά), σε ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη και μουσική του Μίκη Θεοδωράκη: Του μικρού βοριά παράγγειλα, να 'ναι καλό παιδάκι. Μη μου χτυπάει πορτόφυλλα και το παραθυράκι.

Γιατί στο σπίτι π' αγρυπνώ, η αγάπη μου πεθαίνει και μες στα μάτια την κοιτώ, που μόλις ανασαίνει. Ο Μίκης έγραψε και το Βραδιάζει, σε ποίηση Δημήτρη Χριστοδούλου, για τον Γρηγόρη Μπιθικώτση.

Ολοι οι άνεμοι έχουν συμμετοχή στο Δοξαστικόν, Αξιον Εστί, ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη, που μετέφερε ο Μίκης στο αξεπέραστο έργο του το 1964:

Οι Σημάντορες άνεμοι που ιερουργούνε που σηκώνουν το πέλαγος σα Θεοτόκο

που φυσούν και ανάβουνε τα πορτοκάλια που σφυρίζουν στα όρη κι έρχονται

Οι αγένειοι δόκιμοι της τρικυμίας οι δρομείς που διάνυσαν τα ουράνια μίλια

οι Ερμήδες με το μυτερό σκιάδι και του μαύρου καπνού το κηρύκειο

Ο Μαΐστρος, ο Λεβάντες, ο Γαρμπής ο Πουνέντες, ο Γραίγος, ο Σιρόκος η Τραμουντάνα, η Οστρια.

Ο βοριάς αναφέρεται, μεταξύ άλλων, και στα Είπα να σβήσω τα παλιά, του Απόστολου Καλδάρα, σε στίχους Αιμίλιου Σαββίδη, με τη Σωτηρία Μπέλλου (1952): Οπου φυσάει ο βοριάς, σε παίρνει και σε πάει. Είσαι γυναίκα μιας βραδιάς, ψεύτικα π' αγαπάει

Ο Λευτέρης Παπαδόπουλος στο Απονη ζωή (1963) του Σταύρου Ξαρχάκου, με τη φωνή του Μπιθικώτση, έγραφε: Μας έδειρ' ο βοριάς, μας ήπιε η βροχή το αίμα της καρδιάς, γιατί είμαστε φτωχοί.

Ο Λευτέρης έγραψε και το Ολα δικά σου, του Γιάννη Πουλόπουλου, σε μουσική του Μίμη Πλέσσα: Δίψασες λεύκα μου, κουράστηκες, ρίξε τις ρίζες σου σε μένα,

ήρθε βοριάς και ξεμαλλιάστηκες, πάρ' την καρδούλα μου για χτένα.

Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, από τη νεότερη σχετικά γενιά των συνθετών μας, είναι από αυτούς που αξιοποιούν συχνά τον πλούτο της ελληνικής ποίησης. Στο Ολα τα πήρε το καλοκαίρι, που τραγουδά η Ελευθερία Αρβανιτάκη, μελοποιεί Οδυσσέα Ελύτη: Ολα τα πήρε το καλοκαίρι με τα μισόλογα τα σβησμένα, τα καραβόπανα τα σχισμένα. Μες στις αφρόσκονες και τα φύκια

όλα τα πήρε τα πήγε πέρα, τους όρκους που έτρεμαν στον αέρα.

Ολα τα πήρε το καλοκαίρι κι εμάς τους δύο χέρι με χέρι.

Από τα πρώτα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι το Ηρθε βοριάς, ήρθε νοτιάς, γράφτηκε το 1943, σε στίχους του Γιάγκου Αραβαντινού, και ακούστηκε για πρώτη φορά το 1949 στην ταινία Δυο κόσμοι του Γιάννη Φιλίππου: Ηρθε νοτιάς, ήρθε βοριάς το κύμα να σε πάρει, αγάπη μου, που μου 'φυγες γιατί ήσουν ουρανός.

Στον Μεγάλο Ερωτικό υπάρχει το Ποιος είν' τρελός από έρωτα, με τη Φλέρυ Νταντωνάκη, σε ποίηση Γιώργου Σαραντάρη: Μια που εμείς σε όποια στέγη αράξουμε, σε όποιαν αυγή. Ο άνεμος χαλνάει τον ουρανό. Τα δέντρα κι η στείρα γη μέσα σε μας βουλιάζει. Ποιος είν' τρελός από έρωτα...

Η θαλασσινή αύρα, που ονομάζουμε μπάτη, έγινε τραγούδι αρκετές φορές: Στο περιγιάλι το κρυφό, του Θεοδωράκη, σε ποίηση Σεφέρη και Φυσάει ο μπάτης, από το 1947, σύνθεση των Βασίλη Τσιτσάνη και Βλάχου, με την Ιωάννα Γεωργακοπούλου και τον Στελλάκη Περπινιάδη.

Ο βαρδάρης, που κάνει συχνά την εμφάνισή του στη Θεσσαλονίκη, είναι ένας βόρειος άνεμος μεγάλης ταχύτητας, που έγινε συχνά τραγούδι: Φύσηξε ο βαρδάρης και καθάρισε. Ηλιος, λες και τελείωσε ο χειμώνας. Βγήκα μια βόλτα και μπροστά της βρέθηκα, στάθηκα κι απόμεινα κοιτώντας, του Νίκου Παπάζογλου.

Το 1987 ο Δημήτρης Παναγόπουλος κυκλοφορούσε τη μοναδική, αλλά αξιόλογη επιτυχία του Αύρα: Γιατ' είμ' αέρας που περνά μέσα στης πόλης τα στενά

και κάνει τα κλειστά παράθυρα να τρίζουν. Γιατ' είμαι αύρα εσπερινή,

πνοή καθάρια ζωντανή, που κάνει τα γερμένα φύλλα να θροΐζουν.

Φεύγω ψηλά για το βουνό κι ύστερα πέφτω στον γκρεμό και ταλαντεύομαι στα βάθη και στα ύψη και κουβαλάω μες στη σιγή μιαν ανυπόταχτη κραυγή και κάποια ανείπωτη ελπίδα που 'χεις κρύψει.

Ητανε αέρας λέγεται το τραγούδι που έγραψε ο Γιώργος Καζαντζής, σε στίχους του Γιώργου Χρονά, το 1996, για τη Λιζέττα Καλημέρη: Τι ξέρεις για τον καιρό, αυτόν τον άνεμο, την κάθε της ματιά που γυρνάει και σβήνει, τι γνώριζες γι' αυτή, για τα χείλη της, την κάθε της φωτιά που γυρνάει και δίνει.

Ητανε αέρας πάντα, σύννεφο σκοτεινό, δεν τη βρίσκεις, δεν τη φτάνεις, ψάχνει το χαμό.

Ητανε αέρας πάντα, σύννεφο βιαστικό, μες σε τρένα μες σε πλοία κλαίει τον χωρισμό.

Ο Bob Dylan αναζητά στην αρχή της καριέρας του απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα μέσα από το Blowin' In The Wind, οι περισσότερες από αυτές αιωρούνται στο διηνεκές· στον αέρα που αναπνέουμε.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Στη στήλη
Από τις 4:00 στις 6:00
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία
Μουσική