Έντυπη Έκδοση

Πόλεμος, σφαγές, αίμα, ανάμνηση του νεότερου Πελοποννησιακού Πολέμου

Τα χαμένα χρόνια. Ελληνες εναντίον Ελλήνων όπως πάντα

Στέλιος Περράκης

Φαντάσματα του Εμφυλίου

Πλάκα Αργολίδας, 1943-1944

εκδόσεις Επίκεντρο, σ. 440, ευρώ 22,21

Στις ιστορίες των λαών δεν υπάρχουν ήρωες. Πρέπει να έρθουμε σε ρήξη με την Ιστορία. Αυτό που μένει είναι το αναίτιο από καταβολής κόσμου αιματοκύλισμα και το διαρκές φλόγισμα του δράκου που καίει τους κακούς. Οσους δεν είναι μ' εμάς. Ας σταματήσουν οι τυμπανοκρουσίες για ν' ακουστούν οι μικρές ιστορίες των ανθρώπων μέσα στον πόλεμο. Για να φανεί η ανθρώπινη επιπολαιότητα, το διαρκές αναμάσημα του προτύπου του ένδοξου κατακτητή. Είμαστε όλοι αδέλφια. Η επινόηση φαντασμάτων στις μέρες μας είναι οργιαστική. Μη θρέφετε άλλο το τέρας. Ας ζήσουμε σαν τις απλές μας καθημερινότητες. Ας σφίξουμε τα χέρια μας με τον διπλανό μας. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη γέφυρα απ' αυτή την απλή κίνηση. Ο συγγραφέας του βιβλίου, Στέλιος Περράκης, υποσχέθηκε ένα τέτοιο πέρασμα από τα χρόνια του Εμφυλίου. Τον ακολούθησα σαν πιστός. Δεν με πρόδωσε. Το βιβλίο του είναι ανεκτίμητης αξίας.

Η Πλάκα της Αργολίδας, μια παραλία δώδεκα χιλιόμετρα ανατολικά του Ναυπλίου, ήταν ό,τι λειτούργησε για τη μνήμη του Στέλιου Περράκη σαν έναυσμα για να ξεκινήσει την ιστορία του. Μια ιστορία πολιτικής τοποθέτησης ενός εγκλήματος κάποιου προγόνου του απ' τη μεριά της μητέρας του. Το σόι των Μελισσηνών. Το επίσημο όνομα της παραλίας ήταν παραλία Ασίνης. Η παραλία γειτνιάζει με το χωριό της Ασίνης και βρίσκεται σχεδόν στους μυχούς του χωριού. Υπήρχαν την εποχή που διαδραματίζονται τα γεγονότα της ιστορίας τρεις δρόμοι προσέγγισης της παράλιας σε συσχετισμό και με το χωριό Δρέπανο.

Η παραλία αυτή ήταν κάποτε ειδυλλιακή και γαλήνια. Ο ολετήρας του τουρισμού στη δεκαετία του '60 την αποχρωμάτισε πλήρως από τα φυσικά της χρώματα. Στην Αργολική χερσόνησο ήταν οι Σπέτσες κολλημένες , ενώ ανάμεσα στο Αργος, το Ναύπλιο και το Τολό κρύβονταν τα χωριά και οι μικροί συνοικισμοί. Ασίνη, Πλάκα, Αργολίδα, Ναύπλιο, Σπέτσες είναι οι τόποι της ιστορίας του βιβλίου.

Ο Στέλιος Περράκης γεννήθηκε στον Πειραιά την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς τον Μάρτιο του 1938. Ο Μίλτης Μελισσηνός ή Μιλτιάδης είδε τον Στέλιο την πρώτη μέρα που γεννήθηκε. Κάποια στιγμή η οικογένεια του Στέλιου μετακομίζει στον Πειραιά. Η αιτία ήταν οι βομβαρδισμοί των Γερμανών και μετέπειτα των Αγγλων. Μιλάμε για τα 1941 με 1944, οπότε και δολοφονείται στο Ναύπλιο ο Μίλτης. Οσο η οικογένεια του Στέλιου Περράκη ζούσε στην Αθήνα τούς επισκεπτόταν ο Μίλτης (ζούσε ως φοιτητής στην Αθήνα), για να φάει και για να βλέπει μια Ουκρανή, την Ντορίτσα, που του άρεσε ιδιαίτερα. Ο Μίλτης για τα δεδομένα της εποχής θεωρούνταν γλεντζές και καρδιοκατακτητής.

Ο θάνατος του Μίλτη προσανατόλισε το πολιτικό πεπρωμένο της οικογένειας του Στέλιου Περράκη. Είπανε πως τον σκότωσαν οι κομμουνιστές. Η οικογένεια του Στέλιου μετά το περιστατικό του φόνου διάκειται φιλικά σε συντηρητικούς σχηματισμούς. Ο Στέλιος Περράκης φεύγει το '64 στην Αμερική, ενώ το '67 στην Ελλάδα και για εφτά χρόνια επιβάλλεται η χούντα των συνταγματαρχών. Στην Αμερική ο Στέλιος Περράκης θα αντισταθεί με τον τρόπο του στο καθεστώς που οδήγησε, πριν από την εθελούσια πτώση του το '74, την Κύπρο στον χαμό του Κυπριακού. Ο Στέλιος ξεκινάει να κοιτάζει με θετικότερο μάτι και πιο ριζοσπαστικές πολιτικές κατευθύνσεις, μακριά από τη συντηρητική Δεξιά.

Ο Τάκης Μελισσηνός ήταν αδερφός του Μίλτη και της Μαρίας, μητέρας του Στέλιου. Η Μαρία πέθανε το 1974. Ο Τάκης δεν συγχώρεσε τον Στέλιο για τις αριστερές του πεποιθήσεις. Η νομιμοποίηση του ΚΚΕ έρχεται από τον Καραμανλή. Ο Ανδρέας Παπανδρέου αναγνωρίζει την αντιστασιακή εναντίον των Γερμανών δράση του ΕΑΜ. Η κίνηση αυτή του Παπανδρέου εξοργίζει τον Τάκη.

Ο πιο γνωστός προπάτορας της οικογένειας των Μελισσηνών ήταν ο Ιωάννης Μελισσηνός. Ο πρώτος της οικογένειας που εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο με την ιδιότητα του πλοιοκτήτη μικρών αλιευτικών σκαφών. Φήμες που κατά καιρούς ο ίδιος αναρρίπιζε πήγαιναν τις ρίζες του πολύ πίσω, στη Βυζαντινή αυτοκρατορία. Ο πρώτος Μελισσηνός μετοίκησε στο Ναύπλιο μετά την άλωση της Πόλης το 1453 από τους Οθωμανούς. Η μοναχοκόρη του Ιωάννη Μελισσηνού, η Ελένη, καλοπαντρεύτηκε μ' έναν δικηγόρο και πολιτικό με το επώνυμο Τερζάκης. Ο γιος του παίζει κάποιο ρόλο στην ιστορία που διηγείται ο Στέλιος Περράκης.

Με φύτρα τον Ιωάννη Μελισσηνό διακλαδίστηκε το οικογενειακό δέντρο των Μελισσηνών. Γεννήθηκε ο Γεράσιμος, που έμεινε στο Ναύπλιο, μεγάλος δικηγόρος. Παιδιά του Γεράσιμου ήταν η Μαρία, μητέρα του συγγραφέα, ο Τάκης (Παναγιώτης) και ο Μίλτης, στερνοπαίδι γεννηθέν το 1919. Ο Στέλιος Περράκης είδε για πρώτη φορά την Πλάκα το 1945 και από τότε κάθε χρόνο την επισκεπτόταν, κυρίως τα καλοκαίρια. Σε μία απ' αυτές τις επισκέψεις του γνώρισε και τον Θανάση Λιαλιάτση, που παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην ιστορία που αφηγείται ο Στέλιος.

Στη σχετική κοινωνική γαλήνη που επικρατούσε στην κεντρική Αργολίδα η μόνη εξαίρεση ταραχής ερχόταν από τις μικρές προσφυγικές κοινότητες που ακολούθησαν τη Μικρασιατική Καταστροφή. Τέτοιες κοινότητες υπήρχαν στη συνοικία Πρόνοια στο Ναύπλιο και στον συνοικισμό της Νέας Κίου στον μυχό του Αργολικού κόλπου. Αυτές οι κοινότητες, ιδίως η δεύτερη, έπαιξαν έναν σημαντικό ρόλο στην ιστορία που μας απασχολεί.

Ο Γεράσιμος και ο γιος του ο Τάκης ήταν φανατικοί βενιζελικοί, με τον Γεράσιμο, ορκισμένο αντίπαλο του Παναγή Τσαλδάρη, να προσχωρεί σε μια βραχύβια βουλή του Βενιζέλου. Η Βικτώρια, γυναίκα του Γεράσιμου, δεν επέτρεψε στον άντρα της να ασχοληθεί ξανά με την παραπολιτική και ειδικά με το κομμάτι που ταλανίζει ακόμη και στις μέρες μας την Ελλάδα. Τις πελατειακές σχέσεις πολιτικών και ψηφοφόρων. Η παραπολιτική από πουθενά δεν προοιωνίζεται ν' αποκαθάρει τις σελίδες της σε σελίδες πολιτικής.

Παρά το απογοητευτικό πέρασμα του Γεράσιμου από την ενεργό πολιτική οι Μελισσηνοί παρέμειναν βενιζελικοί και κατά πάσα πιθανότητα ως δικηγόροι προτιμούνταν από τους εξόριστους κομμουνιστές της Ακροναυπλίας, αντί τους δεξιούς συναδέλφους τους. Η συνεργασία δεν προκύπτει από κάποια διασωζόμενα έγγραφα, απλώς είναι σχεδόν βέβαιη. Το γεγονός θέτει τη δολοφονία του Μίλτη από τους κομμουνιστές σε ακόμη πιο παράδοξο πλαίσιο.

Το 1941 ξεσπά ο Ελληνοϊταλικός πόλεμος, ο Τάκης πηγαίνει στο μέτωπο, στα ελληνοαλβανικά σύνορα και ο Μίλτης, ως φοιτητής, μαζί με τη Μαρία παραμένουν στην Αθήνα. Βίαιες μετακομίσεις από τον Πειραιά προς το κέντρο της Αθήνας οδηγούν τη Μαρία και τον Βαγγέλη σε μια μικρή εσωτερική μετανάστευση, δεδομένου του συναισθηματικού δεσίματος του Βαγγέλη με τον Πειραιά. Ο Βαγγέλης δούλευε στον Οργανισμό Λιμένος Πειραιώς και ήταν οργανωμένος υποστηρικτής του Ολυμπιακού. Η μετακόμιση αυτή ήταν η επακόλουθη κίνηση των βομβαρδισμών του Πειραιά από τους Γερμανούς και μετέπειτα τους Αγγλους.

Οι Περράκηδες ήταν πολύ διαφορετικοί από τους Μελισσηνούς. Ο παππούς τού Βαγγέλη και του Στέλιου, παππού τού συγγραφέα, ήταν ο Νικόλαος. Ο Νικόλαος παντρεύτηκε και έζησε στις Σπέτσες μερικά χρόνια. Εγκαταστάθηκε στον Πειραιά. Εκεί με τον γιο του τον Στέλιο άνοιξαν σιδηρουργείο. Ο Στέλιος έκανε οικογένεια στον Πειραιά. Ανάμεσα στους γιους της οικογένειας ήταν και ο Βαγγέλης, που παντρεύτηκε έπειτα από συνοικέσιο τη Μαρία. Γιος του Βαγγέλη και της Μαρίας ήταν ο Στέλιος Περράκης, συγγραφέας της πολυτάραχης ιστορίας του βιβλίου. Κοινό γνώρισμα των δύο γονέων του Στέλιου, του συγγραφέα, ήταν η αγάπη τους για τη γαλλική κουλτούρα. Κουλτούρα που μεταλαμπαδεύτηκε με περισσό ζήλο στα δύο παιδιά της οικογένειας. Οταν η οικογένεια έφυγε από τον Πειραιά στην Αθήνα δεν αντιμετώπισε πρόβλημα σίτισης την εποχή της μεγάλης πείνας, στην Κατοχή. Ηταν κυρίως η περίοδος 1941 με 1942. Η πείνα αποδεκάτισε τον πληθυσμό, όπως η λύμη της πανώλους. Οι Μελισσηνοί ήταν μοιρασμένοι στο Ναύπλιο και στην Αθήνα. Ο Μίλτης ήταν στην Αθήνα φιλοξενούμενος της Μαρίας. Από το Ναύπλιο έρχονταν τα τρόφιμα που παρέτειναν και τελικά διέσωσαν τις ζωές των συγγενών της Αθήνας. Κομβικό ρόλο στην τροφοδοσία στο σπίτι της Αθήνας είχε ο κύριος Τάκης Σιλαϊδής, επιθεωρητής για τους σιδηροδρόμους Πειραιώς-Αθηνών-Πελοποννήσου. Ισως κάποιος να μπορούσε να ψέξει την οικογένεια για εγωισμό σε σχέση με την επιβίωσή της τα χρόνια της μεγάλης πείνας. Κάτι τέτοιο θα ήταν αναντίρρητα λάθος. Ο αλτρουισμός υπήρξε μεταξύ των πολλών μελών της οικογένειας. Δεν μπορούσε να έχει μεγαλύτερη ακτίνα δράσης. Ο κίνδυνος καραδοκούσε παντού και η ασφάλεια δεν ήταν δεδομένη για τους ίδιους τους Μελισσηνούς και τους Περράκηδες.

Την εποχή της μεγάλης πείνας έρχεται στο προσκήνιο της ιστορίας το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας. Το 1941 η δράση του ήταν ακόμη ισχνή. Το γεγονός της αδυναμίας του κόμματος καταμαρτυρούν οι αποδράσεις των κομμουνιστών απ' την Ακροναυπλία. Περνούσαν απαρατήρητες. Μέχρι το 1943 το ΚΚΕ είχε αβγατίσει τις δυνάμεις του και η οργάνωση του ήταν αξιοζήλευτη ανάμεσα στις άλλες ομάδες της ίδιας περιόδου. Τον Σεπτέμβριο του 1941 ιδρύεται το ΕΑΜ (Ενιαίο Απελευθερωτικό Μέτωπο), κυρίως υπό την αυστηρή ποδηγέτηση του ΚΚΕ. Μια οργάνωση αντίστασης στους λαβωμένους μυχούς της Ελλάδας, όχι ενωτική, αλλά με αποσχιστικές και εξουσιαστικές βλέψεις. Υπήρχε στο ΕΑΜ ένα υποσύνολο ανθρώπων νεότερων σε ηλικία, η ΕΠΟΝ. Στην ομάδα αυτή συναντάμε έναν γιο του Τάκη Μελισσηνού. Ο Τάκης Μελισσηνός ήταν ο αδελφός της Μαρίας. Αρχικά, είχε επικρατήσει η εντύπωση ότι ο ΕΠΟΝίτης Μελισσηνός θα μπορούσε να σώσει τη ζωή του Μίλτη. Η εικασία αποδείχτηκε ανυπόστατη. Το στρατιωτικό σκέλος του ΕΑΜ ονομάστηκε ΕΛΑΣ και ο Πτολεμαίος Σαρηγιάννης, αδελφός της μητέρας τού Βαγγέλη και γιαγιάς τού συγγραφέα, αναδείχτηκε ως πολύ ικανό στέλεχος. Δυστυχώς, την εποχή που δολοφονήθηκε ο Μίλτης ήταν χαμένος στο μέτωπο και δεν μπορούσε να βοηθήσει. Ο ΕΛΑΣ είχε σε κάθε του πτυχή τη δομή τριανδρίας. Υπήρχε ένας επαγγελματίας αξιωματικός, ένας διοικητικός αρχηγός-καπετάνιος και ένας πολιτικός καθοδηγητής. Το ΚΚΕ προσπάθησε να προσελκύσει στις δυνάμεις του μικρότερες και ανεξάρτητες ομάδες. Αποσκοπούσε στο μονοπώλιο των ένοπλων αντιστασιακών αγώνων στο τέλος της Κατοχής. Προσέβλεπε στην εξουσία από τότε. Σταδιακά ανάμεσα στις μικρότερες αρχικά ομάδες και το ΚΚΕ δημιουργήθηκε η ατμόσφαιρα του εμφύλιου πολέμου. Τον Απρίλιο του 1943 πρωθυπουργός της Ελλάδας γίνεται ο Ιωάννης Ράλλης. Ο πρωθυπουργός ιδρύει τα τάγματα ασφαλείας. Τα τάγματα ασφαλείας ήταν μία παραδοξότητα της ελληνικής Ιστορίας, γιατί οι συσχετισμοί τους με τις εθνικές δυνάμεις της Ελλάδας, των συμμάχων και της Γερμανίας άλλαζαν διαρκώς. Στα χρόνια του Εμφυλίου οι ταγματασφαλίτες δολοφονούνταν από τα μέλη του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ.

Από το 1943 και μέσα σε ενάμιση χρόνο πέθαναν ο Γεράσιμος, η γυναίκα του η Βικτώρια και δολοφονήθηκε ο Μίλτης. Η οργανωμένη αντίσταση στην Αργολίδα ξεκίνησε σχετικά αργά, τον Δεκέμβριο του 1942, με τη δημιουργία της πρώτης ομάδας του ΕΑΜ. Παράλληλα ξεκίνησαν να σχηματίζονται οι πρώτες ομάδες της Δεξιάς. Στην Αργολίδα οι κάτοικοι ήταν κυρίως δεξιοί και βασιλόφρονες. Αυτό δεν τους εμπόδισε να προσχωρούν στις ομάδες του ΕΑΜ. Ενα οξύμωρο σχήμα που έπαιξε κάποιο μικρό ρόλο στη δημιουργία ενός εύθραυστου τελικά αριστερού αντιστασιακού μετώπου. Οι δεξιοί ήταν οι πρώτοι αντάρτες που ανέβηκαν στα βουνά, σε αντίθεση με τους στρατιώτες του ΕΛΑΣ, που επεξέτειναν την παρουσία τους στα βουνά κάπως πιο καθυστερημένα. Η πιο μεγάλη αντιστασιακή δεξιά ομάδα στα πρότυπα των ανταρτών του 1821 δημιουργήθηκε τον Ιούνιο στο Φαρμακά, μια ορεινή περιοχή στην Αργολίδα. Ο Πλάτωνας Προκοπίου και ο Εμμανουήλ Βαζαίος είχαν την αρχηγία στα δύο σώματα αυτής της πολυάριθμης ένοπλης ομάδας. Το ΕΑΜ διοικούσε ολόκληρη την περιοχή της Αργολίδας και της Κορινθίας με σύνεση, αλλά πολλές φορές και παρεκκλίνουσα συμπεριφορά προς την αυθαιρεσία. Οι άνθρωποι του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ εκτελούσαν εν ψυχρώ και με πρωτοφανή θηριωδία, χωρίς ν' αφήνουν το αναφαίρετο δικαίωμα του αγωνιστή που είχε αυτομολήσει στις κατοχικές δυνάμεις ν' ακουστεί. Θεωρούσαν τη δολοφονία ενός αδελφού τους επιβεβλημένη, ενώ δεν αναγνώριζαν τα ελαφρυντικά τους για την ανάγκη που τους εξωθούσε να αυτομολούν στις ξένες δυνάμεις. Η διάκριση των παραλογισμών σημαίνει έπαρση. Η έπαρση του ΕΑΜ είναι κατοχυρωμένη σε αρκετές περιπτώσεις. Οι δεξιοί αντιστασιακοί του Φαρμακά γνώρισαν την επίθεση του ΕΛΑΣ. Ο Βαζαίος ύστερα από κάποια μάχη χωρίς θύματα διείσδυσε στους κόλπους του ΕΑΜ. Η ομάδα υπό τον Προκοπίου κατάφερε να ξεφύγει και λυγίζοντας από τις πολλαπλές επιθέσεις του ΕΛΑΣ διαλύθηκε με το σκόρπισμα του στρατεύματος στα βουνά. Υπάρχουν δύο ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, σύμφωνα με τις οποίες ο ίδιος ο Τάκης και ο Μίλτης Μελισσηνός προσπάθησαν να βοηθήσουν τον Προκοπίου. Η κατοχή της Αργολίδας από το ΕΑΜ περιγράφεται στις σημειώσεις που είχε αφήσει για τότε ο νεαρός εικοσάχρονος Χαύτας. Ο νεαρός αυτός ήταν ενθουσιασμένος με τη συμπεριφορά του ΕΑΜ.

Σ ένα άλλο ημερολόγιο που κράτησε ο Γεώργιος Πέτρου, γραμματέας στην κοινότητα Δίδυμα, το πρόσωπο των οργανώσεων του ΚΚΕ ήταν τελείως διαφορετικό. Βαφτισμένο μέσα στο αίμα των ομοεθνών του Ελλήνων, έσφαζε χρησιμοποιώντας μια ομάδα δημίων, την οποία ονόμαζε ΟΠΛΑ, Οργάνωση Προστασίας Λαϊκού Αγώνα. Τόσο οι ομάδες του ΕΑΜ, ΕΛΑΣ και ΟΠΛΑ, που υπάγονταν στο ΚΚΕ, όσο και οι δεξιές οργανώσεις φαίνεται να επανδρώθηκαν στην Αργολίδα και την Κορινθία για πρώτη φορά τέλη του 1942 με αρχές του 1943. Το ΕΑΜ είχε τη διοικητική πρωτοκαθεδρία και όταν ζητούσε από τους ανθρώπους των πόλεων και των χωριών να βοηθήσουν, στην ουσία δεν ήταν αίτημα αλλά προστακτικό κέλευσμα για επιστράτευση με τις δυνάμεις του. Τα βήματα προς την κατρακύλα της οριστικοποίησης του Εμφυλίου είναι δυσδιάκριτης αφετηρίας. Μιλώντας για το ΕΑΜ αυτό που ξέρουμε είναι ότι στους καταλόγους με τους επικηρυγμένους οι τοπικές επιτροπές του ΚΚΕ έσβηναν ή πρόσθεταν κατά το δοκούν πρόσωπα που οι τοπικοί παράγοντες του κόμματος μισούσαν, με ιδιοτελή κίνητρα. Αρχικά, το ΚΚΕ σκότωνε ύποπτα άτομα για προδοτική συμπεριφορά και συνεργασία με τις κατοχικές δυνάμεις. Αργότερα, ο κατάλογος των θυμάτων επεκτάθηκε και με τους «προφητικούς» ιδεασμούς ονομάτων εκκολαπτόμενων αντιδραστικών. Κάπως έτσι φτάσαμε στο αιματοκύλισμα με αθώους αμάχους και τελικά στο μαζικό σφαγείο της ΟΠΛΑ στην περιοχή του Φενεού. Εκεί σφαγιάστηκαν με μαχαίρι εκατοντάδες αθώοι Ελληνες.

Οι Σπέτσες τη δεκαετία του '40 ήταν αρκετά διαφορετικές από το Ναύπλιο. Βασικός πυρήνας της οικονομικής ζωής τους ήταν το λιμάνι της Ντάπια. Εκεί υπήρχε το ξενοδοχείο «Ποσειδώνιο», καθώς επίσης και ένα μικρό εργοστάσιο. Με κέντρο την Αργολίδα, το Κρανίδι, τα Δίδυμα και όχι τον Πειραιά, με τον οποίο οι Σπέτσες είχαν καλύτερες σχέσεις οργάνωσης, την άνοιξη του '44 αμαυρώθηκαν οι σελίδες της ΕΑΜικής παρουσίας ομότροπα με τα τις κτηνωδίες στο Αργος. Η απαγωγή και εκτέλεση των προκρίτων βύθισε το νησί στον φόβο της άγνοιας της ποινικοποίησης της ζωής τους. Θανατώθηκαν οι Διαμαντόπουλος, Κόχειλας, Κατραμάδος και ο δήμαρχος Λεκκός. Η παρουσία των οργανώσεων του ΚΚΕ ήταν έντονη και οι οργανώσεις δρούσαν με την ωμότητα του γερμανού κατακτητή. Το ΕΑΜ, η ΟΠΛΑ και ο ΕΛΑΣ επικράτησαν στις Σπέτσες γρήγορα. Πέρα από τις αναπόφευκτες μαζικές εκτελέσεις των αθώων «αντιδραστικών», έτσι ονόμαζε το ΚΚΕ τους υπόπτους για να γίνουν ύποπτοι, κάποιοι υπέμειναν φρικτά βασανιστήρια, που έκαναν τον θάνατο με τον τρόπο της εκτέλεσης να μοιάζει λυτρωτικός.

Οταν μετεγγράφη, ο Μίλτης στη Νομική, τον Μάρτιο του 1943, έφυγε για τα καλά από την Αθήνα και εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο, όπου ήταν και ο αδερφός της Μαρίας, ο Τάκης. Υποτίθεται ότι θα διάβαζε εκεί για τη Νομική. Κάτι τέτοιο δεν έγινε και η μητέρα του Μίλτη, Βικτώρια, αγχωμένη για το μέλλον του γιου τους συνέβαλε στην πρόσληψη του στην Αγροτική Τράπεζα στο Αργος. Ο Μίλτης έκανε κάθε μέρα τη διαδρομή από το Ναύπλιο στο Αργος. Μια διαδρομή δώδεκα χιλιομέτρων, που περνούσε από τη γέφυρα ενός χειμάρρου. Η γέφυρα αυτή ήταν κομβικό σημείο πολλών διαδρομών και πολλές φορές οι άνθρωποι της ΟΠΛΑ και του ΕΛΑΣ ελλόχευαν εκεί για ανταρτικές συλλήψεις. Η σύλληψη του Μίλτη έγινε ακριβώς σ' αυτή τη γέφυρα, περίπου στις 10 με 14 Μαΐου του 1944. Αρχικά, για τη σωτηρία του Μίλτη έγιναν από τη Μαρία και τον Τάκη προσπάθειες για τη μεταφορά στην Κυνουρία, με τη συνδρομή ενός μέλους του ΕΑΜ. Ο Δημήτρης Δημάκης συνέλαβε τον Μίλτη και ο Μιχάλης Μεϊδάνης τον ανέκρινε. Οι συλλήψεις, που έγιναν τον Μάιο του 1944, τον ακριβή αριθμό των οποίων δεν γνωρίζουμε, αποκαλύπτουν ένα ΚΚΕ που δρούσε κατασταλτικά με θηριωδίες και χωρίς την επίφαση οιασδήποτε πολιτικής κατηγορίας προς το θύμα. Ο Μίλτης τελικά κατέληξε στο στρατόπεδο της ΟΠΛΑ στη Νέα Επίδαυρο. Ολοι μαζί, κρατούμενοι και κρατούντες, κατέληξαν στα Δίδυμα, σε μια σπηλιά. Ο Τάκης στέλνει απονενοημένα γράμματα στη Μαρία στην Αθήνα. Οι εξελίξεις έτρεχαν γρηγορότερα από τις ελπίδες και τις ενέργειες του Τάκη. Αν κάτι παρέκαμπτε την ολοκληρωτική νίκη του θανάτου αυτό ήταν η τύχη. Οι φήμες, οι ανεξακρίβωτες ειδήσεις, οι ταχείες εξαλλάξεις τους βασάνιζαν τον Τάκη όπως βασάνισαν τον αδελφό του. Η σφαγή στα Δίδυμα σταμάτησε όταν έφτασαν οι Γερμανοί. Ο Τάκης έμαθε τα νέα για τον αδελφό του 6 με 7 Ιουνίου. Ο Μίλτης δολοφονήθηκε τη νύχτα της 28ης προς την 29η του Μαΐου.

Οταν έφτασαν οι Γερμανοί τα πράγματα άλλαξαν άρδην. Για πολλούς λόγους, ανάμεσα στους οποίους και το μίσος που υπέβοσκε στους ανθρώπους του ΕΑΜ και του ΕΛΑΣ ή της ΟΠΛΑ για τις οργανώσεις τους και τα έκτροπα του ΚΚΕ, οι άνθρωποι αυτοί άλλαξαν στρατόπεδο και πήγαν στα τάγματα ασφαλείας. Η κίνηση αυτή έγινε στα Δίδυμα, την Ασίνη, την Πλάκα και τα γύρω χωριά. Ο Τάκης Μελισσηνός άδραξε την ευκαιρία για μια «λαμπρή» εκδίκηση για τον φρικτό θάνατο του αδελφού του Μίλτη. Οσοι δεν ακολούθησαν τη μεταπήδηση αυτή προς τα τάγματα ασφαλείας και συνελήφθησαν από τους Γερμανούς, βρήκαν στα χέρια τους φρικτό θάνατο (απαγχονισμοί, αποκεφαλισμοί, τυφεκισμοί). Ο Γιώργος Σεληνιωτάκης ή Καπετάν Παλαμήδης ήταν ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ στο Ναύπλιο. Τον συναντάμε να συντάσσει τις λίστες των «αντιδραστικών» στο Κρανίδι. Εκεί είχε σταθμεύσει υπό τον ίδιο το τάγμα του ΕΛΑΣ. Οι διάφορες υπο-ομάδες που αναζήτησαν στις Σπέτσες καταφύγιο, δεν βρήκαν παρά την οργή του λαού και τα φρικιαστικά αντίποινα για την εκτέλεση των προκρίτων. Οι Γερμανοί και το μαινόμενο πλήθος ανέλαβαν τις εκκαθαρίσεις του κομμουνιστικού ανθρώπινου δυναμικού. Ο Γιώργος Σεληνιωτάκης, βασικός υπεύθυνός κατά τον Τάκη Μελισσηνό για τον θάνατο του αδελφού του, εκτελέστηκε στις 8 Ιουνίου του 1944 στο Δρέπανο. Σύμφωνα με ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, ο Τάκης πανηγύριζε σε όλο το Ναύπλιο τη δικαίωση του αναίτιου θανάτου του Μίλτη. Σύμφωνα με κάποιες αξιόπιστες πληροφορίες, ο Τάκης ήταν μπροστά στη δολοφονία του Σεληνιωτάκη. Μάλιστα είχαν και μια στιχομυθία που παρέμεινε ανολοκλήρωτη. Ο Τάκης δεν άντεξε και κλότσησε τον Σεληνιωτάκη, που πεσμένος κάτω δέχτηκε τα πυρά των Γερμανών.

Θα κλείσω το κείμενο μου μ' ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το έργο του Στέλιου Περράκη, χαρακτηριστικό για τη δυναμική που θέλησε να δώσει στο κομμάτι της ιστορίας που αφηγείται: «Αυτός ο άνθρωπος, που είναι σήμερα συνταξιούχος καπετάνιος..., δεν ήθελε να παραδεχτεί ότι ο ήρωας που θαύμαζε ήταν και φονιάς και σαδιστής. Τα ίδια, όμως, γίνονται και με άλλους παλιούς καπετάνιους του ΕΛΑΣ, όπως επίσης και με μερικές προσωπικότητες της Δεξιάς, ανθρώπους των οποίων τα ονόματα ξεσηκώνουν εκ διαμέτρου αντίθετα συναισθήματα σε δεξιούς και αριστερούς, γιατί είναι συγχρόνως και ήρωες αλλά και κακούργοι. Αυτά τα δύο ανθρώπινα αρχέτυπα των βιβλίων της Ιστορίας που μας μαθαίνουν στο σχολείο, ο Ηρωας και ο Κακούργος, συνυπάρχουν πολλές φορές στο ίδιο πρόσωπο και βγαίνουν στην επιφάνεια σε ταραγμένες εποχές, όπως οι πόλεμοι και οι επαναστάσεις, πολύ πιο συχνά απ' ό,τι μας λένε τα βιβλία». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου