Έντυπη Έκδοση

Πρωτοποριακά μηνύματα από τις σελίδες της Βίβλου και των βιβλίων

* Δημήτρης Τσινικόπουλος, ΒΙΒΛΟΣ Ενα βιβλίο επαναστατικό. Δοκίμιο για τη μεταφυσική της Βίβλου και για τη συμβολή της στη διαμόρφωση του δυτικού πολιτισμού, εκδόσεις Αγνωστο, σ. 199, ευρώ 12,62

Με την πεποίθηση ότι η βιβλική παιδεία αποτελεί διαχρονικά στοιχείο αφετηριακό για την προσέγγιση της ανθρώπινης ύπαρξης, ο θεσσαλονικιός δοκιμιογράφος Δημήτρης Τσινικόπουλος (ποιητής και διηγηματογράφος, δικηγόρος στο επάγγελμα), με το καινούριο βιβλίο του αποδεικνύει ότι η Βίβλος, παρά την ηλικία της (πάνω από 2.000 χρόνια) συνεχίζει να παραμένει το πιο «επαναστατικό» βιβλίο της ανθρωπότητας, καθώς συνδυάζει το πρωτοποριακό με το συναρπαστικό. Ιδέες όπως η ελευθερία του ατόμου και των λαών, η οικουμενικότητα, η ισονομία και η αδελφοσύνη (αποκλειστικά βιβλική έννοια), η ιδέα του αυστηρού μονοθεϊσμού και της δημιουργίας του κόσμου από ένα υπέρτατο ον, όπως κι εκείνη της προόδου της Ιστορίας (δεκατέσσερις στο σύνολό τους ιδέες συγκεντρώνει ο συγγραφέας στη μελέτη του), προσεγγίζονται από μια νέα οπτική. Ο αναγνώστης που ενδέχεται να διερωτηθεί σε τι συνίσταται η επαναστατικότητα ενός βιβλίου από το μακρινό παρελθόν, το οποίο, αν και γραμμένο σε μεγάλο διάστημα (από την περίοδο του Μωυσή, μέχρι τον 1ο μ.Χ. Αιώνα) διακρίνεται από εκπληκτική ομοιογένεια, και πώς δικαιολογείται η υπεροχή του, παρά τις αντιρρήσεις που διατυπώνονται κατά καιρούς, βρίσκει στη μελέτη αυτή τεκμηριωμένες και σαφείς απαντήσεις. Στις μέρες μας άλλωστε η προσπάθεια να έλθει η βιβλική σκέψη σε δημόσια συζήτηση και να συναντηθούν οι βιβλικοί θεολόγοι με ανθρώπους από άλλους πνευματικούς ορίζοντες κερδίζει συνεχώς έδαφος (ίδρυμα βιβλικών μελετών «Αρτος ζωής»). Ο αξιόλογος μελετητής πιστεύει ότι «Η Βίβλος δεν είναι ένα βιβλίο που θα ήθελε να γράψει κάποιος αν μπορούσε, ούτε που θα μπορούσε να το γράψει αν ήθελε».

* Ανν Ζουρούδη, Αναγγελία εγκλήματος, μυθιστόρημα, εκδόσεις Κέδρος, μτφρ.: Φίλιππος Χρυσόπουλος, σ. 336, ευρώ 15,14

Η Αναγγελία εγκλήματος της Ανν Ζουρούδη είναι το πρώτο μυθιστόρημα στη σειρά «Μια υπόθεση για τον από μηχανής ντεντέκτιβ» των εκδόσεων Κέδρος και το πέμπτο από τα μυθιστορήματα μυστηρίου που έχουν εκδοθεί με την υπογραφή της. Χώρος, το απομονωμένο και ειδυλλιακό ελληνικό νησί «Θίμινος», όπου η συγγραφέας στήνει την ιστορία της, μια ιστορία που με την απρόβλεπτη εξέλιξή της θα ταράξει την ήρεμη ζωή των κατοίκων του. Πλούσιο σε εικόνες από τα ελληνικά νησιά (η συγγραφέας συνεχίζει να διατηρεί τους δεσμούς της με την Ελλάδα και ειδικότερα τα νησιά της), το μυθιστόρημα κινείται σ' έναν κόσμο όπου οι μύθοι του παρελθόντος παραμένουν ακόμα ζωντανοί και όπου το απαγορευμένο πάθος έχει το ανάλογο τίμημα. Η ανάγνωση του βιβλίου, αν και αστυνομικής πλοκής, οδηγεί τον αναγνώστη σε μια διαφορετική νοοτροπία και έναν τρόπο σκέψης που πηγάζει όχι μόνο από το συγγραφικό ύφος και την προσωπικότητα του αφηγητή, αλλά κυρίως από την ατμόσφαιρα που καθορίζει και διαμορφώνει την ιστορία.

* Richard Jefferies, Η ιστορία της καρδιάς μου. Η αυτοβιογραφία μου, μτφρ.: Γιώργος-Ικαρος Μπαμπασάκης, εκδόσεις Printa, σ. 160, ευρώ 13,12

Σύμφωνα με τον μεταφραστή του αυτοβιογραφικού αυτού βιβλίου, δεν είναι ν' απορείς που ο πολύς Henry Miller μίλησε με «αχαλίνωτο ενθουσιασμό» για τον συγγραφέα του, τον στοχαστή Richard Jefferies, ο οποίος μέσα στις τέσσερις δεκαετίες ζωής που του δόθηκαν (1848-1887) κατάφερε, σπουδάζοντας τη φύση και τις σχέσεις του ανθρώπου μαζί της, να γοητεύσει τους αναγνώστες του κάνοντάς τους να δουν τα αυτονόητα μέσα από μια διαφορετική οπτική. Τι άλλο θα σήμαινε ωστόσο η προσπάθεια του ανθρώπου που αναζητεί το νόημα της ζωής «στην περιπέτεια του στοχασμού και στον στοχασμό της περιπέτειας», όπως σημειώνει ο καλός μεταφραστής; Το βιβλίο, που πηγή της έμπνευσής του είναι η ύπαιθρος και η φύση, επισημαίνει με απλότητα και επινοητικό αυτοσχεδιασμό το απεριόριστο της ψυχικής ζωής προσπαθώντας να δώσει φραστική υπόσταση σε ιδέες που ξεπερνούν τον άνθρωπο. Ετσι κερδίζει το στοίχημα με τον χρόνο κατακτώντας άνετα τον αναγνώστη του.

* Σταυρούλα Ζιαζοπούλου-Ζάχου, Η δική μου Σοφία, Μαρτυρία, εκδόσεις Εστίας, σ. 205, ευρώ 13,12

Η ανάγνωση αυτοβιογραφικών σελίδων μιας πρωτοεμφανιζόμενης συγγραφέως είναι εύλογο να γεννά απορίες. Γιατί η αυτοβιογραφία; Και ποιο το ιδιαίτερο αναγνωστικό ενδιαφέρον για μια συγγραφέα στο ξεκίνημά της; Η αυτοβιογραφία ωστόσο, κείμενο αναφορικό που παραπέμπει σε μια συγκεκριμένη πραγματικότητα, καθώς «κατασκευάζει» ένα παρελθόν, καθίσταται ένα «συμβόλαιο», μια πράξη, την οποία ο αναγνώστης καλείται να επικυρώσει. Διαβάζοντας τις σελίδες της Σταυρούλας Ζιαζοπούλου-Ζάχου (γενν. 1967), καθηγήτριας φιλολόγου στη δημόσια εκπαίδευση και μητέρας σήμερα πέντε μεγάλων παιδιών, ο αναγνώστης δεν δυσκολεύεται να επικυρώσει τη συγκεκριμένη «λογοτεχνική πράξη». Η συγγραφέας μέσα από την οπτική του παρόντος επανεξετάζει την έννοια του προσώπου και επιβεβαιώνει ένα «εγώ» που θέλησε να ανασυγκροτηθεί και να κλείσει έναν κύκλο ζωής. Γράψιμο τρυφερό, ανθρώπινο, επαναστατικό σε μερικά σημεία, οδηγεί τον αναγνώστη στη συγκίνηση (που βρίσκεται μέσα στο ίδιο το κείμενο και όχι μέσα στην ιστορία της αφηγήτριας). Προχωρώντας στην ανάγνωση, οποιαδήποτε επιφυλακτικότητα αίρεται, ο αναγνώστης γοητεύεται από την αφήγηση, ανακαλύπτει στοιχεία που ίσως γνωρίζει, αλλά δεν έτυχε να συναντήσει συχνά στην ελληνική λογοτεχνία, τέλος, εύκολα μπαίνει στη θέση της αυτοβιογραφούμενης ηρωίδας και την κατανοεί, ανεξαρτήτως αν είναι ή όχι ένα ιστορικό πρόσωπο. Το βιβλίο διαβάζεται ευχάριστα, σχεδόν απνευστί. Αφηγούμενη μυθιστορηματικά τη ζωή της η συγγραφέας δεν αποστασιοποιείται από τα βιώματά της και μπορεί το βιβλίο της να είναι το πρώτο που δημοσιοποιείται, αλλά ασφαλώς δεν είναι το πρώτο που έγραψε. Η συνέχεια θεωρείται αναμενόμενη.

* Κάρλος Μαρία Ντομίνγκες, Η τυφλή ακτή, μτφρ.: Λένα Φραγκοπούλου, εκδόσεις Πατάκη, σ. 234, ευρώ 12,32

Ο Αργεντινός συγγραφέας Κάρλος Μαρία Ντομίνγκες (γενν. 1955), σύγχρονος πεζογράφος με παγκόσμια αναγνώριση, στο μυθιστόρημά του Η Τυφλή ακτή περιγράφει τη συγκινητική ιστορία δύο μοναχικών και φαινομενικά αταίριαστων ανθρώπων που συναντιούνται σ' ένα πανδοχείο στην ακτή της Ουρουγουάης. Αναπόσπαστα δεμένοι με οικείους και φίλους που «εξαφανίστηκαν» επί δικτατορίας, θα προσπαθήσουν να ξεφύγουν από το παρελθόν (την έρημη ακτή) και τα μυστικά του. Οι μυθιστορηματικοί ήρωες, Αρθούρος και Καμπότζη, μπροστά σε μια νέα αρχή, θα χρειαστεί να κάνουν αναθεωρήσεις και να αλλάξουν πολλές φορές πορεία πολεμώντας τη σκληρή μοίρα που υφαίνει τη ζωή τους. Ο τόπος της ιστορίας τοποθετείται λίγο χαμηλότερα από το Χάρτινο σπίτι (το μυθιστόρημα στα ελληνικά εκδόθηκε από τις εκδόσεις Πατάκη το 2006). Ο Ντομίνγκες ξέρει από πρώτο χέρι τον αγώνα και τις περιπέτειες των θυμάτων της δικτατορίας στην Αργεντινή. Στο βιβλίο του «αποκαλύπτει έναν κόσμο συμπαγή, περίκλειστο, αυτόνομο, όπου πολλά πράγματα εξιστορούνται με αξιοθαύμαστη εννοιολογική διαύγεια».

* Τάκης Θεοδωρόπουλος, Πάσχος Μανδραβέλης, Πέτρος Μάρκαρης, Βασίλης Παπαβασιλείου, Υπό το μηδέν (Τέσσερα σχόλια για την κρίση), εκδόσεις Ωκεανίδα, σ. 276, ευρώ 14, 13

Η συνεχιζόμενη ανησυχία για την κρίση, που επιδεινώνεται μήνα με τον μήνα στην Ελλάδα και όχι μόνο, δείχνει καθαρότερα από οτιδήποτε άλλο την ανάγκη να προσδιοριστεί «το πρόσωπό της». Πρόκειται άραγε για «μεταβατική εποχή» κι αν ίσως δεχτούμε τον όρο «μετάβαση», τότε μεταβαίνουμε πού και με ποιους όρους; Πολλοί μιλούν για παρακμή ή κατάπτωση. Η Ελλάδα κατηγορεί την Ευρώπη και η Ευρώπη, σε μια προσπάθεια να ξορκίσει την κρίση, την αποκαλεί «ελληνική». Είναι προφανές πως η ιδιάζουσα αυτή κατάσταση που καλούνται να διαχειριστούν κυβέρνηση και λαός γίνεται μια καλή αφορμή να αναζητήσει κανείς τι σημαίνει το συγκεκριμένο φαινόμενο και σε ποιον κυρίως ανήκει η ευθύνη της υπονόμευσης του οικοδομήματος της Μεταπολίτευσης. Στον συλλογικό τόμο της Ωκεανίδας υπό τον γενικό τίτλο Υπό το μηδέν δύο Ελληνες μυθιστοριογράφοι, ο Πέτρος Μάρκαρης και ο Τάκης Θεοδωρόπουλος, ένας σκηνοθέτης, ο Βασίλης Παπαβασιλείου και ένας δημοσιογράφος, ο Πάσχος Μανδραβέλης, φωτίζουν το φαινόμενο, ανοίγοντας παράλληλα τον αναγκαίο δημόσιο διάλογο που προκαλείται άλλοτε υπό το πρίσμα της εξουσίας και της πολιτικής και άλλοτε υπό το πρίσμα της Ιστορίας και του πολιτισμού.

Η θερμή υποδοχή του βιβλίου μέσα σε κλίμα ανασφάλειας αλλά και υπερπληθώρας πληροφοριών δείχνει την αναγκαιότητα του διαλόγου σε δύσκολες συγκυρίες, όπως οι σημερινές. Ας σκεφτούμε γιατί σήμερα, τριάντα χρόνια μετά την υπογραφή της συνθήκης Ενταξης της Ελλάδας στην Ευρώπη, η απόσταση που τη χωρίζει από αυτήν είναι μεγαλύτερη από πριν, ενώ οι Ελληνες «εξακολουθούμε να σκεφτόμαστε με όρους διχοτομίας (εμείς και η Ευρώπη)» (Τ. Θεοδωρόπουλος, «Το μηδέν του ενός», σ.9-140). Από την άλλη, μήπως αντί να επισημαίνει κανείς τα ψεγάδια της μεταπολιτευτικής περιόδου, καλό θα είναι να επικεντρωθεί στο «κόστος μιας οποιασδήποτε λύσης» (Π. Μανδραβέλης, «Πριν και μετά το Μνημόνιο», σ. 141-182); Μήπως αντί να παραδίδεται κανείς στη ραστώνη αποδεχόμενος το αδιέξοδο, θα πρέπει να συμβουλευτεί το λεξικό του Βασίλη Παπαβασιλείου («Εθνικά ψευδώνυμα, αποσπάσματα από ένα λεξικό», σ. 182-262); Τέλος, η διαχρονική μελέτη του φαινομένου από τέσσερις διαφορετικές αφετηρίες, όπως παρατίθεται από έναν δόκιμο συγγραφέα αστυνομικών βιβλίων (Π. Μάρκαρης, «Οι τέσσερις εξισώσεις της αποτυχίας», σ. 183-262), αποτελεί εξαιρετική περιγραφή της σημερινής κρίσης, της οποίας τη διαχείριση επωμιζόμαστε όλοι. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου