Έντυπη Έκδοση

Παράπλευρες απώλειες

Πολεμικές συγκρούσεις, επιθέσεις αυτοκτονίας έχουν αιματοκυλήσει τη Μέση Ανατολή. «Εργατικό ατύχημα» θεωρείται όταν ένας άμαχος Παλαιστίνιος σκοτώνεται κατά λάθος από ισραηλινά πυρά.

Τι συμβαίνει, όμως, όταν ένας ισραηλινός στρατιώτης πυροβολεί και σκοτώνει έναν σύντροφό του, πιστεύοντας ότι είναι εχθρός; «Φιλικά πυρά» τα ονομάζει ο Αμοτς, προσπαθώντας να παρηγορήσει τον μπατζανάκη του, που έχει χάσει με τέτοιο αδόκητο τρόπο τον γιο του, στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Αβραάμ Β. Γεοσούα, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση Μάγκυς Κοέν.

Από τους σημαντικότερους ισραηλινούς διανοούμενους αλλά κι ένα από τα πιο δυνατά λογοτεχνικά χαρτιά διεθνώς, ο Γεοσούα δεν παύει να συμβάλλει στη διαμόρφωση της σύγχρονης ισραηλινής ταυτότητας με το έργο του και να αντιστέκεται στον φανατισμό αναγνωρίζοντας την αδυναμία του εβραϊκού λαού να κρατάει υποταγμένο έναν άλλο λαό.

Στα «Φιλικά πυρά» η αφήγηση ξεδιπλώνεται σε δύο πλάνα, Αφρική και Ισραήλ, και προχωρεί μέσα από τις φωνές των πρωταγωνιστών του, του Αμοτς και της Ντανιέλας, που εναλλάσσονται σε κάθε κεφάλαιο με την ακρίβεια μετρονόμου. Πρόκειται για ένα ώριμο, αγαπημένο ζευγάρι, που χωρίζει πρώτη φορά ύστερα από 37 χρόνια συζυγικής ζωής για οκτώ ημέρες: όσο κρατάει η γιορτή του Χανουκά και τα κεριά που ανάβουν τελετουργικά κάθε βράδυ. Η Ντανιέλα, 60χρονη καθηγήτρια, αποφασίζει να επισκεφθεί τον γαμπρό της, τον Ιερεμία, και σαν συνεσταλμένη έφηβη στην πρώτη της περιπέτεια παίρνει το αεροπλάνο για την Τανζανία. Θέλει να ξαναθυμηθεί μαζί του την πολυαγαπημένη της αδελφή, που πέθανε εκεί πριν από έναν χρόνο, όμως ο γαμπρός της, αν και ευγενικός, είναι απόμακρος. Δεν αποζητάει παρά τη λήθη, για τον χαμό όχι μόνο της γυναίκας του αλλά και του γιου του, Εγιάλ, ο οποίος πριν από χρόνια χτυπήθηκε κατά λάθος από «φιλικά πυρά».

Κι εδώ αποκαλύπτεται με κωμικοτραγικό τρόπο ο παραλογισμός του πολέμου. Νύχτα στην ταράτσα ενός παλαιστινιακού σπιτιού της Τουλ Κάρεμ ο Εγιάλ είχε στήσει ενέδρα, μαζί με άλλους ισραηλινούς στρατιώτες, σε κάποιον καταζητούμενο. Οι παλαιστίνιοι ένοικοι τον κερνάνε καφέ για να μην τον πάρει ο ύπνος και τους έρθει η επιθυμία να τον σκοτώσουν, όπως του λένε σαρκαστικά, και του δίνουν έναν κουβά για την ανάγκη του. Αυτόν τον κουβά πάει να πλύνει ο Εγιάλ λίγο πριν από τη λήξη της βάρδιας του, όταν ένας σύντροφός του τον πυροβολεί πιστεύοντας ότι είναι ο άνθρωπος που καταζητούν.

Ο πατέρας δεν μπορεί να αποδεχθεί το συμβάν που γελοιοποιεί τον ήρωα και προσπαθεί να δώσει ηθικό έρεισμα σε μια πράξη φαινομενικά ανόητη: ο Εγιάλ θυσιάστηκε για να μη βρομίσει το σπίτι του εχθρού του. Το πιο ταπεινωτικό, επιζητεί συμπόνια και κατανόηση από τους παλαιστίνιους ενοίκους για τους οποίους «θυσιάστηκε» ο γιος του.

Μετά από αυτό το συμβάν ο Ιερεμίας θεωρεί πως είναι, όπως και ο βιβλικός προφήτης, φορέας δεινών. Δηλώνει πως δεν ξαναγυρίζει στο Τελ Αβίβ, αποτεφρώνει τη σορό της γυναίκας του μη πιστεύοντας στην ανασταση των νεκρών. Προτιμάει τη σιωπηλή κατανόηση μιας πολυθεΐστριας Αφρικανής της οποίας η οικογένεια αποδεκατίστηκε στον αιματηρό εμφύλιο στο Σουδάν. Υποστηρίζει δε την επιχείρηση μιας ομάδας αφρικανών ανθρωπολόγων οι οποίοι με τις ανασκαφές τους αναζητούν τον χιμπατζή που εξελίχθηκε σε homo sapiens, θέλοντας να αποδείξουν τις «μαύρες» καταβολές του πολιτισμού. Ο Ιερεμίας νιώθει «μζούγκου», δηλαδή όχι λευκός αλλά πως του έχουν αφαιρέσει το μαύρο πετσί, και επιθυμεί να ζήσει σε παρθένα γη χωρίς καμία κοινή μνήμη, θρησκευτική, ιστορική ή μυθολογική.

Ο Γεοσούα με διεισδυτικότητα χαρτογραφεί τα πολύπλοκα συναισθήματα και διλήμματα που διέπουν τις ανθρώπινες σχέσεις και τις αβεβαιότητες της χώρας του, ενώ με μοχλό την ηθική πλευρά της λογοτεχνίας αναδεικνύει θεμελιώδεις αξίες όπως η αγάπη, η ανεκτικότητα, η ατομική ευθύνη. Η διαχείριση της απώλειας αλλά και τις ερωτικής επιθυμίας τον απασχολούν, ενώ ο μικρόκοσμος της οικογένειας, αγαπημένο θέμα του, αποτελούν ιδανικό πεδίο για παρατήρηση. Ετσι, βλέπουμε τον σύζυγο της Ντανιέλας να φροντίζει τα εγγόνια του και τον άρρωστο πατέρα του όσο αυτή λείπει, ενώ προσπαθεί να λύσει το μυστήριο με δύο φρεάτια ασανσέρ που σφυρίζουν αδιάκοπα. Το ένα, σε υπερσύγχρονο κτίριο μοιάζει να στοιχειώνεται από τους αδικοχαμένους ισραηλίτες στρατιώτες, το άλλο σε ένα παλιό σπίτι κρύβει μια ερωτική ιστορία.

Γεννημένος το 1936 στην Ιερουσαλήμ, 12 χρόνια πριν από την ανακήρυξη του κράτους του Ισραήλ, ο Αβραάμ Β. Γεοσούα ανήκει στη λεγόμενη «εθνική γενιά» που συνέβαλε στη δημιουργία της ισραηλινής ταυτότητας. Εχει δηλώσει ότι η «διασπορά» δεν έχει ωφελήσει τους εβραίους, οι οποίοι ολοκληρώνονται όταν πηγαίνουν στο Ισραήλ. 7

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία