Έντυπη Έκδοση

Ο Ανατολίτης

ΤΑ ΑΓΑΠΗΜΕΝΑ μου βιβλία επί του θέματος είναι δύο.

Το «Ταξιδεύοντας: Ιαπωνία-Κίνα» του Νίκου Καζαντζάκη και οι «Μυστικοί της Ανατολής: Σούφι, Ινδοί, Ταό, Ζεν» του Γιάννη Υφαντή. Και εννοείται ότι έχω καταβροχθίσει ουκ ολίγα σχετικά κείμενα. Το βιβλίο του Καζαντζάκη, όμως, κάτω από τον μανδύα του οδοιπορικού, κρύβει μια εφαρμοσμένη εκδοχή της ανατολίτικης σοφίας, και μάλιστα από έναν Νεοέλληνα. Παρομοίως, η συλλογή του Υφαντή, με τα αυθεντικά μυστικιστικά κείμενα της Ανατολής, ξεπερνάει τα όρια της απλής ανθολόγησής τους και συγκροτεί μια ενιαία σύνθεση, υπό το πρίσμα ενός ικανού ποιητή και μεταφραστή, που παράλληλα τυγχάνει συμπατριώτης και σύγχρονός μας. Η έμφαση στην καταγωγή των δύο λογοτεχνών δεν είναι σοβινισμός. Απλώς τους φέρνει πιο κοντά μου, με βοηθάει να μεταφέρω τα γραπτά τους πιο αποτελεσματικά στην προσωπική μου ζωή.

Πράγματι, τέτοιου είδους κείμενα προορίζονται να λειτουργήσουν όχι ως στείρα φιλολογική ενασχόληση, αλλά ως οδηγοί συμπεριφοράς, ως υποδείγματα τρόπου ζωής. Αλλιώς κινδυνεύεις να γίνεις Δον Κιχώτης, με το κεφάλι χωμένο στα νέφη των σημερινών ιπποτικών μυθιστορημάτων, τα οποία δεν είναι άλλα από τα βουνά τυπωμένου χαρτιού (ή ατύπωτων ιμέιλ), που μας καταπλακώνουν καθημερινά στη Δύση.

«Ευτυχία είναι να λικνίζεσαι με το κύμα». Αυτή η κινέζικη ρήση, την οποία αγνοώ πια πού πρωτοδιάβασα, μ' έχει επίσης σημαδέψει. Παρά τον προφανή καιροσκοπισμό της, η ουσία της είναι αφοπλιστικά ειλικρινής. Καλώς ή κακώς, μόνο αν αφεθείς να παρασυρθείς από τα κύματα των περιστάσεων, υπάρχει περίπτωση να νιώσεις ευτυχής μέσα στη θάλασσα της ζωής. Και φυσικά, όταν τυχαίνει να θες να λικνιστείς με το κύμα, ουδέν πρόβλημα. Τι γίνεται, όμως, όταν ολόκληρη η ύπαρξή σου δυσανασχετεί και αντιστέκεται, όταν το να πας κόντρα-στο-ρεύμα είναι ο μόνος τρόπος για να μην προδώσεις τον εαυτό σου; Εν προκειμένω, η σοφία της Ανατολής είναι σαφής: φρόντισε να κοντύνεις το ανάστημά σου, εάν σε εμποδίζει, φρόντισε να τιθασεύσεις το άπληστο εγώ σου. Εξάλλου, από το υπερτροφικό μας εγώ ξεκινούν όλα τα προβλήματα.

Αλλοτε, πάλι, με συγκινούν απέραντα κάτι χαϊκού, που εκ πρώτης όψεως δεν διαθέτουν τόσο μεγάλο φιλοσοφικό βάθος. Απατηλά απλοϊκά και μονοσήμαντα, δήθεν σκέτες κομψές εικόνες, λεκτικά αραβουργήματα, υποτίθεται, αποκλειστικά αισθητικής αξίας. Κι όμως. Στην πραγματικότητα, κάτι τέτοια στολίδια κρύβουν τόσες σημασίες, ώστε ολόκληρη η Βιβλιοθήκη του Σύμπαντος δεν αρκεί για να τις χωρέσει.

Υπάρχει, φέρ' ειπείν, εκείνο το γνωστό γιαπωνέζικο ποίημα που λέει: «Πεσμένο φύλλο, που επιστρέφει στο κλαδί. Α, μια πεταλούδα!» Η φινέτσα της εικονοποιίας και η φυσικότητα στην επιλογή των συμβόλων σ' αφήνουν άναυδο. Ασφαλώς, το σύντομο αυτό χαϊκού μιλάει για τη σχεδόν τετριμμένη πια διάζευξη ανάμεσα σε όσους βλέπουν το ποτήρι της ζωής μισοάδειο και σ' εκείνους που το βρίσκουν πάντα μισογεμάτο. Γι' άλλους πεσμένο φύλλο και φθινόπωρο, και γι' άλλους άνοιξη και πεταλούδα. Και ταυτόχρονα, η ενότητα των αντιθέτων, η δημιουργική συνύπαρξή τους, η αρμονία ανάμεσα στο γιν και στο γιανγκ. Για πόσα μιλάει ένα παιδαριωδώς απλό ποίημα!

Το πλέον ακαταμάχητο, όμως, παραμένει αυτή καθαυτή η πεταλούδα. Το σύμβολο της ελαφρότητας και της χάρης. «Η αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι» από τη μία, και η θεϊκή χάρη της αιώνια αναγεννώμενης φύσης, από την άλλη. Κι ακόμη, χωρίς συμβολισμούς και αλληγορικές διαστάσεις, το ίδιο το έντομο πεταλούδα. Το σκουλήκι που έβγαλε φτερά κι απογειώθηκε, το ταπεινό ον που είναι καταδικασμένο να σέρνεται στη γη, τινάζεται ξαφνικά ψηλά και αιωρείται στον χλιαρό ευωδιαστό αέρα, για να πετάξει και να χαθεί στον ουρανό.

Εν τέλει, το ασήμαντο και ταυτόχρονα πολύτιμο αυτό έντομο εκφράζει μέσα μου όλη τη σοφία της Ανατολής. Το ερώτημα είναι πώς μπορεί κανείς να φέρεται σύμφωνα με τις διδαχές της, να είναι ένας Ανατολίτης, όνομα και πράγμα. Και επειδή κάτι τέτοιο συχνά αποδεικνύεται αδύνατον, τουλάχιστον προσπαθώ. Οταν ξετυλίγεται μπροστά μου η ζωή, με τα καλά της και με τα άσχημα, ιδίως με τα άσχημα, αγωνίζομαι να σταθώ γαλήνιος απέναντί τους, ατενίζοντάς τα, λέγοντας μόνο, με κάτι μεταξύ έκπληξης και απορίας: «Α, μια πεταλούδα!»

Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΡΑΠΤΟΠΟΥΛΟΣ είναι πεζογράφος

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Καπναπαγόρευση