Έντυπη Έκδοση

Λοράνς Κοσέ

Το καλό βιβλίο είναι σαν τον όμορφο άνθρωπο

«Σώμα το κείμενο, πνεύμα το θέμα, καρδιά οι αξίες που μεταφέρει. Ψυχή, όταν υπάρχει, όλοι το νιώθουν»

Πολλοί παθιασμένοι με τη λογοτεχνία ανακάλυψαν το όνειρο της ζωής τους στό βιβλίο της Λοράνς Κοσέ «Στο καλό μυθιστόρημα» (εκδόσεις Πόλις). Είναι το όνομα ενός ουτοπικού βιβλιοπωλείου, που στήνεται στην καρδιά του Παρισιού από μια πάμπλουτη κυρία κι έναν ιδεαλιστή βιβλιοπώλη. Η ιερόσυλη ιδιαιτερότητά του σε καιρούς εκδοτικού πληθωρισμού; Επιτρέπει να παίρνουν θέση στα σνομπ ράφια του μόνο υψηλής ποιότητας μυθιστορήματα. Αποκλείονται τα μπεστ σέλερ και τα νέα βιβλία που βγαίνουν με το κιλό, δεν πάει να τα εκδίδουν σοβαροί οίκοι, να τα υποστηρίζουν κριτικοί και να παίρνουν βραβεία.

Από μόνο του το θέμα είναι πολύ τραβηχτικό. Η Λοράνς Κοσέ το υποστηρίζει και με έναν ελαφρό τόνο αστυνομικού. Το «Στο καλό μυθιστόρημα» αποκτά πλήθος εχθρούς -από εκδότες μέχρι συγγραφείς. Μια σειρά δολοφονικών επιθέσεων επιβάλλουν ως ήρωα κι έναν βιβλιόφιλο αστυνομικό.

Εχει πολλά άλλα στοιχεία το μυθιστόρημα: έρωτες, φιλίες και, κυρίως, πλήθος ονομάτων καλών συγγραφέων, που σου ανοίγουν την όρεξη για διάβασμα. Το σπουδαιότερο, όμως, προσόν του είναι ότι προσεγγίζει τα σημερινά αδιέξοδα του εκδοτικού κόσμου με έναν θερμό, άμεσο λογοτεχνικό τρόπο.

Οταν μιλάς με τη Λοράνς Κοσέ πιάνεις τον εαυτό σου να την μπερδεύει με τους ιδιοκτήτες τού «Στο καλό μυθιστόρημα». Αυτοί δεν τους έπλασε, άλλωστε;

- Τι διαβάζετε αυτή την εποχή; Ενα αριστούργημα του παρελθόντος ή κάποιο καινούργιο βιβλίο;

«Ξαναδιαβάζω το "Ζωή και πεπρωμένο» του Βασίλι Γκροσμάν, που μπορεί να θεωρηθεί ένα αριστούργημα του πρόσφατου παρελθόντος (1959) και ανακαλύπτω το «Les Onze» του Πιερ Μισόν, που κυκλοφόρησε το 2009. Η ημερομηνία κυκλοφορίας δεν παίζει κανέναν απολύτως ρόλο στον τρόπο που επιλέγω τα βιβλία. Αλλά με δεδομένο τον όγκο των αριστουργημάτων στη διάρκεια των αιώνων, διαβάζω περισσότερα παλιά από καινούργια βιβλία».

- Πιστεύετε ότι ο μεγάλος αριθμός των νέων και μέτριων βιβλίων απομακρύνει από τα βιβλιοπωλεία τα παλαιότερα αριστουργήματα;

«Δεν θα τολμούσα να παραπονεθώ που τυπώνονται τόσο πολλά νέα βιβλία. Αυτό που φταίει είναι ότι έχουμε περάσει σε μια βιομηχανική παραγωγή από εκδότες που, πολύ συχνά, δεν έχουν στόχο να διαβαστούν κείμενα που θεωρούν άξια προσοχής, αλλά να αγοραστούν εκείνα που προωθούν με βαριές μεθόδους μάρκετινγκ και μαζική διανομή. Προσπαθούν να μας πείσουν ότι όλα τα νέα βιβλία είναι θαυμάσια και τα έχουμε άμεση ανάγκη. Το αποτέλεσμα είναι οι αναγνώστες να χάνονται μέσα στην πληθωρική, αδιαφοροποίητη και ισοπεδωτική προσφορά. Είναι επείγουσα ανάγκη να γίνονται ιεραρχήσεις, να χαρακτηρίζονται αριστουργήματα μόνο τα βιβλία που το αξίζουν. Αλλιώς, δεν μπορούν να ξεχωρίσουν από την ανώδυνη μάζα, δεν προλαβαίνουν να κυκλοφορήσουν και εξαφανίζονται. Είναι, άλλωστε, εντυπωσιακό πόσο λίγα καλά μυθιστορήματα γίνονται μπεστ σέλερ».

- Υπάρχει ένα βιβλιοπωλείο που στάθηκε έμπνευση για το μυθιστόρημά σας;

«Είναι αυτά τα βιβλιοπωλεία που τόσο αγαπάμε να πηγαίνουμε, μικροί θαυμάσιοι χώροι που δεν πουλάνε ό,τι λάχει, αλλά έχουν κάνει μια επιλογή, που τα βιβλία διαβάζονται από τους βιβλιοπώλες και μπορείς να μιλήσεις για συγγραφείς. Στη Γαλλία τέτοια "παλιά" βιβλιοπωλεία είναι λιγότερα από το 20%. Ενα τέτοιο μου έδωσε την έμπνευση για το "Στο καλό μυθιστόρημα", ένας ενθουσιώδης υπερασπιστής της καλής λογοτεχνίας, που ασκεί το επάγγελμά του στον πιο διάσημο σταθμό αναψυχής των γαλλικών βουνών, δηλαδή πέντε μήνες το χειμώνα και δύο το καλοκαίρι. Οπως μου επισήμανε ένας από αυτούς τους αξιοθαύμαστους βιβλιοπώλες, πίσω από κάθε τέτοιο ονειρικό βιβλιοπωλείο βρίσκεται ένας μαικήνας: στο μυθιστόρημά μου είναι η Φλοράνς. Στην πραγματικότητα, συνήθως είναι ο ίδιος ο βιβλιοπώλης, που έβαλε όλες του τις οικονομίες σ' αυτό ή δέχτηκε να περνάει μια πολύ μετρημένη ζωή».

- Πού αγοράζετε βιβλία; Χρησιμοποιείτε μεγάλα βιβλιοπωλεία ή το Διαδίκτυο;

«Δεν έχω ποτέ αγοράσει βιβλία από το Ιντερνετ. Τα βιβλία που αγοράζεις στα ηλεκτρονικά βιβλιοπωλεία δεν θα τα 'βρισκες ποτέ στα "πραγματικά". Εάν δεν θες να εξαφανιστούν, πρέπει να τα στηρίξεις, αλλά κι αυτά πρέπει να αποκτήσουν ηλεκτρονική πώληση».

- Στα ράφια τού «Στο καλό μυθιστόρημα» βρήκατε ευκαιρία να τοποθετήσετε το δικό σας Κανόνα για τη λογοτεχνία;

«Δεν έχω καν αναφέρει τους συγγραφείς που προτιμώ. Θα ήταν πολύ τεχνητό: η εξέλιξη του μυθιστορήματος είναι αυτή που επιβάλλει την αναφορά των τίτλων. Η ιδέα μιας λίστας των μεγάλων μυθιστορημάτων μού είναι δυσάρεστη. Κανένας δεν είναι σε θέση να τη συντάξει».

- Τι είναι ένα «καλό» μυθιστόρημα;

«Λίγο σαν τον όμορφο άνθρωπο. Τι μας κάνει να τον θαυμάζουμε; Το φυσικό παρουσιαστικό του, το πνεύμα του, τα αισθήματα της καρδιάς του και κάτι άλλο, που μπορούμε να το πούμε ψυχή. Σώμα του μυθιστορήματος είναι το κείμενο: του δίνουν αξία η ομορφιά, η γοητεία, η μοναδικότητα του στιλ και ευρύτερα της φόρμας του. Πνεύμα ενός μυθιστορήματος είναι το θέμα του. Ολα τα θέματα μπορούν να γεννήσουν μεγάλα μυθιστορήματα, αλλά υπάρχουν θέματα που είναι λιγότερο ή περισσότερο δυνατά, πρωτότυπα, σημαντικά, επίκαιρα και συγγραφείς λιγότερο ή περισσότερο ευφυείς και ικανοί. Καρδιά του μυθιστορήματος είναι οι αξίες που μεταφέρει. Δεν μιλάμε πολύ γι' αυτό το θέμα σήμερα, αλλά δεν είναι άνευ σημασίας αν σε σπρώχνει προς τα πάνω ή προς τα κάτω, αν είναι γεμάτο ευγένεια και γενναιοδωρία ή αν προσθέτει στην ευτέλεια του κόσμου. Η ψυχή στο μυθιστόρημα είναι μια διάσταση που δύσκολα προσδιορίζεται, αλλά όταν υπάρχει, όλοι οι αναγνώστες το νιώθουν. Είναι η αίσθηση αναγκαιότητας που σου προκαλεί. Ο Πολάν την προσδιόριζε με το αντίθετό της, λυπόταν που πολλά βιβλία "δεν αξίζουν τον κόπο", δεν είναι απαραίτητα ούτε για τον συγγραφέα ούτε για τον αναγνώστη».

- Σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι τα αναγνωστικά ήθη διαμορφώνονται από τα μίντια και τους κριτικούς; Στην Ελλάδα η πλειονότητα των μπεστ σέλερ δεν γίνεται ούτε μονόστηλο.

«Οι κριτικοί δεν γράφουν για μπεστ σέλερ γιατί εννέα στα δέκα είναι ανώδυνα. Οι λογοτεχνικές κριτικές, που διαβάζονται ελάχιστα, μας επηρεάζουν πολύ λιγότερο από ό,τι η τηλεόραση και η ευρεία πολιτιστική συμπεριφορά. Η δημοσιογραφική κουλτούρα, η υπερπληροφόρηση, το Ιντερνετ, η σύγχυση των αισθητικών μεγεθών, η απώλεια της αυτονομίας της άποψης, η υποταγή στις μόδες δεν προδιαθέτουν στην εκτίμηση της λογοτεχνίας. Η επιτυχία έχει την τάση να συγκεντρώνεται σε λίγους τίτλους, που δεν είναι αναγκαστικά καλοί. Τα μπεστ σέλερ σχεδόν πάντα οφείλονται σε μη λογοτεχνικούς λόγους: τη διασημότητα ή την προσωπικότητα του συγγραφέα, ένα θέμα επίκαιρο ή ευχάριστα σκαμπρόζικο κ.λπ. Οι αναγνώστες δεν τα διαβάζουν γιατί είναι σίγουροι ότι είναι καλύτερα από τα άλλα, αλλά γιατί είναι τα μόνα των οποίων μαθαίνουν την ύπαρξη. Ο πλανητικός θόρυβος δημιουργεί σήμερα τα μπεστ σέλερ».

- Η σαρκαστική σας διάθεση για κριτικούς, εκδότες, λογοτεχνικούς θεσμούς και βραβεία επηρέασε την πορεία του βιβλίου;

«Είναι αλήθεια ότι είχε καλύτερη υποδοχή στο εξωτερικό από ό,τι στη Γαλλία».

- Υπάρχουν ελληνικά βιβλία στο «Στο καλό μυθιστόρημα»;

«Από την πρώτη στιγμή έχει μια ελληνική γωνιά με τα πιο διάσημα ελληνικά βιβλία, που έχουν μεταφραστεί στα γαλλικά, από τον Ομηρο μέχρι τον "Ζορμπά". Αλλά δεν θα μπορούσα να γράψω όλα τα βιβλία που πουλάει: στην αρχή 8 χιλιάδες και γρήγορα τα διπλάσια». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία