Έντυπη Έκδοση

Πέντε ποιητικά βιβλία

Λέξεων κυματισμοί πολύτροποι

Κατερίνα Αγγελάκη-Ρουκ

Η ανορεξία της ύπαρξης

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 56, ευρώ 10,65

Ποιήματα για τον φόβο, τη δυσπιστία, τον έρωτα· για την ανθρώπινη ύπαρξη και στάση επί της γης· για την ίδια την ποίηση, ως κομμάτι αυτής της στάσης. Οι στίχοι της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, μέσα από ένα ύφος προσωπικό και αναγνωρίσιμο, ακόμα και τη στιγμή που μιλάνε για τον ανθρώπινο πόνο και φόβο, για τη μοναξιά, βγάζουν ένα φως, αναδεικνύοντας το αντίθετο: τη μαγεία του έρωτα, την αγάπη για την ίδια τη ζωή. «Κινήσεις που οδηγούν/σ' ένα απλό κρεβάτι/πώς να εμπνεύσουν πια; /[...] Κρεβάτι απλό/με τέσσερα πόδια/και καλοκαιρινά σεντόνια/ βάναυσα λευκά» (σ. 24). Καλοζυγισμένες οι λέξεις στον στίχο, προσεκτικοί διασκελισμοί και τομές, ζωηρή εικονοποιία και μεταφορές. Στίχοι λεπτουργημένοι, χωρίς να χάνουν σε συγκινησιακή έξαρση. Χωρίς να στερούνται μιας φυσικότητας - διαθέτοντας τόνο κουβεντιαστό, σαν φιλική συνομιλία. Ισως γιατί οι μεταφορές έχουν κάτι το κατασταλαγμένο και απτό, περιέχουν ένα απόσταγμα ζωής. «Ενα μόνο να λαχταράς/να 'ναι ακόμα γύρω σου η πραγματικότητα και να την αγαπάς/να 'ναι εκεί/ και ας είναι αγέλαστη, ας είναι και στριφνή» (σ. 21).

Η ποιητική εδώ, ο τρόπος των λέξεων, μας κάνει να αναλογιστούμε τον τρόπο που ένας αρχαίος γλύπτης δούλευε, λεπτολογώντας, πάνω στο παριανό μάρμαρο για να αποδώσει το ανθρώπινο σώμα σε συγκεκριμένη στάση. Το δε παριανό μάρμαρο αποκαλείται και «λυχνίτης», λόγω του μοναδικού τρόπου που κλείνει μέσα το φως και μαζί του παιχνιδίζει. Οι στίχοι της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ, έτσι σμιλεμένοι, λυχνίζουν σε πτυχώσεις της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ποιήματα οδοδείκτες: Η όραση του έρωτα, Τι δίνει η ποίηση και τι παίρνει, ένα απλό κρεβάτι, Κάηκε ολοσχερώς το «εγώ», Σωσίβιες λεπτομέρειες.

Βασίλης Ζηλάκος

Η κούπα του τσαγιού

εκδόσεις Οδός Πανός, σ. 67, ευρώ 10

Η ποιητική συλλογή Κούπα του τσαγιού του Βασίλη Ζηλάκου απαιτεί δύο τουλάχιστον τρόπους ανάγνωσης. Ο πρώτος τρόπος είναι ο αντανακλαστικός, κατά τον οποίο απλώς αφήνεσαι στις λέξεις που διαβάζεις. «Δίχως όνειρα κι εφιάλτες/ξεπλένουν το νόστο τους με κρασί» (σ.13). Παρασύρεσαι στη ροή τους, σε λογής λογής γοητευτικές λοξοδρομήσεις, χωρίς να σε απασχολεί καν τι λέει το ποίημα. Παρά τον όποιο κατά τόπους γλωσσικό πληθωρισμό. Ο δεύτερος τρόπος ανάγνωσης (συνήθως μεταγενέστερος) είναι ο απορητικός, εν είδει σωκρατικής α-πορίας. Ο τρόπος αυτός αναζητεί το σχέδιο πίσω από τους στίχους, μια ερμηνεία όσων κομματιών κόσμου περιέχει. Συνήθως η αναζήτηση καταλήγει κι εδώ στο «εν οίδα ότι ουδέν οίδα», αλλά χαρίζει ωραίο ταξίδι. Εν πάση περιπτώσει, ένα τέτοιο σχέδιο διαφαίνεται στα ίδια τα ποιήματα του Ζηλάκου, στη γεωμέτρησή τους, σε λογής λογής κλιμακωτές επαναλήψεις και στο συνθετικό τους χαρακτήρα. Υπάρχει πολυπρόσωπη αφήγηση: Ο μοναχός (ή τραυλός ερημίτης του οποίου το ημερολόγιο διαβάζουμε, εν είδει απολογισμού ζωής), ο Ηγούμενος, ο Αγιος Νεκρός της Ζωής μας, η Μαρία Μαγδαληνή, η γυναίκα που εξομολογείται στις κόγχες των τριαντάφυλλων και άλλοι ακόμα. Ο Θάνατος και η Ζωή σαν να συμπίπτουν αφήνοντας χώρο στην καρδιά. Η καρδιά αποκαλύπτεται στην προσφορά μιας ζεστής κούπας τσαγιού. Κάτι εδώ θυμίζει τη σκηνή από τα «Φτερά του έρωτα» του Βιμ Βέντερς, όταν ο άγγελος μόλις πέφτει στη γη. Το άγγιγμα μιας ζεστής κούπας και το πρωτόγνωρο χαρακτηριστικό τού να είσαι άνθρωπος: η ζεστασιά.

Στην ποιητική συλλογή του Ζηλάκου ακούγονται πολλές φωνές, ένα γνώρισμα που αρχίζει να πυκνώνει στη σύγχρονη ποίηση νεότερων ποιητών. Σημάδι μιας εξωστρέφειας.

Οδοδείκτες: Είσοδος, Με το φύσημα τ' αγέρα, Τοπίο, Αγγελος ή ελάσσσονα διαλεκτική, Μαρία Μαγδαληνή.

Κώστας Μαυρουδής

Τέσσερις εποχές

εκδόσεις Κέδρος, σ. 56, ευρώ 9,50

Στην ποιητική συλλογή του Κώστα Μαυρουδή Τέσσερις Εποχές διασταυρώνονται αναμνήσεις, τόποι, εποχές. Ζάλτσμπουργκ, Μπανταλόνα, Παρίσι, Λουτράκι αναμεμιγμένα με αναμνήσεις και «ανεξιχνίαστα παλιά γεγονότα» (σ. 9). Ο χρόνος κυριαρχεί, ενώ όλα διαπερνώνται από την τραγική επίγνωση ότι δεν υπάρχει κίνηση προς τα πίσω, ανάστροφα στον χρόνο. Η ποιητική εδώ αλλάζει σε σχέση με τις προηγούμενες δύο συλλογές. Στίχοι εν πολλοίς άμορφοι, χωρίς ιδιαίτερες λοξοδρομήσεις των λέξεων και απρόσμενες μεταξύ τους συναντήσεις. Η συλλογή θα μπορούσε να είναι το ημερολόγιο ενός ποιητή ή το προσχέδιο για κάποιο διήγημα. Ο ίδιος ο ποιητής μοιάζει να ειρωνεύεται την ίδια τη χρήση οικονομίας στο γραπτό (σ. 31). Επιστρατεύεται κυρίως η τομή, το σπάσιμο του στίχου (ή και μιας λέξης), ώστε ο ποιητής να παρεμβάλει στις λέξεις τη σιωπή όπως το επιθυμεί, δημιουργώντας μιαν ατμόσφαιρα. Πάντως, όπου ο λόγος γίνεται μεταφορικός, οι λέξεις ξεκολλάνε από το χαρτί ανάγλυφα, έτσι τονισμένες αντιστικτικά από τον πεζολογικό τους περίγυρο «Η πόλη ας υπόσχεται ό,τι θέλει,/ας έχει ασημένιους ήχους/στη μνήμη του ο δρόμος./Στο παγωμένο Ζάλτσμπουργκ ή αλλού,/ Χριστούγεννα ή όχι,/όλα/στο/ μέλλον/προχωρούν», σ. 13). Επιπλέον, τα ποιήματα δημιουργούν μιαν ηχώ. Την ηχώ των γεγονότων που παρήλθαν. Ετσι, η συλλογή του Μαυρουδή έχει μια εσωτερική συνέπεια («να μη χρειάζεται να στερεώνεις με τη στιχουργική τα γεγονότα», σ. 25), αφού εναρμονίζεται με τον τρόπο που η ίδια η μνήμη λειτουργεί, με την ομίχλη και την απροσδιοριστία της («τα πράγματα χωρίς περίγραμμα», σ. 34). Μοιάζει σαν η ποιητική του Μαυρουδή να είναι η ποιητική της ανάμνησης.

Οδοδείκτες: Επιστρεψιμότητα ή Χριστούγεννα στο Ζάλτσμπουργκ, Ανοιξη (δις), Καλοκαίρι ή Αύγουστος στο Λουτράκι, Φθινόπωρο ή Ξενάγηση σε ποιητή.

Ο Μίνως Βολανάκης επιλέγει και αποδίδει αποσπάσματα από την Παλατινή Ανθολογία

εκδόσεις Οξύ, σ. 79, ευρώ 12,90

«Δεν γεννήθηκα από δικό μου αμάρτημα./Ομως, εκείνη η γέννηση μ' έβαλε στο δρόμο/για τον Αδη./ [...] Από το ουδέν οδεύεις στο μηδέν. Στο δρόμο/ θα δεις τον ήλιο» (σ. 13). Ενα από τα διακριτικά γνωρίσματα της ποίησης είναι ότι αποτελεί εκείνη την έκφραση του ανθρώπινου λόγου που καταφέρνει με τόσο λίγες λέξεις να αποκαλύπτει ένα μεγάλο κομμάτι του κόσμου γύρω μας, και ταυτόχρονα να το αισθηματοποιεί· ενίοτε συγκλονιστικά. Τα ποιήματα γίνονται περίτεχνες μινιατούρες κόσμου. Κάτι τέτοιο μας υπενθυμίζει η επιλογή επιγραμμάτων της Παλατινής Ανθολογίας από τον Μίνω Βολανάκη, που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Οξύ. Η έκδοση συνοδεύεται από CD με ένα ηχητικό ντοκουμέντο, στο οποίο ο Βολανάκης μας χαρίζει αφ' ενός μια αισθαντική απαγγελία των επιγραμμάτων, αφ' ετέρου μια περιεκτική εισαγωγή στην ιστορία της Παλατινής Ανθολογίας. Ποίηση ελληνική, από την αρχαιότητα μέχρι τα ύστερα βυζαντινά χρόνια. Από τον Αίσωπο μέχρι τον Φιλόδημο και τον Παλλαδά.

Η επιλογή του Βολανάκη μας θυμίζει την απίστευτη δυνατότητα του χρωστήρα της ποίησης να χαρίσει, μέσα από ολιγόστιχα ποιήματα ιαμβικού κυρίως ρυθμού, ανθρώπινα πορτρέτα, φωνές διαφορετικές και μεστά στιγμιότυπα μιας ολόκληρης ζωής. Εραστές και ερωμένες, φίλοι και αντίζηλοι, ένα ανοιξιάτικο πρωινό, στοχασμοί για τ' ανθρώπινα πάθη και λάθη, και όλα τούτα δίπλα στου θανάτου τον γκρεμό.

Αν δε ο αναγνώστης ανατρέξει σε εκδόσεις με το πρωτότυπο κείμενο ή σε άλλες μεταφραστικές προσπάθειες, διαπιστώνει την ευαισθησία και τη σπουδή με την οποία ο Βολανάκης έσκυψε στα ποιήματα αυτά και τα έκανε να ηχούν ως σύγχρονη ποίηση. «Επικηρύσσεται ο Ερως, Αγόρι Αγριο» (Μελέαγρος, σ. 47).

Τζιμ Μόρισον

Μια αμερικανική προσευχή και άλλα ομόδοξα ποιήματα

εισαγωγή, μετάφραση: Πάνος Δρακόπουλος

εκδόσεις Γαβριηλίδη, σ. 82, ευρώ 8,52

«Καμιά αιώνια ανταμοιβή/Δε θα μας συγχωρήσει που σπαταλήσαμε τη χαραυγή» (Ανωνύμου, σ. 71). Μέσα από τη δίγλωσση έκδοση ποιημάτων του Τζιμ Μόρισον, τραγουδιστή και στιχουργού του διάσημου ροκ συγκροτήματος «The Doors», παρελαύνουν μπροστά μας λέξεις τολμηρές και στίχοι ενίοτε αιχμηρά ρεαλιστικοί, που εναλλάσσονται με μία ρομαντική αύρα. Τα σημεία στίξης σμιλεύουν τις λέξεις, κάνοντάς τες να πέφτουν καίρια και έντονα.

«Εδώ έξω στην περίμετρο δεν υπάρχουν αστέρια/Εδώ έξω είμαστε μαστουρωμένοι κι άσπιλοι» (σ. 25). Παρελαύνουν η Πορτορικάνα, όσοι μας κοιτούν επίμονα από τον πύργο της TV, δίσκοι και ντάμες, μια τρέλα, σεξουαλικός ερεθισμός, η υπαρξιακή αναζήτηση, λατρεία του παρόντος χρόνου, ελευθερία πάνω από όλα.

«Δώσε μας κάτι/Να πιστέψουμε./Μια νύχτα λαγνείας./Δώσε μας πίστη/Στη νύχτα. [...] Αηδιάζω με την αμφιβολία/Ζήσε στη φωταύγεια του βέβαιου» (σ. 37).

Ο αναγνώστης, παράλληλα με το διάβασμα, μπορεί να ανατρέξει στην απαγγελία της Αμερικανικής προσευχής από τον ίδιο τον Μόρισον (www.youtube.com αναζητώντας με βάση το λήμμα «An American Prayer»).

Η δίγλωσση έκδοση επιτρέπει να δούμε άμεσα πώς χειρίστηκε τις αποδόσεις στην ελληνική γλώσσα ο Πάνος Δρακόπουλος (ο οποίος κυκλοφόρησε σχεδόν ταυτόχρονα την άξια προσοχής ποιητική του συλλογή Ελεύθερη Αγορά, από τις εκδ. Γαβριηλίδη), εντυπωσιάζοντας με ορισμένες επιλογές του και το πώς μεταφέρει κάτι από τον ψυχισμό και τη στάση ζωής του Μόρισον. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου