Έντυπη Έκδοση

Το σύγχρονο σουηδικό αστυνομικό μυθιστόρημα

Η κακοποιημένη γυναίκα και ο κόσμος

Roslund & Hellstrom

Η Θυρίδα (Box 21, 2005)

μτφρ.: Ξενοφών Παγκαλιάς,

επιμέλεια: Τάσος Τσιαντούλας,

εκδόσεις ΟΞΥ - OPUSMAGNUM, σ. 448, ευρώ 18,96

Το σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα δεν έχει πλέον καμιά απολύτως σχέση με το παραδοσιακό. Τα έργα της Αγκάθα Κρίστι ή του Μορίς Λεμπλάν, επί παραδείγματι, μοιάζουν τώρα πια με γοητευτικές ασκήσεις φαντασίας, συγκρινόμενα με την παροντική μετεξέλιξη του είδους. Σήμερα, χωρίς να καταργεί τα κλασικά του σύμβολα, φόνος, διερεύνησή του, τιμωρία, δικαιοσύνη, υπερβαίνοντας, όμως, την τυπική θεματική του -μια λίγο - πολύ ιδιόμορφη δολοφονία και η αναζήτηση του εκτελεστή της- λειτουργεί ως αποκαλυπτικό σχόλιο του σύγχρονου κόσμου. Εμφανίζεται, συμβολικά, ως μεγεθυντικός φακός που εστιάζει την προσοχή του στα πυορροούντα αποστήματα του κοινωνικοπολιτικού ιστού του. Υπό αυτή την οπτική, το μίσος, το έγκλημα, ο σαδισμός, η αγριότητα, η εκδίκηση, ακόμη και η εξιλέωση, αποκτούν μια άλλη τραγική διάσταση. Εμπεριέχουν μάλλον τη σημασία της ανταπόδοσης, της εκδήλωσης κατά βάθος ενός αδιανόητου εαυτού, ο οποίος, υπό τις κατάλληλες προϋποθέσεις και συγκυρίες που τον απομυθοποιούν ως άνθρωπο, αποκαλύπτει το τέρας που εμφωλεύει στο εσωτερικό του άδυτο. Το σύγχρονο αστυνομικό μυθιστόρημα εστιάζει την προβληματική του στην παραπάνω διαπίστωση, με αποτέλεσμα να παρουσιάζεται ως υπαρξιακή αντανάκλαση μιας παρακμιακής κοινωνίας. Ως εκ τούτου, οι ρίζες του πρέπει να αναζητηθούν μάλλον στον Ντάσιελ Χάμετ και στον Ρέιμοντ Τσάντλερ, οι οποίοι, υπό το καλώς εννοούμενο πρόσχημα των ερεθιστικών ιστοριών τους, τόλμησαν να διεισδύσουν στο παρασκήνιο ενός διεφθαρμένου κόσμου, στον οποίο περιφέρονται καταστροφικές ωραίες γυναίκες, χυδαίοι μεγαλοαστοί, αδίστακτοι δολοφόνοι, αλλοτριωμένοι γενικά συνοδοιπόροι. Με τον Νόμο να αποκαλύπτει απλώς και μόνο το Γεγονός, χωρίς, ωστόσο, να είναι σε θέση να θεραπεύσει την πληγή που το προξένησε.

Ο αναγνώστης θα διαπιστώσει τα προαναφερθέντα στο ανά χείρας σύγχρονο ερεθιστικά προκλητικό αστυνομικό θρίλερ «Η Θυρίδα», των σουηδών συγγραφέων του, Αντερς Ρούσλουντ (1961) και Μπούριε Χέλστρεμ (1957), οι οποίοι ανανέωσαν το είδος, προσδίδοντάς του λογοτεχνική ποιότητα, και, κυρίως «γήινη αλήθεια». Γι' αυτό εξάλλου, μεταξύ των άλλων βραβείων τους, η Σουηδική Ακαδημία Αστυνομικής Λογοτεχνίας, τους τίμησε με το Α' Βραβείο, το 2009.

Η είσοδος στον δυσώδη κόσμο της «Θυρίδας», προδιαθέτει και για ό,τι πρόκειται να επακολουθήσει και για την «ποιότητα» του εν λόγω κόσμου στον οποίο και εισέρχεται ο επισκέπτης του: Μια φριχτά κακοποιημένη γυναίκα από σαδιστικό μαστίγωμα, παραπέμπει οπωσδήποτε στις αποτρόπαιες «πραγματικότητες» που ευθύνονται για το εφιαλτικό συμβάν. Ενα αποκρουστικό συμβάν που παύει να είναι μόνο ένα «μεμονωμένο» περιστατικό, αλλά, όπως θα αποδειχτεί στη συνέχεια, η ανατριχιαστική ταυτότητα ενός ολόκληρου κόσμου. Θύμα του η προαναφερθείσα γυναίκα. Η Λιθουανή Λυδία Γκραγιάουσκας, με τραυματική παιδική ηλικία, έχοντας βιώσει την απομυθοποίηση του Πατέρα, έχει καταλήξει πόρνη στη Στοκχόλμη. Ο προαγωγός της τη βιάζει καθημερινά, υποχρεώνοντάς την εκ παραλλήλου να δέχεται κτηνώδεις πελάτες με αποκρουστικά βίτσια. Οταν θα επιχειρήσει να αντιδράσει θα υποστεί κακοποίηση που θα την οδηγήσει στα πρόθυρα του θανάτου. Η Λυδία θα επιστρέψει στη ζωή, αλλά πλέον εσωτερικά «νεκρή». Πριν αναχωρήσει, συνειδητά τώρα από το θηριοτροφείο, έχει αποφασίσει να καταγγείλει με μια οριακή πράξη το Τέρας-Κόσμο που την οδήγησε στην απώλεια. Ο Εβερτ Γκρενς είναι ο Αστυνομικός, εκπρόσωπος του Νόμου, που θα επιχειρήσει να εισχωρήσει στη φωλιά του κτήνους. Εμφανίζεται στο προσκήνιο της ιστορίας και αυτός απεκδυμένος από το παραδοσιακό φωτοστέφανο του άφθαρτου μυθικού συμβόλου δικαιοσύνης. Κουρασμένος και τραυματισμένος ψυχικά, δεν βιώνει μόνο τη «φρίκη του επαγγέλματος» και τη συνειδητοποίηση ενός κόσμου που αυτοκαταστρέφεται, αλλά και την καταστροφή της προσωπικής του ζωής. Η Γυναίκα του βρίσκεται καθηλωμένη σε κάποιο Ιδρυμα, οι φίλοι του έχουν πέσει θύματα του καθήκοντος, κι ο ίδιος, ως καθημερινός άνθρωπος, ενδίδει στα πάθη του και τα συναισθήματά του, αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Ολα τα άλλα πρόσωπα που περιφέρονται γύρω τους, ωσάν χορός νευρόσπαστων σύγχρονης τραγωδίας, δεν είναι τα παθητικά μέλη μιας ουδέτερης κοινωνίας. Είναι αληθινοί άνθρωποι μιας υπαρκτής πραγματικότητας που την συνιστούν. Λιμοκτονούντες, ναρκομανείς, βιαστές, προαγωγοί, ψυχασθενείς, εγκληματίες, αλλοτριωμένοι, έρημοι, άδειοι, «κούφιοι άνθρωποι», όπως θα τους ονόμαζε ο Ελιοτ. Και γύρω τους η Πόλη, αποκρουστικό δείγμα της παγκόσμιας κοινότητας, που έχει μετατραπεί σε βρομερό χοιροστάσιο, κατοικημένο πλέον από οξειδωμένα ανδροειδή που ματαίως προσπαθούν να συλλαβίσουν τον χαμένο ανθρωπισμό τους. Ετσι, η Στοκχόλμη παύει να είναι πλέον η «ποιητική χαλκομανία» του γραφικού εξωτερικού προσωπείου της· η Στοκχόλμη είναι απλώς το απεχθές απόστημα που έχει επιλεγεί συνειδητά ως τέτοια προς χάρη της συγκεκριμένης ιστορίας η οποία εκτυλίσσεται στο παρακμιακό τοπίο της, αλλά ακόμη και μέσω αυτής της θλιβερής νατουραλιστικής «μυθολογίας», για να αποκαλύψει την ανίατη ασθένεια του παγκόσμιου οργανισμού. Η συνειδητοποίηση-γνώση όχι μόνο της εν λόγω αρρώστιας, αλλά, κυρίως, η σταδιακή επιδείνωσή της, οδηγεί στην «αναχώρηση», στην παραφροσύνη, στην αποδοχή, στην απώλεια, στην ήττα.

Υπό αυτή την έννοια, «Η Θυρίδα», της οποίας το περιεχόμενο απογυμνώνει τα πρόσωπα από τα ψιμύθιά τους, υπερβαίνει τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός ακόμη αστυνομικού μυθιστορήματος: λειτουργεί ως εφιαλτικό κάτοπτρο εντός του οποίου ο αναγνώστης δεν θεάται μόνο τον ερειπιώδη κόσμο, αλλά έρχεται, κυρίως, αντιμέτωπος με τον «πάσχοντα» εαυτό του, έναν εαυτό που έχει συμβάλλει και αυτός με τις πρακτικές του και τις συμπεριφορές του στην απόγνωση και στο αδιέξοδό του.

Με μια γλώσσα σκληρή, επιθετική, ωμή, ενίοτε σπασμωδική, αλλά πάντοτε λογοτεχνική, «Η Θυρίδα», προκαλεί, προβληματίζει, αποκαλύπτει, και απογυμνώνει τον άνθρωπο από το «ζωτικό ψεύδος» και τις ψευδαισθήσεις· λέει τα πράγματα με το όνομά τους. Κι αυτό είναι το μεγάλο προσόν της. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου