Έντυπη Έκδοση

Ρέκβιεμ για έναν εξεγερμένο

Τη Δευτέρα του Πάσχα του 1916 οι Ιρλανδοί, καθοδηγημένοι από το Στρατιωτικό Συμβούλιο των Ιρλανδών Εθελοντών, εξεγείρονται ενάντια στη συνεχιζόμενη βρετανική κατοχή της πατρίδας τους.

Στους δρόμους του Δουβλίνου διεξάγονται σκληρές μάχες αλλά οι επαναστάτες είναι λίγοι, ανεκπαίδευτοι και με ελάχιστα όπλα, ενώ ο βρετανικός στρατός είναι πάνοπλος και καλά εκπαιδευμένος. Μέσα σε έξι μέρες η τάξη έχει αποκατασταθεί και οι ιρλανδοί επαναστάτες εκτελούνται κατά δεκάδες στους δρόμους, ενώ οι πιο τυχεροί φυλακίζονται στις φυλακές της Αγγλίας.

Σε μια τέτοια φυλακή του Πέντονβιλ βρίσκεται και ο Ρότζερ Ντέιβιντ Κέισμεντ, περιμένοντας την εκτέλεσή του. Ο πρώην πρόξενος της βρετανικής αυτοκρατορίας, που είχε ανακηρυχθεί και ιππότης του Στέμματος, βρίσκεται σε χειρότερη μοίρα από τους συμπολεμιστές του. Για τους Βρετανούς είναι ο προδότης που προσπάθησε να πείσει τον Κάιζερ, ενώ μαίνεται ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος, να στείλει γερμανικά στρατεύματα για να απασχολήσουν τους Βρετανούς, κατά τη διάρκεια της εξέγερσης. Και αφού δεν τα κατάφερε, προσπάθησε να φέρει ένα φορτίο όπλων στην Ιρλανδία, για να οπλίσει τους εθελοντές.

«Εμπνεύστηκα από τα αληθινά γεγονότα» είχε πει στην παρουσίαση του βιβλίου του «Το όνειρο του Κέλτη» (εκδόσεις Καστανιώτη, μετάφραση Μαργαρίτα Μπονάτσου) ένα χρόνο πριν, ο Μάριο Βάργκας Λιόσα. «Ο Κέισμεντ δεν ήταν μόνο προδότης για τους Βρετανούς και εθνικός ήρωας για τους Ιρλανδούς. Ηταν ο πρώτος που είδε και περιέγραψε στις εκθέσεις του τις θηριωδίες της αποικιοκρατίας στο Κονγκό και την περουβιανή Αμαζονία. Ηταν ένας διορατικός άνθρωπος, γεμάτος αντιφάσεις, που έζησε μια περιπετειώδη ζωή».

Αυτή την ταραγμένη πορεία ενός Ιρλανδού που ξεκίνησε ως διπλωμάτης καριέρας, αποκάλυψε τα εγκλήματα κατά των ιθαγενών τόσο στο Βελγικό Κονγκό όσο και στον Αμαζόνιο και ύστερα αγωνίστηκε για την ανεξαρτησία της Ιρλανδίας διηγείται ο περουβιανός συγγραφέας. Με έναν τίτλο από το πιο διάσημο ποίημα του Κέισμεντ, ένα ρομαντικό έπος για τη μυθολογία της χώρας του, ο νομπελίστας γράφει ένα συναρπαστικό μυθιστόρημα, «παραχαράσσοντας τα όρια της ιστορίας».

Ο Κέισμεντ είναι ένας ιδανικός ήρωας για τον Λιόσα. Στα σαράντα του χρόνια γίνεται διάσημος όταν η έκθεσή του προς τη βρετανική αυτοκρατορία αποκαλύπτει όλη τη φρίκη που κρύβεται στις φυτείες καουτσούκ του Κονγκό. Χωρίς κανένα δισταγμό, ο πρόξενος καταγράφει όλες τις ακρότητες, τα βασανιστήρια, τους βιασμούς, τους ακρωτηριασμούς και τις φυλετικές εκκαθαρίσεις που λαμβάνουν χώρα στους καταυλισμούς των ιθαγενών. Είναι ουσιαστικά η πρώτη τεκμηριωμένη κατάθεση ενός δυτικού διπλωμάτη για το φρικαλέο πρόσωπο της αποικιοκρατίας.

Μόνο που ταυτόχρονα αυτό το ταξίδι στην «καρδιά του σκότους», όπως είχε ονομάσει ο Κόνραντ τη δική του περιπλάνηση στα ίδια μέρη, συντελεί και στη δική του αφύπνιση. Ο Κέισμεντ συνειδητοποιεί ότι η πατρίδα του βρίσκεται σε ανάλογη σκλαβιά κάτω από το ζυγό της βρετανικής αυτοκρατορίας και παρ' όλο που συνεχίζει να την υπηρετεί εντάσσεται στο Σιν Φέιν, τη μυστική οργάνωση των Ιρλανδών που παλεύουν για εθνική ανεξαρτησία. Το δεύτερο ταξίδι του αυτή τη φορά στον Αμαζόνιο, όπου συναντάει την ίδια εκμετάλλευση και τις ίδιες ωμότητες, αυτή τη φορά από μια βρετανικών συμφερόντων εταιρεία, τον πείθει ότι ο μόνος δρόμος προς την ελευθερία περνάει μέσα από τον ένοπλο αγώνα. Γι' αυτό και καταλήγει στην αγχόνη μετά την αποτυχία της εξέγερσης των Ιρλανδών. Και μάλιστα στιγματισμένος ως παιδεραστής και σεξουαλικά διεστραμμένος χάρη στην ανακάλυψη κάποιων υποτιθέμενων μυστικών σημειωματαρίων από τους Βρετανούς.

«Ηταν ο πρώτος που επιτέθηκε στα στερεότυπα των αυτοκρατοριών του τέλους του 19ου αιώνα που διακήρρυταν ότι ο αποικισμός φέρνει τα φώτα του πολιτισμού». Ετσι εξηγεί την επιλογή του ο Λιόσα. Δεν είναι η πρώτη φορά που χρησιμοποιεί ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα για να γράψει ένα μυθιστόρημα. Στον «Πόλεμο του τέλους του κόσμου» διηγείται την εξέγερση των οπαδών του προφήτη Αντόνιο Κονσελέιρο ενάντια στην κυβέρνηση της Βραζιλίας. Στη «Γιορτή του Τράγου» περιγράφει την πορεία του δικτάτορα Τρουχίγιο στον Αγιο Δομίνικο. Στον «Παράδεισο στην άλλη γωνία» γράφει για τις περιπέτειες του Γκογκέν στην Ταϊτή και παράλληλα της γιαγιάς του, της Φλόρα Τριστάν, μιας από τις πρώτες σοσιαλίστριες.

Στο «Ονειρο του Κέλτη», το μυθιστόρημα που έγραψε μετά το Βραβείο Νόμπελ, διηγείται ξανά την ιστορία ενός παθιασμένου ονειροπόλου. «Σύμφωνα με τα στερεότυπα για τους ήρωες», έχει πει ο Λιόσα, «ο ήρωας γίνεται τόσο απρόσβλητος ώστε καταλήγει υπεράνθρωπος. Ο Κέισμεντ δεν ανήκει σε αυτήν την κατηγορία. Παρέμεινε ανθρώπινος όσο λίγοι που στέφθηκαν ήρωες. Ακόμα και η έκθεσή του για το Κονγκό των αρχών του 20ού αιώνα παραμένει επίκαιρη. Στη χώρα βασιλεύει η ίδια φτώχεια, η ίδια διαφθορά και η ίδια βία όπως έναν αιώνα πριν». 7

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία