Έντυπη Έκδοση

3-5 Ιουλίου στον χώρο «Ε» της Πειραιώς 260

Οι δύσκολες νύχτες της Μέλπως Αξιώτη

Μέλπω Αξιώτη (1905-1973). Συγγραφέας πολύ πιο μοντέρνα από όσο άντεχε η εποχή της. Απροκάλυπτα αυτοβιογραφική. Μια «λοξή» διανοούμενη, που έζησε μια ζωή εξόριστη από το πατρικό της, τη χώρα της, τη γλώσσα της, την ιδεολογία της, συντροφιά με την ίδια βαλίτσα.

«Η γλώσσα της παράστασης είναι η γλώσσα της Αξιώτη. Είναι μια γλώσσα με τρέλα» λέει η Σοφία Σεϊρλή που ενσαρκώνει την πεζογράφο «Η γλώσσα της παράστασης είναι η γλώσσα της Αξιώτη. Είναι μια γλώσσα με τρέλα» λέει η Σοφία Σεϊρλή που ενσαρκώνει την πεζογράφο  Στάθηκε μέχρι το τέλος μια «ορθόδοξη» κομμουνίστρια. Και ταυτόχρονα μια άτυχη Μυκονιάτισσα αρχόντισσα, που πέθανε στην ψάθα, «χτυπημένη» από άνοια. Η βιογραφία της είναι γεμάτη «πληγές».

«Η εικόνα ενός μικρού, μοναχικού, φοβισμένου κοριτσιού μέσα σε ένα αρχοντικό, αφιλόξενο σπίτι παρέμενε ίσως το πιο επίμονο μοτίβο του έντονα αυτοβιογραφικού έργου της», διαβάζουμε στον Τόμο Γ' των Απάντων της (Χρονικά).

Επομένως, μόνο οριακό μπορεί να χαρακτηριστεί το «υλικό» της παράστασης «Μέλπω Αξιώτη - Η μεταμόρφωση της Χρυσαλλίδας», που θα παιχτεί από τις 3 έως τις 5 Ιουλίου στον χώρο Ε' της Πειραιώς 260, έτσι όπως συνυπάρχουν ο εύθραυστος ψυχισμός, οι μνήμες και οι απώλειες. Μια σκηνική σύνθεση του σκηνοθέτη Νίκου Χατζόπουλου και της Σοφίας Σεϊρλή, της ερμηνεύτριας των ψυχικών περιπετειών της Αξιώτη, μέσα από δύο κορυφαία κείμενά της, το πρώτο της βιβλίο «Δύσκολες Νύχτες» και το τελευταίο «Κάδμω».

«Η Μέλπω Αξιώτη είναι αριστερή και πολύ πειθαρχημένη. Κι εγώ συνεχώς αναρωτιέμαι "γυναίκα, που έμεινες στον άσο, αν ζούσες σήμερα τι θα έκανες;"», λέει η Σοφία Σεϊρλή. Ηθοποιός που μπορεί να καυχιέται ότι έχει αποκτήσει τη σκηνική εξοικείωση με την προσωπικότητα της ιδιόρρυθμης πεζογράφου. Το 1992 είχε «ξαναμιλήσει» τη γλώσσα της, ερμηνεύοντας, σε σκηνοθεσία Γιάννη Ρήγα, αποσπάσματα από τις «Δύσκολες Νύχτες», το πρώτο βιβλίο της Αξιώτη, μια «αναδρομή στα παιδικά και εφηβικά της χρόνια». «Ηθελα όμως να την "ξαναπιάσω" αυτή τη γυναίκα. Γιατί με γοητεύουν και η περσόνα και η γλώσσα της».

Μαζί με τον Ν. Χατζόπουλο δεν πελαγοδρόμησαν σε όλο το corpus των Απάντων της. Αντλησαν υλικό αποκλειστικά από το πρώτο και το τελευταίο βιβλίο της. «Οι Δύσκολες Νύχτες» αντιπροσωπεύουν το ξεκίνημά της. «Είναι η ανάμνηση του παρελθόντος, που της δίνει εφόδια να ζει. Στην "Κάδμω" έχουν επέλθει η φθορά, η αποκοπή, η εξορία και η διάλυση. Συνδυάζουμε, με άλλα λόγια, τα δυο αντίθετα», τονίζει ο Ν. Χατζόπουλος.

«Η γλώσσα της παράστασης είναι η γλώσσα της Αξιώτη», υπογραμμίζει η Σοφία Σεϊρλή. «Ιδίως σήμερα θεωρώ ότι πρέπει να την ξαναδιαβάσουμε, να την ξανακούσουμε. Να καθαρίσει το αυτί μας απ' τη βαβούρα». Η Αξιώτη γράφει: «Ισως θα χρειαστεί εμείς τώρα να ξαναπλάσουμε μια παιδική καρδιά, για να μπορούμε να διαβάσουμε. Πρέπει να σταματήσουμε λίγο απ' την ιλιγγιώδη ταχύτητα και να αφεθούμε στο παραμύθι...».

«Η γλώσσα της έχει μια τρέλα. Ηταν πολύ μοντέρνα για την εποχή της». Γι' αυτό το λόγο θεωρεί η κ. Σεϊρλή ότι δεν μπήκε στο «σύστημα». «Είχε μανία με τις λέξεις. Τις συνέθετε σαν μουσική. Αν βγάλεις ένα "και", είναι αδύνατο να εκφέρεις ολόκληρη τη φράση».

Πέρα από τη γλώσσα, όμως, η Αξιώτη πιστεύει ότι «γοητεύει για τη λοξή ματιά της. Δεν κοιτάζει τα πράγματα με έναν κλισέ τρόπο. Το "Θέλετε να χορέψουμε, Μαρία;" είναι σχεδόν σουρεαλιστικό. Ωρες ώρες θυμίζει ακόμα και Δημητριάδη», σύμφωνα με τον σκηνοθέτη.

Γιατί όμως σήμερα, σε μια εποχή που ζητάει επιτακτικά την επιστροφή στο πολιτικό, επέλεξαν τα λιγότερο πολιτικά κείμενά της; «Φτιάξαμε μια σύνθεση για ένα άτομο που παλεύει με τη φθορά, τη μνήμη και τον χρόνο. Η Μέλπω Αξιώτη έζησε μια ζωή γεμάτη εμπόδια. Η μάνα της την εγκατέλειψε και πέρασε όλη την εφηβεία της εσώκλειστη σε οικοτροφείο στην Τήνο. Ούτε τα καλοκαίρια δεν επέστρεφε στο πατρικό της. Η συγγραφέας άρχισε προπολεμικά να φαίνεται. Αλλά αμέσως ήρθαν η εξορία και η απομόνωση. Για αισθητικούς λόγους, απομονώθηκε κι απ' το κόμμα. Και γύρισε σε μιαν Ελλάδα, λίγο πριν από τη δικτατορία, πάμπτωχη. Μια τέτοια βιογραφία αποκτά διαστάσεις και πέρα απ' το επίκαιρο».

«Αν, επομένως, ρωτάμε γιατί μας αφορά την εποχή των Μνημονίων, είναι σαν να ρωτάμε τι μας αφορά σήμερα ένα παραμύθι ή ο Μπέκετ, έργα που άπτονται βασικών ανθρωπίνων καταστάσεων και ιδιοτήτων. Εμείς μέσω της Αξιώτη ανατρέξαμε στο τι συνιστά τον άνθρωπο ως άτομο και ως κοινωνικό ον. Οχι πράγματα πολυτελείας, αλλά ουσίας».

«Βλέπουμε, δηλαδή, μια γυναίκα η οποία τρομάζει μπροστά στο αδιέξοδο του χρόνου και της φθοράς, μαζί με την πάλη της να επιστρέψει στο παρελθόν, στη γλώσσα, στις λέξεις της», προσθέτει η Σοφία Σεϊρλή. Η παράσταση δεν υιοθετεί μια ρεαλιστική «γραφή». Σ' αυτό βοηθάνε τα βίντεο του Χρήστου Δήμα, τα οποία δημιουργούν έναν συναισθηματικό τόπο γεμάτο εικόνες και ήχους, με τον οποίο συνομιλεί διαρκώς η ζωντανή σκηνική φιγούρα. «Η Αξιώτη εμφανίζεται ως ένα πρόσωπο το οποίο κάνει διάλογο με μια φωνή που είτε είναι μέσα στο μυαλό της είτε μια άλλη περσόνα της», εξηγεί ο Ν. Χατζόπουλος.

- Είστε καλλιτέχνες που εργάζεστε στην Ελλάδα της κρίσης, του Μνημονίου και των «αγανακτισμένων». Πώς αισθάνεστε; Η χώρα θα καταφέρει να βγει απ' το αδιέξοδο;

ΣΟΦΙΑ ΣΕΪΡΛΗ: «Προσωπικά είμαι τελείως απαισιόδοξη. Δεν μπορούμε να πιστέψουμε σε κάτι, όταν βλέπουμε ποιοι μας κυβερνούν και ποιοι είναι αντιπολίτευση. Χαίρομαι που υπάρχει μια αντίρροπη δύναμη, όπως οι "αγανακτισμένοι", αλλά δεν ξέρω αν θα οδηγήσει κάπου. Ζούμε μια κρίσιμη ιστορική συγκυρία. Για μένα είναι ένας τρίτος παγκόσμιος πόλεμος. Και για να γυρίσουμε στην Αξιώτη, αναρωτιέμαι πού πήγαν όλες αυτές οι ζωές. Οι αγώνες των αριστερών τι έγιναν; Θυσιάστηκαν για να είμαστε σήμερα εδώ; Στα Μνημόνια και στην πτώχευση; Για ποιον και γιατί δώσανε τη ζωή τους;»

ΝΙΚΟΣ ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ: «Δεν μπορώ να ελπίζω την ώρα που οι πάντες στερούνται του αυτονόητου, της κοινής λογικής! Εξ ου και ζούμε την απόλυτη ζουγκλοποίηση!» *

* Ολα τα βιβλία της Μέλπως Αξιώτη, «Δύσκολες Νύχτες», «Θέλετε να χορέψουμε, Μαρία;», «Εικοστός Αιώνας», «Σύντροφοι, Καλημέρα!», «Το σπίτι μου», «Η Κάδμω» κ.ά. κυκλοφορούν από τον «Κέδρο». «Κινείται» το έργο της εκδοτικά; «Κάνει μικρές πωλήσεις συγκριτικά με τη συγγραφική γενιά της, τη γενιά του '30», παραδέχεται η εκδότρια Κάτια Λεμπέση. «Αλλά ενώ δεν έχει τη θέση που της αξίζει, δεν είναι εξαφανισμένη», προσθέτει. «Ακόμα και στα σχολικά βιβλία αντιπροσωπεύεται ικανοποιητικά».

info:3-5 Ιουλίου, Πειραιώς 260, Φεστιβάλ Αθηνών. Σκηνικά-κοστούμια: Μαγιού Τρικεριώτη. Μουσική επιμέλεια: Νίκος Μαστοράκης. Η παράσταση θα παρουσιαστεί στο Βερολίνο (10/7) προσκεκλημένη του Πανεπιστημίου του Βερολίνου. Αργότερα θα ταξιδέψει στη Μύκονο και στην Καβάλα, καθώς αποτελεί συμπαραγωγή με το ΔΗΠΕΘΕ της πόλης.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Θέατρο