Έντυπη Έκδοση

Το νέο βιβλίο του Γιώργου Ψάλτη

Ενα παλίμψηστο ερωτικό ελεγείο

Γιώργος Κ. Ψάλτης

Μη σκάψετε παρακαλώ εδώ είναι θαμμένος ένας σκύλος

εκδόσεις Ικαρος, σ. 60, ευρώ 5,99

Μπορεί και ν' ακούγεται αυθαίρετο αυτό που θα πω· εγώ, ωστόσο, αναζητώντας κάποια ερείσματα, κάποιους συνεκτικούς αρμούς των ποιημάτων του βιβλίου του Γιώργου Ψάλτη, ίσως και κάποια ίχνη διακειμενικότητας, αρπάχτηκα από τον τίτλο του Μη σκάψετε παρακαλώ εδώ είναι θαμμένος ένας σκύλος και, συνειρμικά, παραπέμφθηκα σε κάποιους στίχους της Ερημης χώρας του Ελιοτ. Συγκεκριμένα στους στίχους: «...Κράτα μακριά το σκυλί, τον αγαπάει τον άνθρωπο,/ Τι με τα νύχια του θα το ξεχώσει πάλι!». Οπου σκυλί, σύμφωνα με την παράδοση και, βέβαια, τις σημειώσεις του Σεφέρη, είναι η πάντα άγρυπνη μνήμη, που ο φορέας της οφείλει αγωνιωδώς να μεριμνά για τη διαφύλαξή της από τον παντού και πάντα ενεδρεύοντα κίνδυνο της αλλοίωσης ή της απώλειας, μέσα στον συμφυρμό των δίχως νόημα ημερών.

Πράγματι, διαβάζοντας τα ποιήματα του βιβλίου, συχνά είχα την αίσθηση ότι βασική μέριμνα του ποιητή ήταν να διαφυλάξει, ως κόρην οφθαλμού, τις μνήμες μιας συγκεκριμένης περιόδου της ζωής του· να τις εντάξει μέσα σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ατομικών βιωμάτων του και ύστερα να τους προσδώσει τη βαρύτητα προσωπικών επετείων, καταλυτικής σημασίας για το παρόν του. Δεν θα ήταν ίσως υπερβολή να πω ότι κάθε ποίημα της συλλογής, άλλο περισσότερο και άλλο λιγότερο, αποτελεί μια, ιδιάζουσας ημερολογιακής υφής, εγγραφή. Και ότι όλα τα ποιήματα, στο σύνολό τους, συνθέτουν ένα απολύτως προσωπικό ημερολόγιο συμβάντων, καταστάσεων και συνακόλουθων σκέψεων και συναισθημάτων που ωθούν, με τη σειρά τους, το ποιητικό υποκείμενο σε αναδρομές και, τις περισσότερες φορές, σε επώδυνες παλινδρομήσεις στα βάθη και τα πλάτη του ατομικού του χρόνου, με τη δηλωμένη ή την τεκμαιρόμενη πρόθεση να ψαύσει τα βαθύτερα αίτια της διαμόρφωσης του ψυχισμού του.

Θα τολμούσα να πω ότι έχουμε να κάνουμε με την έκθεση -και συνάμα προστατευμένων από την έκθεση- συγκεκριμένων, ακόμα και προσδιορισμένων τοπικά και χρονικά, βιωμάτων, στο πεδίο της ποίησης· συνεπώς κατεργασμένων κατά τις επιταγές της ποιητικής τέχνης, εμβαπτισμένων στα θολά υγρά του ονείρου, της φαντασίας και της φαντασίωσης, έτσι ώστε ό,τι βγαίνει στο φως, ό,τι εκτίθεται στην ολισθηρή επιφάνεια της γραφής, να μοιάζει περιβεβλημένο με τον προστατευτικό και συχνά γοητευτικό μανδύα της αμφισημίας. Ο έρωτας, χωρίς να χάνει την αυθυπαρξία του σαν γεγονός και σαν κατάσταση, διαχέεται και εντοπίζεται διάσπαρτος σε φράσεις, σε χειρονομίες, σε σημαντικά και σε ασήμαντα περιστατικά, σε μεταφερμένους αυτούσια και ωστόσο αμφίσημους, μέσα στην αποσπασματικότητά τους, διαλόγους. Το πρόσωπο της αγαπημένης, παρόν και ωστόσο ασαφές, σκοτεινό, δίβουλο, επίφοβο, σαν μια υπόσχεση μετέωρη ανάμεσα στο τότε και στο τώρα, ανάμεσα ουρανού και γης, στεριάς και θάλασσας· κάτι σαν απάντηση στα αμείλικτα ερωτήματα που αυτό το ίδιο θέτει ή σαν ερώτηση προσαρμοσμένη σε μια προδιαγεγραμμένη απάντηση.

Δεν ξέρω αν θα ήταν παρακινδυνευμένο να πω ότι τα ποιήματα της συλλογής συνθέτουν, εκτός των άλλων, και ένα παλίμψηστο ερωτικό ελεγείο. Μόνο που, στην προκειμένη περίπτωση, ο κεντρικός θεματικός πυρήνας, στην ποιητική του εκδοχή, υπερβαίνει τη συγκεκριμένη βιωματική του καταβολή· με αλλεπάλληλους συνειρμούς της μνήμης, με τη δραστική επενέργεια της συγκίνησης, με την ακατάπαυστη επίκληση όλων όσα ειπώθηκαν ή αποσιωπήθηκαν, με την επίμονη ανασύσταση κινήσεων, στάσεων του σώματος και φευγαλέων χειρονομιών, με άλλα λόγια, με την καίρια συνδρομή μιας αναπτυγμένης στο έπακρο μνημοτεχνικής, ο πυρήνας αυτός διαστέλλεται. Κι έτσι, διεσταλμένος, χωράει, συμπαρασύρει, θα έλεγα, και φέρνει στο φως και άλλες πτυχές του ατομικού βίου του ποιητή, με κυρίαρχο στοιχείο, βέβαια, με κυρίαρχη την αίσθηση, μάλλον, της ερημίας και της ερήμωσης του έρωτα και της σκληρής εμπειρίας της εξαέρωσής του. Με συνέπεια το οδυνηρό κεντρικό βίωμα του παρόντος να μοιάζει διάτρητο εντελώς, μονίμως εκτεθειμένο σε τραυματικές ριπές των περασμένων.

Ερωτικό ελεγείο, λοιπόν, προπαντός, όμως, ημερολόγιο μιας πορείας, και των επιμέρους σταθμών της, προς τη φθορά. Μιας πορείας που ιχνηλατείται και επαναδιανύεται ποιητικά, με οδηγό τη μνήμη· ποικιλμένης και ιριδισμένης συναισθηματικά, συγκινησιακά, από τις αιφνίδιες εκλάμψεις της μνήμης, η οποία, μέσα στο γκρίζο φόντο του παρόντος, εν μέσω των ερειπίων των δίχως αντίκρισμα πια ψευδαισθήσεων, συμβάλλει στην αναζωογόνηση των χρωμάτων του παρελθόντος. Προσφέρει το απαραίτητο υλικό για το πλάσιμο του εκμαγείου μιας χαμένης, οριστικά και αμετάκλητα, ομορφιάς, παγιωμένης και αναβιωνόμενης στο πεδίο της ποίησης, όπου ακόμα και ο θάνατος μοιάζει να έχει πάρει την όψη του ύπνου, με συνέπεια όλα να μπορούν να ξαναϋπάρξουν στην επισφαλή επικράτεια του ονείρου και να ξαναειπωθούν όλα όσα ειπώθηκαν σε στιγμές που η φθορά εξύφαινε το τέλος της νομιζόμενης αιωνιότητας.

Κι ακόμη: δεν ξέρω αν θα ήταν παρακινδυνευμένο να προσθέσω ότι υπάρχουν στοιχεία που θα μπορούσε να πει κανείς ότι προσδίδουν στο εγχείρημα του Γιώργου Ψάλτη την υφή ενός εν εξελίξει αφηγήματος. Υπάρχουν πρώτα πρώτα πλούσια αφηγηματικά δεδομένα, άμεσα αντιληπτά ή που δρουν υποδορίως· τα ποιήματα, μολονότι αποτελούν αυτάρκεις θεματικές οντότητες, θα μπορούσαν να εκληφθούν και να λειτουργήσουν και ως επιμέρους κεφάλαια ενός συνθετικού αφηγηματικού δράματος· τα πρόσωπα, πρωταγωνιστικά ή όχι, με τα λόγια και τις σιωπές τους, τις πράξεις ή την απραξία τους, τις συμπεριφορές και τις χειρονομίες τους, ενισχύουν τη δραματική εκδοχή του εγχειρήματος. Αν σε όλ' αυτά προσθέσει κανείς και το επιμελώς σκηνογραφημένο και ατμοσφαιρικά προσδιορισμένο πλαίσιο εσωτερικής και εξωτερικής ποιητικής δράσης, δεν θα δυσκολευτεί, φαντάζομαι, να συμφωνήσει με την άποψή μου.

Ολα συμβαίνουν σε ένα αιγαιοπελαγίτικο νησί, κατακαλόκαιρο, με τον ασβέστη και το γλυφό νερό να διαβρώνουν τις σκέψεις και τα αισθήματα, να στρεβλώνουν το νόημα των λέξεων, να επιτείνουν τις όποιες εντάσεις και, γενικά, να εξυφαίνουν τη φθορά πραγμάτων και αισθημάτων, όπως προκαλούν το λέκιασμα του άσπιλου λευκού μιας γαρδένιας. Μέσα Ιουλίου, κι όμως ο ήρωας του ποιήματος, ας τον πούμε ποιητικό υποκείμενο, αισθάνεται, μέσα και έξω του, να συμβαίνει ένα φθινόπωρο, όπως θα λέγαμε ότι αισθάνεται ή διαισθάνεται να συμβαίνει κάτι ανατρεπτικό της κανονικής, μάλλον της επιθυμητής, πορείας των πραγμάτων. Το φθινόπωρο που συμβαίνει κατακαλόκαιρο είναι ο χωρισμός· και η θάλασσα γίνεται μια άσπρη, απλωμένη στο χάος σιωπή, μια αχανής απόσταση, δηλωτική του χωρισμού· η ομορφιά συρρικνώνεται κι έτσι, συρρικνωμένη, μετατρέπεται σε πηγή οδύνης και οι μέχρι πρότινος συμπαγείς στιγμές μιας ανεκλάλητης ευτυχίας διασπώνται και γίνονται διάσπαρτες, αδέσποτες πικρές μνήμες. Τίποτα δεν τελειώνει ωστόσο· το κλείσιμο ενός κύκλου είναι προϋπόθεση ανοίγματος ενός άλλου· και όπως λέει ο ποιητής: «Εγιναν αγκαλιές τα χτεσινά, / ποιήματα· κι ύστερα / ζωή». *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου