Έντυπη Έκδοση

Δύο συγγραφείς μιλούν για το έργο τους και για το αστυνομικό είδος

Με αφορμή τη συζήτηση που πραγματοποιήθηκε στη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών, την Τετάρτη 2 Μαρτίου, μεταξύ των συγγραφέων Πέτρου Μάρκαρη, Τζελίλ Οκέρ και Μορίς Ατιά, με θέμα το αστυνομικό είδος, η «Βιβλιοθήκη» έθεσε ορισμένα ερωτήματα.

ΧΡΥΣΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ: Κύριε Ατιά, παρατηρώ ότι στα βιβλία σας επιμένετε να αναπαριστάτε κυρίως το παρελθόν, με ιδιαίτερη προτίμηση στον Μάη του '68. Δεν νομίζετε ότι γι' αυτή την περίοδο έχουν ειπωθεί όλα; Αλλωστε, και οι παρούσες καταστάσεις, με την οικονομική και πολιτική παρακμή, έχουν πλούσιο υλικό για έναν συγγραφέα. Γιατί αυτή η εμμονή στο παρελθόν;

ΜΟΡΙΣ ΑΤΙΑ: Σίγουρα θα ξέρετε ότι είμαι και ψυχαναλυτής. Συχνά η ενασχόλησή μας με το παρελθόν μας επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα το παρόν και επιπλέον να προβλέψουμε το μέλλον. Δεν μ' ενδιαφέρει ο Μάης του '68 ως πολιτικό φαινόμενο, αλλά περισσότερο ως η κοινωνικοπολιτιστική κατάσταση που διαδέχτηκε εκείνη του πολέμου στην Αλγερία. Μ' ενδιαφέρει αυτό το επακόλουθο: η πολιτική συνείδηση των νέων αυτής της εποχής σχηματίστηκε σε σχέση με τον πόλεμο της Αλγερίας και της Ινδοκίνας. Γι' αυτό, εξάλλου, ιδιαίτερα στη Γαλλία, που είχε αποικίες στο Νότιο Βιετνάμ, οι νεαροί διανοούμενοι είχαν ευαισθητοποιηθεί για τον πόλεμο στο Βιετνάμ. Αλλωστε, ναι, η σημερινή εποχή είναι πλούσια σε γεγονότα, αλλά είναι δύσκολο να αναλύσει κανείς τα πράγματα σε σχέση με το «εδώ και τώρα». Τα Μέσα Ενημέρωσης κάνουν περισσότερο θόρυβο παρά ενημερώνουν. Εγώ ούτε επιστρέφω νοσταλγικά στο παρελθόν ούτε κάνω τον πολιτικό σχολιαστή. Είμαι μόνον ένας μάρτυρας που παρακολούθησε την περίοδο 1957-1970 με τρυφερή, αλλά και «περιπαιχτική» διάθεση και ο οποίος έγραψε αυτή την τριλογία ως χρονικό μιας περιόδου πλούσιας σε δραματικά γεγονότα και σε διακυμάνσεις εξίσου στο πολιτικό όσο και στο ανθρώπινο επίπεδο.

Χ.Σ.: Γιατί ένα κυρίως κοινωνικοπολιτικό μυθιστόρημα έχει το «ελαφρύ άρωμα» του αστυνομικού; Τι του προσθέτει ή τι του αφαιρεί; Μήπως η μια πλευρά, αυτή του κοινωνικοπολιτικού, υπερτερεί της αστυνομικής πλοκής;

Μ.Α.: Το αστυνομικό μυθιστόρημα είναι ταυτοχρόνως ένα πρόσχημα και ένα καλό μέσο για να περιγράψεις συγκεκριμένες καταστάσεις. Δεν μ' ενδιαφέρει το αστυνομικό, όταν περιορίζεται ο συγγραφέας στην αναζήτηση του δολοφόνου. Εμπνέομαι από την ανθρώπινη φύση και από την πιθανότητα να γλιστρήσω στη φρίκη, εφόσον η κατάσταση το επιτρέπει. Οι γκάνγκστερ, τα εγκλήματα πάθους και οι κατά συρροήν δολοφόνοι με κάνουν να πλήττω. Δεν αποτελούν εξαιρέσεις, ούτε ο αστυνομικός μου, ο Πάκο Μαρτίνεθ, ούτε οι πρωταγωνιστές μου. Προσπαθούν να κατανοήσουν τον κόσμο που τους περιβάλλει, χωρίς πάντα να μπορούν να ελέγξουν τη δική τους μοίρα. Αν η Ιρέν είναι, για ορισμένους αναγνώστες, ξεχωριστή, αυτό συμβαίνει γιατί προεικονίζει την απελευθέρωση της γυναίκας. Αλλά εκείνη την εποχή μια τέτοια γυναίκα εθεωρείτο πόρνη...

Χ.Σ.: Το αστυνομικό είδος ανθεί στις μέρες μας στη Γαλλία, και αν ναι, για ποιο λόγο;

Μ.Α.: Δεν ξέρω τίποτα. Σήμερα, τα έργα που, κυρίως, γίνονται best sellers είναι αυτά των συγγραφέων του Βορρά, αν και δεν είναι όλα καλά μυθιστορήματα. Πιστεύω ότι το αστυνομικό είδος ανθεί και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Οσο για μένα, διαβάζω ελάχιστα αστυνομικά, αν και συχνά τα καλά μυθιστορήματα αφηγούνται σκοτεινές ιστορίες.

Χ.Σ.: Διαβάζοντας το Παρίσι Μπλουζ έφερα στο νου μου το αμερικάνικο ταμπλόιντ του Τζέιμς Ελρόι. Εχετε εκλεκτικές συγγένειες, κατά τη γνώμη σας, με τον αμερικανό συγγραφέα;

Μ.Α.: Η σύγκριση με κολακεύει, αλλά συνειδητά δεν μπορώ να σκεφτώ ιδιαίτερα κανέναν συγγραφέα. Ο Πάκο Ιγκνάσιο Τάιμπό ΙΙ, ο Μανσέτ, ο Μονταλμπάν θα μπορούσαν να συγκριθούν μαζί του. Εμένα συχνά με θεωρούν διάδοχο του Ιζό, τον οποίο δεν διάβασα παρά από περιέργεια, όταν πια είχα τελειώσει την τριλογία μου. Είδα κάποιες ομοιότητες στο ύφος, στη μελαγχολία. Αλλά δεν είναι μήπως αυτή η τύχη όλων των ηρώων του αστυνομικού μυθιστορήματος;

Τα πρότυπά μου είναι περισσότερο κινηματογραφικά. Η επιλογή της πολυπροσωπίας (πολυφωνίας) στα μυθιστορήματά μου είναι περισσότερο οπτική, δηλαδή η επιλογή πολλαπλών, διαφορετικών, οπτικών γωνιών. Εναπόκειται σε σας να ανακαλύψετε τις αναφορές... *ΧΡΥΣΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΥ: Κύριε Οκέρ, ποια είναι τα θέματα εκείνα που σας απασχολούν περισσότερο και ως εκ τούτου τα αναδεικνύετε στα μυθιστορήματά σας;

ΤΖΕΛΙΛ ΟΚΕΡ.: Επειδή δεν επιθυμώ καθόλου να δίνω άμεσα μηνύματα στους αναγνώστες, δεν αναζητώ θέματα, γενικού ή ειδικού χαρακτήρα. Καμιά φορά, ο τίτλος του βιβλίου που σχεδιάζω να γράψω διαμορφώνεται στο νου μου πριν από το θέμα του. Εν τούτοις, είναι ξεκάθαρο ότι, σε όλα μου τα βιβλία, ενώ οι υποθέσεις που αναλαμβάνει ο ήρωάς μου ο Ρεμζί Ουνάλ (ο ντετέκτιβ) στην αρχή φαίνονται απλές και της ρουτίνας, όσο προχωράει στη υπόθεση που του ανατίθεται, τα πράγματα μπερδεύονται, κάποιοι δολοφονούνται και ο ήρωάς μου, σχεδόν άθελά του, αναγκάζεται να διαλευκάνει αυτούς τους φόνους. Βεβαίως, όταν γράφω αυτά τα διηγήματα, παρουσιάζονται αλλεπάλληλα και άνθρωποι, διενέξεις, διαφωνίες και διάφορες καταστάσεις των ημερών μας από την Τουρκία, και ειδικά από την Κωνσταντινούπολη. Παρεμπιπτόντως, στα πρώτα μου βιβλία πιο εμφανείς ήταν χώροι όπως το ποδόσφαιρο, το χρηματιστήριο, το θέατρο. Στα δε βιβλία που έγραψα αργότερα, μου φαίνεται πως έδωσα μεγαλύτερη βαρύτητα σε φόνους που απορρέουν από συνήθεις ανθρώπινες σχέσεις.

Χ.Σ.: Εχει μεγάλη παράδοση το αστυνομικό είδος στη χώρα σας; Αν ναι, αυτό βρίσκεται πιο κοντά στην ευρωπαϊκή ή στην αμερικανική «σχολή»;

ΤΖ.Ο.: Γνωρίζουμε ότι στην Τουρκία υπάρχει μια παράδοση αστυνομικής λογοτεχνίας που ξεπερνάει τα 130 χρόνια. Στην αρχή τη μεγαλύτερη βαρύτητα είχαν οι μεταφράσεις. Μια ενδιαφέρουσα πληροφορία επί αυτού του θέματος είναι ότι ο σουλτάνος Αμπντουλχαμίτ (ο Β', 1876-1909) ανέθετε σε μεταφραστές του υπουργείου Εξωτερικών να κάνουν μεταφράσεις (αστυνομικών) βιβλίων, τις οποίες τις διάβαζε πριν πέσει να κοιμηθεί. Βεβαίως, αυτή η φούρια μεταφράσεων συνέχισε τα τελευταία χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και τα πρώτα της (τουρκικής) Δημοκρατίας και τα μεταφρασμένα έργα εμφανίστηκαν σ' εφημερίδες σε συνέχειες ή εκδόθηκαν ως βιβλία. Στην αρχή του προηγούμενου αιώνα βλέπουμε και τα έργα των πρώτων ντόπιων (Τούρκων) αστυνομικών συγγραφέων. Ομως, επειδή το αστυνομικό εθεωρείτο ένα ελαφρύ είδος, χωρίς λογοτεχνική αξία και επιφανειακό, γνωστοί μας συγγραφείς έγραφαν τα αστυνομικά τους βιβλία με ψευδώνυμα. Γνωρίζουμε ότι μεταξύ αυτών ήταν ο Πεγιαμί Σαφά και ο Κεμάλ Ταχίρ. Στη δεκαετία του 1950, ο Ουμίτ Ντενίζ έγραψε με το πραγματικό του όνομα πολλές περιπέτειες του ήρωά του, του «Μουράτ Νταβμάν». Διαβάστηκαν ευρέως και γυρίστηκαν και ταινίες βασιζόμενες σε ορισμένα από τα βιβλία του. Από τη δεκαετία του 1990 η αστυνομική λογοτεχνία στην Τουρκία έχει αναβαθμιστεί, χάρη σε πολυάριθμους συγγραφείς που την πήραν σοβαρά, μεταξύ των οποίων είμαι κι εγώ. Και αυτή η τάση αναβάθμισης συνεχίζεται ακόμη.

Χ.Σ.: Το αναγνωστικό κοινό στην Τουρκία αγαπά τα αστυνομικά μυθιστορήματα; Γίνονται best sellers βιβλία του είδους;

ΤΖ.Ο.: Ευπώλητοι (αστυνομικοί συγγραφείς) υπάρχουν. Μεταξύ αυτών, ο Αχμέτ Ουμίτ έχει την πρωτιά. Εγώ, να το πω ξεκάθαρα, δεν είμαι ένας συγγραφέας μπεστ - σέλλερ. Αλλά είμαι ευχαριστημένος με το δικό μου αναγνωστικό κοινό, με τον τρόπο που ανταποκρίνεται στα βιβλία μου και με τις συνεχείς πιέσεις που αντιμετωπίζω για να γράψω νέα βιβλία. Εχουμε κριτικούς, εκδοτικούς οίκους, διαδικτυακούς τόπους που δίνουν ιδιαίτερη βαρύτητα σ' αυτή την ειδική κατηγορία λογοτεχνίας, καθώς και αρκετούς αναγνώστες με μεράκι που έρχονται τακτικά σε παρουσιάσεις βιβλίων και ζητούν να τους υπογράφουμε τα βιβλία μας. Σίγουρα έχουμε να διανύσουμε πολύ δρόμο ακόμη σ' αυτόν τον χώρο, αλλά το σημείο που έχουμε φτάσει δεν είναι και πολύ κακό.

Χ.Σ.: Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συγγραφείς; Από ποιους δεχτήκατε επιδράσεις;

ΤΖ.Ο.: Από τα νεανικά μου χρόνια, έχω διαβάσει συγγραφείς από σχεδόν κάθε τάση αυτού του είδους. Οι συγγραφείς στους οποίους αισθάνομαι κοντά είναι ο Ρέιμοντ Τσάντλερ και ο Ντάσιελ Χάμετ. Βεβαίως, η Αγκαθα Κρίστι είναι ο μεγαλύτερος παράγοντας που συνετέλεσε στο να αποκτήσω ενδιαφέρον σ' αυτό το είδος -αν και τα γραπτά μου δεν μοιάζουν με τα δικά της. Δεν το λέω επειδή απαντώ σε ερωτήσεις που έρχονται από την Ελλάδα, (αλλά) τα τελευταία χρόνια διαβάζω με πραγματικά ιδιαίτερο κέφι τα βιβλία του Πέτρου Μάρκαρη. *

Μορίς Ατιά.

Γεννήθηκε στο Αλγέρι το 1949. Εργάζεται ως ψυχίατρος - ψυχαναλυτής στο Παρίσι. Τα βιβλία του στα ελληνικά κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Πόλις. Η τριλογία του είναι: Το Μαύρο Αλγέρι, Κόκκινη Μασσαλία, Παρίσι Μπλουζ.

Τζελίλ Οκέρ.

Γεννήθηκε στην Καισάρεια το 1952. Στην Κωνσταντινούπολη, όπου ζει, σπούδασε Αγγλική Φιλολογία. Στα ελληνικά κυκλοφορούν δύο βιβλία του, Το πτώμα με τα ποδοσφαιρικά παπούτσια, Εγκλημα στο χρηματιστήριο, από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Λογοτεχνία