Έντυπη Έκδοση

Οταν γεννήθηκε ο Μινώταυρος

Ευριπίδης και διαστροφή

Ευριπίδη

Κρήτες

εισαγ., μτφρ., ερμ.: Γ. Σαμπατακάκης

εκδ. Σμίλη, σ. 77, ευρώ 15,07

Υπάρχουν πολλά έργα των αρχαίων τραγικών που βρίσκουμε σε σπαράγματα σε παπύρους. Βρίσκουμε επίσης σκόρπιους στίχους τους σε συγγράμματα μεταγενέστερων σχολιαστών ή ιστορικών και γίνεται μια προσπάθεια αναστήλωσής τους. Σ' αυτή την κατηγορία ανήκει και η τραγωδία Κρήτες, που γράφτηκε το 430 π.Χ., αλλά δεν διασώθηκε ολόκληρη.

Το έργο αυτό ξαφνιάζει γιατί πραγματεύεται το θέμα της κτηνοβασίας! Ουδείς θα μπορούσε ποτέ να φανταστεί ότι ο Ευριπίδης, που υπήρξε νεωτεριστής και καινοτόμος της δραματικής ποίησης, θα καταπιανόταν μ' ένα τέτοιο θέμα. Και το κυριότερο: πως το αθηναϊκό κοινό της εποχής θα επιτρεπόταν να το παρακολουθήσει στο θέατρο.

Αν και δεν έχουμε πολλές πληροφορίες για τις παραστάσεις του, το γεγονός ότι οι μεταγενέστεροι αντιγραφείς δεν το συμπεριέλαβαν στις προτιμήσεις τους ίσως να αιτιολογεί τον ακρωτηριασμό του.

Δυστυχώς, τα αποσπάσματα που μας έχουν διασωθεί δεν είναι αρκετά ούτε για να σχηματισθεί η βάση του έργου, ώστε με κάποιους, έστω εμβόλιμους, στίχους να αποδοθεί η σκέψη του δραματουργού. Γι' αυτό άλλωστε και περιοριζόμαστε στην ιστορία της υπόθεσης, η οποία βασίζεται στον μύθο του Μίνωα και της γυναίκας του Πασιφάης, που συνουσιάστηκε με ταύρο απ' όπου γεννήθηκε ο Μινώταυρος.

Πίσω από τους μυθικούς ήρωες και τους συμβολισμούς τους, επισημαίνει ο επιμελητής της έκδοσης Γ. Σαμπατακάκης, θίγονται «το θέμα της προέλευσης του πόθου [του ανθρώπου] για ένα ζώο, [και] το πρόβλημα της εκούσιας συμμετοχής σε μια παρεκκλίνουσα σεξουαλική πράξη [που] συνδέεται άμεσα με τις διαδικασίες συγκρότησης της σεξουαλικής ταυτότητας, εφόσον αυτές οι διαδικασίες καθορίζουν τι συνιστά σεξουαλική παρέκκλιση και τι σεξουαλική "διαστροφή" σε κοινωνικό επίπεδο» (σ. 17).

Θα αναρωτηθεί κανείς: Ποια είναι η σκέψη του Ευριπίδη εδώ;

Ο επιμελητής της έκδοσης εξηγεί : «Από τη στιγμή που [...] ηθικός αυτουργός της κτηνοβασίας της Πασιφάης δεν είναι το ίδιο το γυναικείο υποκείμενο, αλλά μια δύναμη υπερβατική και επομένως μη εξηγήσιμη από το υποκείμενο με λογικούς όρους, η λαϊκή μυθοπλασία οφείλει να λειτουργήσει εκτονωτικά: να προστατέψει δηλαδή το ήθος του μυθικού προσώπου από παρεκκλίνουσες και "ανήθικες" συμπεριφορές (ή έστω από τα κίνητρά τους), γιατί σ' έναν μεγάλο βαθμό ο μύθος λειτουργεί ηθοπλαστικά (και πολλές φορές ηθικοπλαστικά) για τη λαϊκή συνείδηση» (σ. 19).

Ο Ευριπίδης, που σε όλο του το έργο «υμνεί» τις γυναίκες, επιχειρεί να απενοχοποιήσει τον γυναικείο ερωτικό πόθο και να εμπνεύσει δραματουργικά τον μύθο ως «επιτομή της γυναικείας συμπτωματολογίας, κοινωνικής και ψυχολογικής, απέναντι στην ασφυκτική πολιτική και σεξουαλική εξουσία ενός ανδρός» (σ. 22).

Είναι κρίμα τελικά που δεν μας έχουν διασωθεί περισσότεροι στίχοι από το έργο. Ο αναγνώστης αποζημιώνεται ωστόσο από την προσεγμένη ανάλυση του από τον μεταφραστή στο «ερμηνευτικό παράρτημα: «Οι Κρήτες στο θέατρο του Ευριπίδη».

Το παράδειγμα των Κρητών αποδεικνύει επίσης το ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο της κοινωνίας της εποχής, εφόσον οι θεατές τότε μπορούσαν να παρακολουθήσουν ανερυθρίαστα να εκτυλίσσεται επί σκηνής -ως τραγωδία και όχι ως κωμωδία- μια τέτοια υπόθεση. Διότι όλοι ξέρουμε ότι το αρχαίο δράμα δεν ήταν μόνον προϊόν διασκέδασης και τέρψης αλλά και διδασκαλίας προς τους Αθηναίους θεατές πολίτες. Η εποχή ή καλύτερα η αθηναϊκή δημοκρατία θα πρέπει να ήταν παραδειγματικά ελεύθερη και ασυμπλεγματική, ώστε να τολμά να φέρει ενώπιον του κοινού ένα έργο που ερευνά και ερμηνεύει στον πυρήνα της μια τέτοια πράξη, γνωρίζοντας ότι έτσι μόνο θα μπορούσε να την απομυθοποιήσει και να απαλλαγεί απ' αυτήν. Κάτι που δεν ισχύει βεβαίως σήμερα με την υποκρισία και τα συμπλέγματα που μαστίζουν τις κοινωνίες που ζούμε. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου