Έντυπη Έκδοση

Ιός του Νείλου, παλιά και νέα τσιμπήματα

Το κρούσμα του ιού του Δυτικού Νείλου σε ενήλικο άτομο, που εκδηλώθηκε στην περιοχή της Καρδίτσας, παρακολουθούν οι επιστήμονες. Ο ιός του Δυτικού Νείλου οφείλει το όνομά του στο γεγονός ότι απομονώθηκε για πρώτη φορά στην περιοχή του Δυτικού Νείλου, στην Ουγκάντα το 1937. Τα κουνούπια αποτελούν τους φορείς του ιού και ιδιαίτερα εκείνα που προτιμούν να τρέφονται από πουλιά (ορνιθόφιλα).

Παρ' ότι ο ιός δεν θεωρείται ιδιαίτερα θανατηφόρος για τον άνθρωπο, σύμφωνα με τη θεωρία των Marr και Calishert, θύμα της νόσου έπεσε κι ο Μέγας Αλέξανδρος στη Βαβυλώνα το 323 π.Χ. Οπως εκτιμάται, η υπερθέρμανση του πλανήτη θα δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για ν' απειλείται η ανθρωπότητα απ' τα κουνούπια.

Κατά την είσοδο του Αλέξανδρου στη Βαβυλώνα ένα σμήνος από κοράκια είχαν ασυνήθιστη συμπεριφορά και πέθαναν στα πόδια του. Υστερα από δύο εβδομάδες με πυρετό, ο νεαρός στρατηλάτης κατέληξε. Οι δύο ερευνητές έλεγξαν την ιδέα τους, μελετώντας τον Πλούταρχο και καταχωρίζοντας τα συμπτώματα του Μ. Αλεξάνδρου και την εμφάνιση των κορακιών σε διαγνωστικό πρόγραμμα που ονομάζεται Global Infectious Diseases and Epidemiology Network (GIDEON).

Τι προξενεί στον άνθρωπο

Σύμφωνα με τους ερευνητές του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου, 49 είδη κουνουπιών, περισσότερα από τα οποία ανήκουν στο γένος Culex, είναι φορείς του ιού. Εχει απομονωθεί από ένα αρκετά μεγάλο αριθμό συνανθρωπικών και άγριων πτηνών και ιδιαίτερα μεταναστευτικών. Εκτός από τα κουνούπια και τον άνθρωπο, ο ιός έχει απομονωθεί από σκύλους και από άλογα. Φαίνεται να επηρεάζει αρνητικά τα πτηνά, αλλά όχι και τα κουνούπια. Στον άνθρωπο, που θεωρείται τυχαίος ή συμπτωματικός ξενιστής, ο ιός προκαλεί παθολογικά συμπτώματα έπειτα από επώαση 5-15 ημερών. Η λοίμωξη εκδηλώνεται συνήθως με πυρετό, πονοκέφαλο, μυαλγίες και συχνά με εξανθήματα και διόγκωση των λεμφαδένων. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζεται αυχενική ακαμψία, λήθαργος, αίσθημα αποπροσανατολισμού, κώμα, τρόμος, παράλυση και θάνατος.

Στη χώρα μας

Το δίμηνο Αύγουστος-Νοέμβριος 2010 στην Ελλάδα, σύμφωνα με το ΚΕΕΛΠΝΟ, διαγνώστηκαν 262 περιστατικά, από τα οποία 191 ήταν κρούσματα με εκδηλώσεις από το κεντρικό νευρικό σύστημα (εγκεφαλίτιδα ή/ και μηνιγγίτιδα ή οξεία χαλαρή παράλυση) και 71 κρούσματα με ήπιες εκδηλώσεις (κυρίως εμπύρετο νόσημα) ενώ σημειώθηκαν 35 θάνατοι σε υπερήλικες με υποκείμενα νοσήματα.

Ερευνητές του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου, του ΕΘΙΑΓΕ, που εποπτεύεται απ' το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, ο δρ Αντώνης Μιχαηλάκης κι ο Γιώργος Κολιόπουλος είχαν εδώ και μήνες κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου στις αρμόδιες αρχές για τον ιό, για τον οποίο δεν υπάρχει εμβόλιο, ώστε να ληφθούν μέτρα που αποτρέπουν το τσίμπημα από τα κουνούπια. Το θέμα είναι αν κι οι περιφέρειες, δεδομένης της μεταφοράς αρμοδιοτήτων από τις νομαρχίες, έλαβαν υπ' όψιν τους σοβαρά το ζήτημα, ώστε να προβούν εγκαίρως σε ψεκασμούς, είχαν τα χρήματα ή και το προσωπικό για να το κάνουν, δεδομένου ότι οι γεωτεχνικοί του Δημοσίου πλέον μόλις 60 μέρες το μήνα, μπορούν να πληρώνονται εκτός έδρας.

Στη μελέτη τους οι ερευνητές τονίζουν πως δεν αρκεί η ατομική προστασία, για να προστατευτεί το σύνολο, αλλά χρειάζονται δραστικά μέτρα εκ μέρους και της πολιτείας.

Στην Ελλάδα ο ιός του Δυτικού Νείλου έχει επισημανθεί από ορολογικές μελέτες κατά τις δεκαετίες του '60 και του '70 σε δείγματα από διάφορα μέρη της χώρας. Τα ποσοστά των θετικών ορών ήταν 21,7% για δείγματα που αφορούσαν τις περιοχές της Θράκης και της Μακεδονίας και 7% για δείγματα από περιοχές της Ηπείρου, της Αθήνας, της Πελοποννήσου και των νήσων του Αιγαίου.

Οι επιδημίες

1994 Αλγερία

1996 Μαρόκο

1997/2003 Τυνησία

1996-2000 Ρουμανία

1997 Τσεχία

1999-2000 Ισραήλ

1999-2001 Ρωσία

2000/2003-4 Γαλλία

1.160 θύματα στις ΗΠΑ

Θύμα της υπερθέρμανσης, τονίζουν, φαίνεται να «έπεσε» η Νέα Υόρκη το χειμώνα του 1998-1999. Ο ήπιος χειμώνας είχε αποτέλεσμα να ευνοήσει τη διατήρηση μεγάλων πληθυσμών κουνουπιών ώς την άνοιξη, η οποία ήρθε νωρίτερα από προηγούμενες χρονιές. Λόγω ξηρασίας παρατηρήθηκε «συνωστισμός» από διάφορα είδη πουλιών στις εστίες όπου υπήρχε νερό. Ετσι μεταφέρθηκε ο ιός του Δυτικού Νείλου από τα πουλιά στα έντομα. Οι υψηλές θερμοκρασίες βοήθησαν στην επιτάχυνση του βιολογικού κύκλου του ιού μέσα στα μολυσμένα θηλυκά κουνούπια που με τη σειρά τους έψαχναν για αίμα.

Μετά τον πρώτο εντοπισμό του στη Νέα Υόρκη το 1999, ο ιός του Δυτικού Νείλου εκδηλώθηκε ραγδαία, με αποτέλεσμα σήμερα ν' απαντάται σε όλες σχεδόν τις Πολιτείες των ΗΠΑ. Δυστυχώς δεν αποφεύχθηκε η εξάπλωση του ιού σε 48 Πολιτείες, με αποτέλεσμα να πεθάνουν συνολικά μέχρι σήμερα περισσότεροι από 1.160 άνθρωποι, ενώ νόσησαν περισσότεροι από 29.700.

Μέσα σε 5 χρόνια επιδημίας καταγράφηκαν περίπου 85.000 νεκρά πουλιά, εκ των οποίων το 80% αφορούσε διάφορα είδη κορακιών που υπάρχουν στην Αμερική. Συνολικά ο ιός καταδίκασε σε θάνατο 225 διαφορετικά είδη πουλιών μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνονται: περιστέρια, γλάροι, ερωδιοί, πελεκάνοι, σπουργίτια, γαλοπούλες, αηδόνια και δρυοκολάπτες. Ο ιός προσέβαλε άλογα αλλά και δεκάδες εξωτικά είδη σε περίπου 100 ζωολογικούς κήπους των ΗΠΑ, σκοτώνοντας φώκιες, φλαμίνγκος και πιγκουίνους, ενώ οι εκτροφείς αλιγατόρων έχασαν περισσότερες από 200 μονάδες. Ηταν η πρώτη φορά που ο ιός βρισκόταν σε χώρα του δυτικού ημισφαιρίου.

Οι εκεί αρμόδιες αρχές, από την πρώτη στιγμή, αντέδρασαν αρκετά δυναμικά εφαρμόζοντας εκτεταμένα προγράμματα ψεκασμών τόσο από αέρος όσο και από εδάφους για την εξόντωση των κουνουπιών-φορέων του ιού. Ταυτόχρονα, οργανώθηκε σύστημα παρακολούθησης της εξάπλωσης του ιού και σε άλλες Πολιτείες, προκειμένου να καταγράφεται έγκαιρα η πιθανή εμφάνισή του και να μπορούν οι αρχές να παίρνουν τα ανάλογα μέτρα για την καταστολή του. Δυστυχώς, ο ιός εξαπλώθηκε και στις ανατολικές Πολιτείες με πολύ γοργούς ρυθμούς κι έτσι οργανώθηκαν και τέθηκαν σε εφαρμογή εκτεταμένα προγράμματα προνυμφοκτονίας.

Ο βιολογικός κύκλος των κουνουπιών

Ο βιολογικός κύκλος των κουνουπιών αποτελείται από το ωόν, την προνύμφη, τη νύμφη και το ενήλικο ή ακμαίο έντομο. Για ν' αναπτυχθούν τα κουνούπια χρειάζονται υδάτινο περιβάλλον, δηλαδή μικρές ή μεγάλες λίμνες, έλη, βάλτη, ορυζώνες, παρόχθιες περιοχές ποταμών και ρυακιών, κοιλότητες βράχων, δέντρων και εδάφους, που κρατούν μικρές ποσότητες νερού.

Ιδιαίτερη σημασία παίζει το στάδιο της προνύμφης, που από τη λήψη της τροφής εξαρτάται κι η δυναμικότητα του θηλυκού σε αριθμό αβγών. Οι προνύμφες εμφανίζονται σε ορυζώνες, έλη, βόθρους, φρεάτια, πόλεις, χωριά, δεξαμενές, ποτίστρες κατοικίδιων και παραγωγικών ζώων, μεταλλικά και χάρτινα κουτάκια αναψυκτικών, γλάστρες και άλλα δοχεία σε νεκροταφεία, καθώς και ταράτσες, μπαλκόνια και αυλές κατοικιών, πηγάδια κ.α. Ο βιολογικός κύκλος των κουνουπιών ολοκληρώνεται σε διάστημα 2-4 εβδομάδων, ανάλογα με το είδος και τις επικρατούσες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Η υπερθέρμανση ευνοεί

Το ζήτημα του ιού του Δυτικού Νείλου η πλειονότητα των επιστημόνων το συνδέει με δραστηριότητες που υπερθερμαίνουν τον πλανήτη, όπως η εκπομπή διοξειδίου του άνθρακα. Ως το 2100, εκτιμάται πως η ετήσια επιφανειακή θερμοκρασία της γης αναμένεται ν' αυξηθεί από 1 έως 60C, το επίπεδο της θάλασσας θα αυξηθεί 16 cm και διάφορες μη αναμενόμενες κλιματικές αλλαγές θα συμβούν σε τοπικό επίπεδο.

Οι αλλαγές αυτές θα είναι ασήμαντες, εκτιμούν οι Ελληνες ερευνητές, μπροστά στις αλλαγές στο χώρο της παγκόσμιας υγείας, αφού η αύξηση της θερμοκρασίας θα οδηγήσει στην αύξηση των πληθυσμών των κουνουπιών και κατά συνέπεια των ασθενειών που μεταδίδουν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το Plasmodium falciparum, παράσιτο που ευθύνεται για την ελονοσία: στους 200C χρειάζεται 26 ημέρες για να ωριμάσει, ενώ στους 250C χρειάζεται μόλις 13 ημέρες.

Σε χώρες που ο ιός είναι για πολλά χρόνια δραστήριος οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν αναπτύξει αντισώματα του ιού από την παιδική τους ηλικία και οι περιπτώσεις θανάτου λόγω του ιού είναι μάλλον σπάνιες.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Μεταδοτικές ασθένειες και αντιμετώπιση