Έντυπη Έκδοση

Κρατική πολιτική με όρους real estate

Ουγκάντα: Η γη, το κράτος και τα βασίλεια

Αντιμέτωπος με τη λαϊκή δυσαρέσκεια, ο πρόεδρος της Ουγκάντας Γιοβέρι Μουσεβένι επιλέγει την αντιπαράθεση. Αστυνομική καταστολή, έλεγχος των ΜΜΕ, τρομοκράτηση των αντιφρονούντων. Η αύξηση του κόστους ζωής, τα σκάνδαλα και η διαφθορά εξασθενούν το καθεστώς, που είναι στην εξουσία εδώ και είκοσι πέντε χρόνια. Η κρίση οξύνει και τις εντάσεις με τα παραδοσιακά βασίλεια, ιδίως αυτό της Μπουγκάντα, που διεκδικεί δικαιώματα επί της γης.

Ο Μουσεβένι επανεξελέγη στην προεδρία τέταρτη φορά το Φεβρουάριο. Ετσι, με την καταστολή και τις πολιτικές ακροβασίες θα μείνει άλλα πέντε χρόνια. Ομως, το ζήτημα της γαιοκτησίας είναι πολύ πιθανό να τροφοδοτήσει νέες συγκρούσεις. Ο Μουσεβένι επανεξελέγη στην προεδρία τέταρτη φορά το Φεβρουάριο. Ετσι, με την καταστολή και τις πολιτικές ακροβασίες θα μείνει άλλα πέντε χρόνια. Ομως, το ζήτημα της γαιοκτησίας είναι πολύ πιθανό να τροφοδοτήσει νέες συγκρούσεις. «Οι γαίες που μας ανήκουν αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη αξία. Θέλουμε να τις ανακτήσουμε, να μπορούμε να τις νοικιάζουμε και να τις πουλάμε εμείς οι ίδιοι, αλλά η κυβέρνηση δεν θέλει ούτε ν' ακούσει κάτι τέτοιο, συμπεριφέρεται σαν να ήταν ο Θεός» καταγγέλλει ο Τσαρλς Πίτερ Μαγίπα, εκπρόσωπος της Μπουγκάντα, του σημαντικότερου από τα παραδοσιακά βασίλεια της Ουγκάντας. Οι Μπαγκάντας είναι περίπου έξι εκατομμύρια, διασκορπισμένοι στις όχθες της λίμνης Βικτόρια, στην Καμπάλα και στο κέντρο μιας χώρας με τριάντα δύο εκατομμύρια κατοίκους. Οι πληθυσμοί αυτοί «έχουν την εντύπωση ότι άλλοι έχουν σφετεριστεί τις γαίες τους οριστικά κι αυτό προκαλεί συναισθήματα οργής. Η ένταση αυξάνεται (...). Αυτοί που σήμερα τους διώχνουν από τη γη τους μπορεί να είναι οι διωγμένοι του αύριο» εξηγεί ο ιστορικός Φαρ Μουτίμπβα (1).

Η Ουγκάντα, όπου υπάρχει το ένα τρίτο των καλλιεργούμενων γαιών της ανατολικής Αφρικής, είναι ένας από τους «νέους κόσμους» των ξένων επενδυτών, προερχόμενων, στην πλειονότητά τους από τις χώρες του Περσικού Κόλπου και την Ινδική χερσόνησο. Τα τέσσερα τελευταία χρόνια, 800.000 εκτάρια παραχωρήθηκαν ή ενοικιάστηκαν με συμβόλαια πολύ μακράς διαρκείας. Η Καμπάλα, σκηνικό μιας φρενήρους κερδοσκοπίας ακινήτων, είδε τον πληθυσμό της να αυξάνεται από 2.850 κατοίκους το 1912, σε δύο εκατομμύρια, στοιβαγμένους σε 201 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ο πόλεμος στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, στα τέλη της δεκαετίας του '90, αυτός του νοτίου Σουδάν ώς το 2005 και η μετεκλογική βία στην Κένυα το χειμώνα του 2007, οδήγησαν πολλούς πολέμαρχους και επιχειρηματίες να επενδύσουν σε αυτό που είναι συνώνυμο της ασφάλειας, στη γη. «Δεν υπάρχει πιο απλός τρόπος για να ξεπλύνει κανείς μαύρο χρήμα» επισημαίνει ο δικηγόρος Ντέιβιντ Μπάνγκα. «Προσθέστε και το χρήμα της διαφθοράς, το αντίστοιχο μερικών ουγκαντέζων αξιωματούχων, που είχαν συμμετάσχει στις λεηλασίες του Πολέμου των Μεγάλων Λιμνών ή στην αρπαγή των κεφαλαίων της αναπτυξιακής βοήθειας και θα κατανοήσετε την εκτόξευση των τιμών της γης. Στους λόφους με τη μεγαλύτερη ζήτηση της πρωτεύουσας, θέλετε περίπου 500.000 δολάρια για ένα οικόπεδο δύο στρεμμάτων. Είναι ένας φαύλος κύκλος που προσελκύει ακόμα περισσότερο χρήμα». Και προκαλεί την οργή του πληθυσμού των Μπαγκάντα έναντι της κεντρικής εξουσίας.

ΤΟ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙ

Πριν γίνει, με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας, πρωτεύουσα της Ουγκάντας, η Καμπάλα ήταν πρωτεύουσα του βασιλείου της Μπουγκάντα. Χάρη σε μια ισχυρή κεντρική εξουσία, πραγματική συνταγματική μοναρχία που ιδρύθηκε το 14ο αιώνα, είχε επιβληθεί από το 1890 και μετά ως ο κύριος εταίρος των βρετανών αποίκων. Οι τελευταίοι, που είχαν έρθει από τις ακτές του Ινδικού ωκεανού, είχαν καταλάβει την περιοχή που αργότερα ο Γουίνστον Τσόρτσιλ έμελλε να την αποκαλέσει «το μαργαριτάρι της Αφρικής». Το 1900, μια συμφωνία μεταξύ του Λονδίνου και του Καμπάκα (μονάρχη) του βασιλείου μετέτρεψε την Μπουγκάντα σε βρετανικό προτεκτοράτο. Εναντι του ποσού των 500 στερλινών, που καταβλήθηκε στο βασιλιά, το Λονδίνο απέκτησε 23.300 τετραγωνικά χιλιόμετρα, από τα συνολικά 50.763 της έκτασης του βασιλείου, μεταξύ των οποίων και την Καμπάλα. Και ενώ μια έκταση 906 τετραγωνικών χιλιομέτρων παρέμεινε στην αποκλειστική χρήση του μονάρχη, οι υπόλοιπες κοινοτικές γαίες μοιράστηκαν στους παραδοσιακούς ηγέτες των πενήντα δύο φυλών της Μπουγκάντα. Η αγγλοσαξονική νομοθεσία, με την επωνυμία «mailo», επέτρεπε και σε όσους δεν ήταν Μπαγκάντα να αποκτήσουν γη: «Μια απλή υπογραφή σ' ένα κομμάτι χαρτί αρκούσε» εξηγεί ο καθηγητής Μουτίμπβα.

Με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας, το 1962, τα 23.300 τετραγωνικά χιλιόμετρα επιστρέφουν στο βασίλειο. Ο μονάρχης Εντουάρντ Μουτέσα ο 2ος γίνεται ο πρώτος πρόεδρος της νέας Ουγκάντας. Μέχρι που ο πρωθυπουργός Μίλτον Ομπότε, καταγόμενος από το Βορρά, ν' αποφασίσει το 1966 να τελειώνει με αυτό το πραγματικό κράτος εν κράτει καταργώντας το ομοσπονδιακό σύνταγμα. Ανατρέπει τον Μουτέσα και αναλαμβάνει ο ίδιος την προεδρία. Στις 24 Μαΐου 1966, οι κυβερνητικές δυνάμεις, υπό τις εντολές του Ιντι Αμίν Νταντά, λεηλατούν το βασιλικό ανάκτορο στο λόφο του Μένγκο, στην Καμπάλα, προκαλώντας το θάνατο εκατό περίπου υποστηρικτών του. Ο Μουτέσα εξορίζεται στο Λονδίνο, όπου και πεθαίνει το 1969. Τα 23.300 τετραγωνικά χιλιόμετρα κατάσχονται από το κράτος και τα παραδοσιακά βασίλεια καταργούνται. Τα είκοσι χρόνια δικτατορίας, ξένων επεμβάσεων και ένοπλων εξεγέρσεων που ακολούθησαν ώθησαν, εν μέσω του χάους των εξαναγκαστικών μετακινήσεων πληθυσμών, πολλούς μη Μπαγκάντα να εγκατασταθούν στις πρώην βασιλικές γαίες, πριν αυτοί να τις υπενοικιάσουν σε μετανάστες από άλλα βασίλεια.

ΤΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑ

Οταν κατέλαβε την εξουσία ο Γιοβέρι Μουσεβένι το 1986, έπειτα από πέντε χρόνια ανταρτοπολέμου, το βασίλειο της Μπουγκάντα αρχίζει και πάλι να ελπίζει. Ο νέος ισχυρός άνδρας της Ουγκάντας του χρωστάει τη νίκη του, χωρίς την υποστήριξή του οι αντάρτες του Στρατού της Εθνικής Αντίστασης (National Resistance Army, NRA) δεν θα είχαν μπορέσει να μεταφέρουν τις επιχειρήσεις τους μέχρι την Καμπάλα ώστε να επιτρέψουν στην πολιτική τους οργάνωση, το Κίνημα Εθνικής Αντίστασης (NRM), να καταλάβει την εξουσία(2). Το 1993 ο Μουσεβένι αποκαθιστά τα βασίλεια. Ενθρονισμένος με μεγάλες τιμές, ο νέος Καμπάκα της Μουγκάντα, ο Μουτέμπι ο 2ος, ανακτά το ανάκτορό του και τα 906 τετραγωνικά χιλιόμετρα που προορίζονταν για δική του χρήση. Ομως τα 23.300 τετραγωνικά χιλιόμετρα παραμένουν στα χέρια της κεντρικής εξουσίας. Η ανάκτησή τους καθίσταται ένα διακύβευμα των σχέσεων του βασιλείου με την κυβέρνηση της Ουγκάντας.

Από τα τέλη της δεκαετίας του '80, οι διεθνείς δανειστές ζητούν να αντικατασταθούν τα εθιμικά καθεστώτα γαιοκτησίας, θεωρούμενα ως παρωχημένα, με ένα σύστημα ατομικής ιδιοκτησίας. Επρόκειτο για το άνοιγμα μιας πραγματικής αγοράς, η οποία θα διεπόταν από τους νόμους της προσφοράς και της ζήτησης. Επιθυμώντας να δώσει δείγματα «καλής διακυβέρνησης», ο πρόεδρος Μουσεβένι δεσμεύτηκε να εφαρμόσει μια πολιτική επιτάχυνσης της ιδιωτικοποίησης των γαιών της χώρας. Τον Ιούλιο του 1998 ψηφίστηκε ένας νόμος που αποσκοπούσε στη διευκόλυνση των συναλλαγών και τη θέσπιση της ιδιοκτησίας γης. Τα διοικητικά συμβούλια των περιφερειακών εκτάσεων (District Land Boards), οι νέοι ενδιάμεσοι μηχανισμοί της εξουσίας, αναλαμβάνουν την παραχώρηση των γαιών. Οπως πλήθος άλλων μεταρρυθμίσεων που γίνονται με την υποστήριξη των διεθνών χρηματοοικονομικών οργανισμών, οι κύριοι ωφελημένοι του νόμου του 1998 είναι οι ισχυροί ιδιώτες επενδυτές. Τα κύρια θύματα είναι οι κάτοχοι των γαιών χωρίς τίτλους ιδιοκτησίας, συχνά εγκατεστημένοι σε αυτές εδώ και πολλές γενιές, για τους οποίους ο «νομικός εκσυγχρονισμός» συνεπάγεται την απώλεια των γαιών τους.

«Η αλλαγή του νομικού καθεστώτος δεν βοήθησε κανένα, με εξαίρεση όσους ήθελαν να δημιουργήσουν μεγάλες εταιρείες διαχείρισης γαιών, προοριζόμενων για εμπορική εκμετάλλευση» εξηγεί η Αν Πέρκινς, δημοσιογράφος της βρετανικής εφημερίδας «The Guardian», μιας από τους διαχειριστές του μπλογκ Καλίν, που αφηγείται την καθημερινή ζωή ενός χωριού στα βόρεια της Ουγκάντας. «Η κατοχή ενός τίτλου ιδιοκτησίας δεν είναι μονάχα κίνητρο για επένδυση, συνιστά επίσης και ένα κεφάλαιο, που επιτρέπει το δανεισμό. Αυτό ήταν που ώθησε, εκτός από τον ενθουσιασμό της Παγκόσμιας Τράπεζας, τον Μουσεβένι να περάσει το νόμο του 1998» (3). Το 2010, με προφανή στόχο τον κατευνασμό της έντασης, ένας νέος νόμος επιτρέπει στα θύματα να προσφύγουν στη Δικαιοσύνη. «Παρ' όλο που η κυβέρνηση φαινόταν να έχει καλές προθέσεις, η προσπάθεια να δοθεί μια επίφαση νομιμότητας στις ήδη περίπλοκες παραδοσιακές σχέσεις μεταξύ ιδιοκτητών και κατόχων της γης το μόνο που πέτυχε ήταν να αυξήσει τις συγκρούσεις για τη γη», εξηγεί ο Λίβινγκστοουν Σεβανιάνα, εκτελεστικός διευθυντής του Ιδρύματος της Ουγκάντας για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (FHRI) (4).

Αντλώντας τον προϋπολογισμό του από τις διαφημίσεις του εμπορικού ραδιοφωνικού σταθμού του, και τους φόρους επί των γαιών που του απομένουν, το Βασίλειο της Μπουγκάντα αμφισβητεί έντονα το νόμο μέσω του Buganda Land Board. Από την πλευρά της η κυβέρνηση υπερασπίζεται τις θέσεις της ενώπιον των διεθνών ΜΜΕ: «Οι αριστοκράτες Μπαγκάντα και πρώτος απ' όλους ο Καμπάκα είναι οι μεγαλύτεροι γαιοκτήμονες της περιφέρειας του Κέντρου. Η αγροτική μεταρρύθμιση αποσκοπεί στην αποδιάρθρωση του συστήματος των δικαιωμάτων τους επί της γης» (5).

Στα δικαστήρια της Καμπάλα οι κτηματικές διαφορές συσσωρεύονται. Οι πιο φτωχοί από τους μικροκτηματίες δεν μπορούν να πληρώσουν τις υπηρεσίες ενός δικηγόρου. Οι υποθέσεις πλαστών τίτλων ιδιοκτησίας, που αποκτήθηκαν λαδώνοντας ένα διεφθαρμένο υπάλληλο ή ένα τοπικό αξιωματούχο, είναι αναρίθμητες. Στους τοίχους των λαϊκών συνοικιών που φυτρώνουν σαν τα μανιτάρια στα ελώδη εδάφη μέχρι τη λίμνη Βικτόρια οι προειδοποιήσεις πολλαπλασιάζονται: «This house is not for sale» (το σπίτι αυτό δεν πωλείται). Επιδιώκουν να αποτρέψουν την πώληση των οικοπέδων εν αγνοία των ιδιοκτητών τους.

ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΕΣ

Πλέον στο στόχαστρο των κατασκευαστικών εταιρειών είναι οι παραγκουπόλεις της Καμπάλα, που καλύπτουν το 21% της επιφάνειάς της. Οικισμοί που προορίζονται για τα μέλη της νέας μεσαίας αστικής τάξης αναπτύσσονται ήδη στις παρυφές αυτών των άτυπων νησίδων εξαθλίωσης, που κατοικούνται από μετανάστες Ακολι από το Βορρά, η πλειονότητα των οποίων εργάζεται στις ιδιωτικές εταιρείες ασφαλείας, που κάνουν χρυσές δουλειές. Σε αυτή την αμφιλεγόμενη παρτίδα μονόπολη, βρίσκει κανείς επίσης και αρκετούς προύχοντες του Βασιλείου της Μπουγκάντα. Εγκατεστημένη σε ένα λόφο απέναντι από αυτόν του παλατιού, η κυβέρνηση του Καμπάκα είναι διαιρεμένη σε δύο ομάδες, τους συντηρητικούς, που έχουν αδραχτεί από τη διεκδίκηση της επιστροφής των 23.300 τετραγωνικών χιλιομέτρων που κατασχέθηκαν το 1966, και τους νέους, ανανεωτές, που είναι έτοιμοι να συνεργαστούν με τον κύκλο των κερδοσκόπων που περιβάλλει τον πρόεδρο Μουσεβένι. Η τύχη των 906 τετραγωνικών χιλιομέτρων των γαιών που έχουν εναπομείνει και τις διαχειρίζεται το Buganda Land Board είναι το αντικείμενο έντονων συζητήσεων.

Το Σύνταγμα του 1995 ορίζει ότι οι βασιλείς της Ουγκάντας - υπάρχουν κάπου δέκα παραδοσιακά βασίλεια - περιορίζονται σε ένα πολιτιστικό ρόλο. «Το άρθρο 246 απαγορεύει στους παραδοσιακούς και πολιτισμικούς ηγέτες να ασκούν πολιτική. Γιατί; Διότι όταν συμμετείχαν στην πολιτική ζωή, δεν αρκούνταν στους καβγάδες μεταξύ τους, προκαλούσαν και προβλήματα στην κεντρική εξουσία» εξηγεί ο Απόλο Νσιμπάμπι, απερχόμενος πρωθυπουργός (6). Ωστόσο η Μπουγκάντα παραβίασε αυτή την κόκκινη γραμμή το 2007, όταν κινητοποίησε χιλιάδες ανθρώπων στην Καμπάλα. Η διαδήλωση ήταν η απάντηση στην εκχώρηση από την κυβέρνηση των 7.100 από τις 30.000 εκταρίων του δάσους Μαμπίρα, που θεωρείται ιερός τόπος, στην ινδική ζαχαροποιία Mehta, που επιδίωκε να παραγάγει βιοαιθανόλη. Ο Καμπάκα αντιπρότεινε να της εκχωρήσει αντίστοιχη έκταση από τα 906 τετραγωνικά του χιλιόμετρα. Ομως η κυβέρνηση απέρριψε την πρότασή του. Τα επεισόδια στην Καμπάλα προκάλεσαν το θάνατο τριών ανθρώπων, ο ένας από τους οποίους ήταν ένας ινδός περαστικός που λιντσάρισαν οι διαδηλωτές. Οι αρχές αποφάσισαν τότε να παγώσουν την επένδυση. Ομως μεταξύ της Μπουγκάντα και της κυβέρνησης Μουσεβένι ξέσπασε ψυχρός πόλεμος.

Στις 10 Σεπτεμβρίου 2009 μια νέα διαδήλωση ξέσπασε στην Καμπάλα. Αυτή τη φορά αφορούσε την κυβερνητική απόφαση να απαγορεύσει στον Καμπάκα - επισήμως για λόγους ασφαλείας- να επισκεφθεί τους υπηκόους του σε μια περιφέρεια του βασιλείου του, ο ηγέτης της οποίας δεν είναι Μπαγκάντα και τον έχει διορίσει ο πρόεδρος Μουσεβένι. «Είναι η τακτική τού διαίρει και βασίλευε, στην οποία ο πρόεδρος είναι ειδικός» υπογραμμίζει ο Γιασίν Ολούμ, καθηγητής των Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Μακερέρε (Καμπάλα). Ο απολογισμός της αστυνομικής καταστολής ήταν τριάντα νεκροί.

Τέτοιου είδους ταραχές πιθανόν να συμβούν και αλλού. Οι Μπαγκάντα δεν είναι άλλωστε η μόνη εθνική ομάδα που πλήττεται από την αρπαγή των γαιών της. Η γαιοκτησία της Ουγκάντας διέπεται, σε ποσοστό 80%, από παραδοσιακά συστήματα κατοχής της γης. Στο Βορρά, στις κοινοτικές γαίες των Ακολι, που εκκαθαρίστηκαν βίαια από τον κυβερνητικό στρατό από κάθε ίχνος του Στρατού της Αντίστασης του Κυρίου (7), διερωτώνται πώς θα στεγάσουν τα δύο εκατομμύρια των προσφύγων. «Ο πόλεμος στα βόρεια της Ουγκάντας, ήταν η ευκαιρία για κάποιους να σφετεριστούν τη γη εκείνων που είχαν υποχρεωθεί να την εγκαταλείψουν για να αναζητήσουν ασφάλεια στα στρατόπεδα προσφύγων» διαβεβαιώνει ο κ. Σεβανιάνα. Η γέννηση μιας νέας χώρας, του νοτίου Σουδάν, ενίσχυσε τις επιθυμίες κερδοσκοπίας γι' αυτήν την περιοχή, που μέχρι τότε ήταν απομονωμένη (8). Με τη χρηματοδότηση της Αμερικανικής Υπηρεσίας για τη Διεθνή Ανάπτυξη (USAID) ολοκληρώνεται ένας ασφαλτοστρωμένος δρόμος, ένας πραγματικός οικονομικός διάδρομος μήκους 600 σχεδόν χιλιομέτρων, που θα συνδέει την Καμπάλα με τη Ζούμπα, στο νότιο Σουδάν.

ΕΝΣΤΑΣΕΙΣ

Ομως οι κίνδυνοι εντάσεων είναι σοβαρότεροι κυρίως στα δυτικά της χώρας, στο παραδοσιακό βασίλειο του Μπουνιόρο, κατά μήκος της λίμνης του Αλβέρτου, που είναι το φυσικό σύνορο μεταξύ της Ουγκάντας και της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό. Εκεί τα δεδομένα της γαιοκτησίας απειλούνται από το πετρέλαιο που ανακαλύφθηκε το 2008. Το πετρελαϊκό κοίτασμα, εκτεινόμενο στα βόρεια της τεράστιας κοιλάδας του Ριφτ, εκτιμάται στα δύο δισεκατομμύρια βαρέλια. Τη μερίδα του λέοντος την απέκτησε η βρετανική εταιρεία Tullow Oil, της εκχωρήθηκε για γεωτρήσεις έκταση 150 τετραγωνικών χιλιομέτρων, που γειτονεύει με το φυσικό πάρκο του Μάρτσισον. Η γαλλική Total και η κινεζική κρατική εταιρεία Chinese National Offshore Oil Company (Cnooc) απέκτησαν, έναντι καταβολής 1,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων η κάθε μια, συμμετοχή ενός τρίτου στο κοίτασμα της Tullow Oil. Η ιταλική Ente Nationale Idrocarburi (Eni) είναι κι αυτή στο παιγνίδι.

Η εκμετάλλευση προβλέπεται να αρχίσει το 2012. Προβλέπεται επίσης η κατασκευή ενός διυλιστηρίου, που, από το 2016, θα είναι σε θέση να εξασφαλίσει την ενεργειακή ανεξαρτησία της χώρας (20 - 25 χιλιάδες. βαρέλια ημερησίως). Το υπόλοιπο θα εξάγεται στη Μομπάσα, στην Κένυα, μέσω ενός αγωγού, η κατασκευή του οποίου έχει παγώσει. Στην επένδυση συμμετείχε οικονομικά η Τρίπολη κι ο εμφύλιος πόλεμος στη Λιβύη έχει επιπτώσεις στο έργο.

Εξήντα τετραγωνικά χιλιόμετρα κοινοτικών γαιών, που ανήκαν στο βασίλειο του Μπουνιόρο, αγοράστηκαν το 2010 από «προσωπικότητες με πολύ καλές επαφές» (9). Οι τίτλοι ιδιοκτησίας αποκτήθηκαν με την εξαγορά δημοσίων λειτουργών από την Επιτροπή Γαιών της Ουγκάντας (Uganda Land Commission). Μεταξύ των καταχραστών υπάρχει και μια πριγκίπισσα του Μπουνιόρο, πρώην πρόεδρος της κοινοβουλευτικής ομάδας του NRM και πρώην υπουργός ενημέρωσης, η κυρία Καμπακούμπα Μασίκο. Στην Καμπάλα υπόσχεται: «Το πετρέλαιο θ' αλλάξει την περιοχή. Προς το καλύτερο». Σίγουρα γι' αυτό το λόγο την ασφάλεια της περιοχής έχουν αναλάβει οι επίλεκτες μονάδες της προεδρικής φρουράς, με επικεφαλής τον Μουχοόζι Καϊνερουγκάμπα, τον ίδιο το γιο του προέδρου.

«Δεν υπάρχουν πολλά μέρη στον κόσμο όπου προγραμματίζεται η εξόρυξη πετρελαίου εν μέσω λιονταριών, ελεφάντων, βουβάλων και καμηλοπαρδάλεων» σημειώνει στην έκθεσή του για το 2009 ο Μπράιαν Γκλόβερ, γενικός διευθυντής της θυγατρικής στην Ουγκάντα της Tullow Oil. Κι ο ιρλανδός επιχειρηματίας ευχαριστεί κάποιο «βασίλειο του Μπαντούρα Πέταρ» για τη συμβολή του στην ανακάλυψη του κοιτάσματος.

ΤΟ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟ

Το πρόβλημα είναι ότι ποτέ κανένας στο Μπουνιόρο δεν άκουσε για ένα βασιλιά με αυτό το πατρώνυμο. Στο Μασίντι, ο μηχανικός Κίλζα Γιαμπέζι, «πρωθυπουργός» (10) του βασιλείου, δεν μπορεί να το πιστέψει: «Κι άλλο ψέμα. Οταν ανακαλύφθηκε το πετρέλαιο, ήμασταν ευτυχείς. Πιστέψαμε ότι το Μπουνιόρο θα έβγαινε από την υπανάπτυξη κι ότι η θλιβερή κατάσταση στην οποία το άφησαν οι βρετανοί άποικοι θα γίνονταν παρελθόν. Σήμερα ακόμα δεν έχουμε πανεπιστήμιο και το νοσοκομείο μας έχει ελλείψεις σε γιατρούς. Κι ύστερα ανακαλύψαμε ότι οι συμφωνίες είχαν υπογραφεί χωρίς να ζητηθεί η γνώμη της κοινότητάς μας» (11). «Οταν θ' αρχίσει να ρέει το πετρέλαιο, είναι πολύ πιθανό η νεολαία του Μπουνιόρο ν' αρχίσει να επιτίθεται στους πετρελαιαγωγούς» προειδοποιεί ο Χένρι Φορντ Μιρίμα, υπεύθυνος επικοινωνίας του βασιλείου. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Γιαμπέζι επισημαίνει: «Δεν πιστεύαμε ότι θα έρθει μέρα που θα αντιμετωπίσουμε τα ίδια προβλήματα με τους κατοίκους του πετρελαιοφόρου δέλτα του Νίγηρα στη Νιγηρία (12). Τώρα ανησυχώ. Ολο και περισσότεροι έρχονται να φάνε στο τραπέζι μας, χωρίς εμείς να έχουμε δικαίωμα να φάμε. Κι όσο θα μας τρέχουν τα σάλια, μπορεί κάποια μέρα να τους χαλάσουμε το γεύμα».

Η κυρία Μπέτι Ολίβ Ναμισάνγκο Κάμια, αποτυχούσα υποψήφια Μπαντάνγκα στην προεδρική εκλογή του 2011, πιστεύει ότι ξέρει πώς θα σταματήσει το ανησυχητικό τικ-τακ της «ωρολογιακής βόμβας» των γαιών, που προκαλεί εντάσεις μεταξύ της κυβέρνησης και των παραδοσιακών βασιλείων: «Να ξαναγίνει η Ουγκάντα ομοσπονδιακό κράτος, ώστε να μπορεί κάθε περιοχή να επωφελείται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο του ορυκτού και του αγροτικού της πλούτου, αντί να τους διαχειρίζονται οι περιφερειακές διοικήσεις που έχει ορίσει το καθεστώς Μουσεβένι. Είναι πραγματικές μαύρες τρύπες». Η ομοσπονδοποίηση είναι, μαζί με την επιστροφή των 23.300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, μια παλιά διεκδίκηση του βασιλείου της Μπουγκάντα. Ολο μαζί εκφράζεται στη γλώσσα μπαγκάντα με μια λέξη «d'alye» (δικά μας πράγματα). Η κ. Κάμια σημειώνει ότι κι άλλα βασίλεια αναζητούν «μια εναλλακτική λύση στο πολιτικό σύστημα που κληρονομήσαμε από τους βρετανούς αποικιοκράτες και το οποίο διαιωνίστηκε για να συνεχίσει να εξυπηρετεί τα συμφέροντα των προνομιούχων». Το κόμμα της ονομάζεται άλλωστε απλώς «Ομοσπονδιακή Συμμαχία για την Ουγκάντα», έχει για έμβλημα μια καμηλοπάρδαλη («ένα ζώο που βλέπει μακριά») και για σύνθημα ένα απόφθεγμα του... Βικτόρ Ουγκό: «Τίποτα δεν είναι πιο ισχυρό, από μια ιδέα που έχει έρθει η ώρα της».

Στις 18 Φεβρουαρίου, ο Μουσεβένι επανεξελέγη στην προεδρία της Ουγκάντας για μια τέταρτη συνεχόμενη πενταετή θητεία. Από τότε, στην Καμπάλα οι διαδηλώσεις κατά της ακρίβειας και υποστήριξης προς την αντιπολίτευση έχουν πολλαπλασιαστεί. Ομως κατά τη γνώμη του πολιτικού συντάκτη Ιμπραχίμ Ασουμάν Μπισλίκα «η δυσαρέσκεια δεν έχει φθάσει ακόμα στην απαραίτητη κρίσιμη μάζα. Η γενιά Μουσεβένι, που γεννήθηκε στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του '80, ενώ αυτός μόλις είχε καταλάβει την εξουσία, δεν θέλει να ζήσει τις τραγωδίες του παρελθόντος. Αλλά το ζήτημα της γαιοκτησίας είναι πολύ πιθανό να αυξήσει την οργή της και να τη γενικεύσει στο σύνολο της χώρας».

(1) Pharos Mutibwa, «The Buganda Factor in Uganda Politics», Fontain Publishers, Καμπάλα 2008.

(2) Στις 27 Ιουλίου 1985 το αυταρχικό καθεστώς του Ομπότε ανατρέπεται από ένα στρατιωτικό πραξικόπημα που είχε οργανώσει ο Τίτο Οκέλο. Ομως ο, πάντα, αντικαθεστωτικός Μουσεβένι συμμαχεί με το NRA για τη συνέχιση του ανταρτοπόλεμου. Επικαλούμενος την παραβίαση των στοιχειωδών δικαιωμάτων από μέρους του νέου προέδρου επιτίθεται στην Καμπάλα. Στις 29 Ιανουαρίου 1986 ορκίζεται πρόεδρος της Ουγκάντας.

(3) «The politics of land reform», Katine, 25 Φεβρουαρίου 2009, www.guardian.co.uk/katine

(4) www.fhri.or.ug.

(5) Jean-Philippe Remy, «En Ouganda des emeutes sanglantes fragilisent le president Yoweri Museveni», «Le Monde», 15 Σεπτεμβρίου 2009.

(6) Μια νέα κυβέρνηση ανέλαβε καθήκοντα στις 24 Μαΐου 2011. Πρωθυπουργός είναι ο Αμάμα Μπαμπάζι.

(7) Tim Allen και Koen Vlassenroot (υπό τη διεύθυνσή των), «The Lord's Resistance Army, Myth and Reality», Zed Books, Λονδίνο 2010.

(8) Βλ. Gerard Prunier, « Le regime de Khartoum fragilise par la secession du Sud», «Le Monde diplomatique», Φεβρουάριος 2011.

(9) «Ouganda: Α l'assaut de terres en zone petroliere», «La Lettre de l'Ocean Indien», Νο 129, Παρίσι, 19 Δεκεμβρίου 2010.

(10) Πρόκειται για τίτλο τιμής, όμως κάθε ένα από τα βασίλεια διαθέτει μια μορφή κυβέρνησης.

(11) Οι δηλώσεις που δεν αναφέρουν πηγή προέρχονται από συζητήσεις των προσώπων στα οποία αποδίδονται με το συντάκτη.

(12) Βλ. Jean-Christophe Servant, «Au Nigeria, le petrole de la colere », «Le Monde diplomatique», Απρίλιος 2006.

* Δημοσιογράφος.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Le Monde diplomatique
Ουγκάντα