Έντυπη Έκδοση

Ο Φρόιντ στη Συρία

Ποιος φοβάται τον Φρόιντ, σήμερα; Θα μπορούσε να ήταν κουίζ σε κάποιο τηλεπαιχνίδι, αν και η ορθή απάντηση δεν είναι προφανής. Ο Φρόιντ, Εβραίος και άθεος γαρ, αποτελεί έναν από τους κινδύνους αυταρχικών καθεστώτων -και ειδικότερα του συριακού.

Η 66χρονη Rafah Nached, Σύρια ψυχαναλύτρια, συνελήφθη στις αρχές του μήνα μόνο και μόνο για τις επαγγελματικές της δραστηριότητες. Τα ανοιχτά σεμινάρια που διοργάνωνε στη Δαμασκό, με σκοπό την ανακούφιση πολλών πολιτών από το χάος και την καθημερινή παράνοια, ενόχλησαν το καθεστώς... Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, από την αρχή των εξεγέρσεων στη Συρία, τον περασμένο Μάρτιο έως σήμερα, τουλάχιστον 2.600 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί από τις κυβερνητικές δυνάμεις του Μπασάρ Αλ Ασαντ, ενώ 15.000 βρίσκονται στη φυλακή και πολλές χιλιάδες αγνοούνται.

Πολλοί στρατιώτες λιποτακτούν από το στρατό και μάχες έχουν σημειωθεί σε διάφορες πόλεις μεταξύ ανυπότακτων και κυβερνητικών δυνάμεων, ενώ πολλοί αντικαθεστωτικοί δραστηριοποιούνται στο εξωτερικό για την ανατροπή του Ασαντ. Ωστόσο, η Δύση δεν φαίνεται να κινείται με την ίδια ταχύτητα που έδρασε στην περίπτωση της Λιβύης.

Παρ' όλο που δεν υπάρχουν μεγάλες αντιθέσεις μεταξύ δυτικών συμφερόντων και αξιών, όπως στην περίπτωση της Λιβύης, η Συρία μάλλον δεν βρίσκεται στις προτεραιότητες των Δυτικών, και η πικρία των εξεγερμένων εκφράζεται στις αφίσες που έχουν κολλήσει σε τοίχους: «Γιατί δύο διαφορετικές πολιτικές;» «Είναι πολύ απογοητευτικό να διαπιστώνουμε πως, επειδή δεν έχουμε πετρέλαιο, κανείς δεν υποστηρίζει τον αγώνα των Σύρων για την ελευθερία τους».

Η Rafah Nached, από την πλευρά της, δεν έχει εμπλακεί σε κάποια από τις οργανώσεις στη χώρα ή στο εξωτερικό. Δεν είχε ασχοληθεί με την πολιτική. Κι όμως συνελήφθη από αστυνομικούς με πολιτικά στο αεροδρόμιο της πρωτεύουσας στις 10 Σεπτεμβρίου, τη στιγμή που ετοιμαζόταν να επιβιβαστεί στο αεροπλάνο για να πάει στο Παρίσι για οικογενειακούς λόγους.

Τέσσερις ημέρες αργότερα ο σύζυγός της κατάφερε να βρει τα ίχνη της, στις γυναικείες φυλακές σε προάστιο της Δαμασκού, όπου είχε εγκλειστεί με την κατηγορία ότι ανέπτυσσε «δραστηριότητες ικανές να προκαλέσουν την αποσταθεροποίηση του κράτους».

Σε έκκληση για την αποφυλάκισή της έχει προχωρήσει ο Γάλλος φιλόσοφος και ψυχαναλυτής Ζακ Αλέν Μιλέρ, έκκληση την οποία συνυπογράφουν πολλές προσωπικότητες, μεταξύ των οποίων ο Φιλίπ Σολέρ και η Τζούλια Κρίστεβα. Αλλωστε, η Nached είχε κάνει τις σπουδές της, τη δεκαετία του '70, στη Γαλλία και πολλοί γνωστοί σήμερα ψυχαναλυτές εκφράζουν τη συμπαράστασή τους σε αυτήν την πρώτη γυναίκα ψυχαναλύτρια τη δεκαετία του '80, στη Συρία.

Ανθρωπιστική

Αλλά και το υπουργείο Εξωτερικών εξέδωσε ανακοίνωση για την κράτηση της Nached, στιγματίζοντας «την περιφρόνηση των στοιχειωδέστερων ανθρωπίνων δικαιωμάτων» που επιδεικνύουν οι συριακές αρχές. «Ο εγκλεισμός μιας γυναίκας 66 χρόνων, η οποία δεν έχει εμπλακεί με την πολιτική και που η μόνη της φιλοδοξία είναι απλώς ανθρωπιστική και επιστημονική, προδίδει μια χωρίς προηγούμενο αγωνία επιβίωσης του καθεστώτος Ασαντ».

Μα τι μπορεί να φοβάται το καθεστώς από μια ήσυχη γυναίκα που δεν ασχολήθηκε ποτέ με την πολιτική παρά μόνο με την ψυχανάλυση; Το 1985 που επέστρεψε στη Συρία από το Παρίσι, η κατάσταση εκεί ήταν δύσκολη, ο εμφύλιος πόλεμος στον Λίβανο έχει φουντώσει και ο πατέρας του σημερινού Σύρου προέδρου, ο Χαφέζ Αλ Ασαντ, διοικεί τη χώρα με σιδερένια πυγμή. Οι φυλακές είναι γεμάτες από αριστερούς και οπαδούς της οργάνωσης των Αδελφών Μουσουλμάνων.

Η Nached αντιδρά μέσω της επιστήμης της. Επιδιώκει να εφαρμόσει στη χώρα της τις φροϊδικές θεωρίες, όσο επικίνδυνες και αν είναι για ένα καθεστώς που επιμένει να έχει τον έλεγχο των συνειδήσεων. Ο δικός της αγώνας είναι να βοηθήσει τους ανθρώπους να ζήσουν.

Στο γραφείο που ανοίγει, σε μια εμπορική γειτονιά της Δαμασκού, καταφτάνουν σύντομα αρκετοί άνθρωποι που χρειάζονται τη βοήθειά της -παιδιά, ενήλικοι, άντρες και γυναίκες. Ενα αντιπροσωπευτικό δείγμα του συριακού λαού και των διαφορών του, τόσο επαγγελματικών όσο και πολιτικών. «Βοηθούσε υψηλόβαθμα στελέχη του καθεστώτος, καταπονημένα από ενοχές και το βάρος των ψευδών, αλλά και διανοούμενους αντικαθεστωτικούς», λέει μια Γαλλίδα, φίλη τής Nached. «Κρατούσε αποστάσεις και από τις δύο πλευρές, έχοντας συνείδηση της σχιζοφρένειας που κυριαρχούσε στην κορυφή του κράτους», διαβάζουμε στην εφημερίδα «Λε Μοντ».

Επικοινωνία

Στα ανοικτά σεμινάρια που οργανώνει αντιλαμβάνεται με τον καιρό πως δεν τα παρακολουθούν μόνο φοιτητές. Ανάμεσά τους βρίσκονται και άνθρωποι του καθεστώτος. Παρ' όλα αυτά δεν πτοείται. Καταφέρνει να συνεχίζει τη δουλειά της και δημιουργεί μάλιστα σχολή.

Οταν ξεσπά η επανάσταση, τον περασμένο Μάρτιο στην Deraa, στα νότια της χώρας, αναλαμβάνει και πάλι δράση ως θεραπεύτρια. Μαζί με τους ιησουίτες της Δαμασκού οργανώνει ομάδες ελεύθερων συζητήσεων στις οποίες συμμετέχουν πολίτες διαφορετικού βαθμού υποταγής στο καθεστώς. Πρόκειται για έναν απολιτικό χώρο όπου μπορείς να εκφράσεις ρητά τα άγχη σου απέναντι στη βία που κυριαρχεί στη χώρα, να διατηρήσεις την επικοινωνία με τους γύρω σου.

Ωστόσο, οι συριακές αρχές θεώρησαν πως ξεπεράστηκε κάποια κόκκινη γραμμή και προχώρησαν στη σύλληψή της.

Η Rafah Nached δεν είναι η μόνη ψυχαναλύτρια στον αραβικό κόσμο που τιμωρείται για το επάγγελμά της. Στη Μέση Ανατολή το επάγγελμα αυτό αντιμετωπίζεται με εχθρικό τρόπο από τα καθεστώτα, αλλά και ευρύτερα από τις κοινωνίες που βλέπουν την ψυχανάλυση με μισό μάτι. «Για να ασκήσει κάποιος το επάγγελμα του ψυχαναλυτή στις αραβικές χώρες πρέπει να ξέρει να μάχεται, γιατί συνέχεια μας επιτίθενται», έλεγε παλαιότερα η Nached. Εκτός από τον Λίβανο και ιδίως το Μαρόκο, όπου Γάλλοι ψυχαναλυτές έχουν εγκατασταθεί και καταρτίζουν νέους ψυχαναλυτές εκεί, αυτό το επάγγελμα συγκεντρώνει το μένος των κρατούντων.

«Το πρώτο εμπόδιο είναι η άγνοια, οι προκαταλήψεις», προσθέτει η Nached. «Είναι και ότι ο Φρόιντ ήταν Εβραίος και κυρίως άθεος. Ετσι η ψυχανάλυση αντιμετωπιζόταν πάντα με μεγάλη καχυποψία. Το άλλο πρόβλημα εντοπίζεται στην υπεροχή των ψυχιάτρων που θεωρούν πως μόνο τα φάρμακα μπορούν να δώσουν λύσεις και πως η επιστήμη δεν έχει αποδείξει πως η ψυχανάλυση μπορεί να φέρει αποτέλεσμα».

Ούτε οι αυταρχικοί Αραβες ηγέτες βλέπουν με καλό μάτι αυτή τη θεωρία της ατομικής χειραφέτησης. «Οι δικτατορίες εξ ορισμού είναι εχθρικές απέναντι σε τέτοιου είδους θεωρίες», λέει η Ελιζαμπέτ Ρουντινεσκό, διαπρεπής ψυχαναλύτρια και διευθύντρια ερευνών σε πανεπιστήμιο του Παρισιού. «Η έλλειψη ελευθερίας εμποδίζει τους ψυχαναλυτές και ψυχοθεραπευτές να κάνουν τη δουλειά τους. Τα καθεστώτα θέλουν να ελέγχουν το λόγο».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Στη στήλη
Σημεία αναφοράς