Έντυπη Έκδοση

Γνωριμία με την Μάτση Χατζηλαζάρου

Χρήστος Δανιήλ

..Ιούς, Μανιούς ίσως και Aqua Marina

Μάτση Χατζηλαζάρου: η πρώτη Ελληνίδα υπερρεαλίστρια

επιμέλεια: Αρης Μαραγκόπουλος

εκδόσεις Τόπος, σ. 175, ευρώ 21,90

Ο Χρήστος Δανιήλ δεν ξεχνά τους ανθρώπους που μιλούν μόνο με την τέχνη τους. Αυτούς που αφήνουν το έργο τους να μιλήσει γι' αυτούς. Η ποιήτρια Μάτση Χατζηλαζάρου είναι τέτοια περίπτωση. Η φράση «μιλάει το έργο της γι' αυτήν» δεν λειτουργεί μεταφορικά και αξίζει να τη γνωρίσει μεγαλύτερο κομμάτι του αναγνωστικού κοινού. Ο Δανιήλ την είχε συστήσει το 2007 μέσα από το περιοδικό Μανδραγόρας. Με αυτή την έκδοση φαίνεται ξεκάθαρα το ποιητικό της ανάστημα και η δημιουργική εμμονή του συγγραφέα με πρόσωπα που «ψάχνουν» μεσολαβητικές φωνές. Ο Δανιήλ εκπληρώνει άριστα τον ρόλο του ενδιάμεσου και ο αναγνώστης γνωρίζει αρκετά καλά την πρώτη Ελληνίδα υπερρεαλίστρια.

Ο τρόπος δουλειάς του Δανιήλ δεν διαφέρει κι εδώ. Η μεθοδικότητα συνδυάζεται αρμονικά με τον σεβασμό απέναντι στον βιογραφούμενο. Το μέγεθος της Χατζηλαζάρου ήταν κρυμμένο (ίσως και από δική της ευθύνη). Αυτό το λεύκωμα διώχνει τη σκόνη και την ανεβάζει στην επιφάνεια. Η ερευνητική προσπάθεια είναι εξαντλητική και όπως αναφέρει ο συγγραφέας στο προλογικό σημείωμα: «Το βιβλίο γράφτηκε στη Θεσσαλονίκη και την Επανομή από τον Μάιο του 2008 έως τον Δεκέμβριο του 2009». Ο Δανιήλ προσπάθησε να απαντήσει σε όλα τα ερωτήματα που κάθε βιογράφος θα έθετε (υπάρχει μάλιστα και το γενεαλογικό της δέντρο).

Το βιβλίο του Δανιήλ στην ουσία είναι ποιητικό λεύκωμα και ως τέτοιο δεν θα μπορούσε να μην έχει φωτογραφίες από την πορεία της Χατζηλαζάρου. Το φωτογραφικό υλικό είναι πλούσιο και συμβαδίζει με τις γραπτές πληροφορίες του λευκώματος. Σαν να διαβάζουμε δύο φορές την ιστορία της ποιήτριας. Η εικόνα, όμως, στη συγκεκριμένη περίπτωση, θέλει και λόγια. Και ο Δανιήλ τα προσφέρει. Με προσοχή και σύνεση.

Το υλικό έχει κατανεμηθεί με τον εξής απλό τρόπο: Καλύπτει πέντε κεφάλαια και είναι χωρισμένο ανά χρονικές περιόδους. Το πρώτο αφορά το διάστημα 1914-1937. Εκεί εντάσσονται η οικογένεια και οι πρώτες περιπέτειες του βίου της (μέχρι το 1937 είχε παντρευτεί δύο φορές). Ακολουθούν τα χρόνια 1938-1945. Πριν φουντώσει ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος, η Μάτση γνωρίζει τον Ανδρέα Εμπειρίκο. Κομβικό σημείο στη ζωή της (ιδιαίτερα την ποιητική). Ο Εμπειρίκος είναι αυτός που τη μυεί στον χώρο της ποίησης και τον υπερρεαλισμό. Το Ιούνιο του 1944 εκδίδει την πρώτη της ποιητική συλλογή με τίτλο Μάης, Ιούνης και Νοέμβρης από τις εκδόσεις Ικαρος. Οι πρώτες κριτικές είναι καλές. Ο βίος παραμένει ταραχώδης. Το χρονικό διάστημα 1946-1972 κάνει τη Χατζηλαζάρου ακόμη καλύτερη ποιήτρια. Μετά το διαζύγιο της με τον Εμπειρίκο, γνωρίζει τον ισπανό ζωγράφο Χαβιέρ Βιλατό (ανιψιός του Πάμπλο Πικάσο). Η ίδια παραδέχεται ότι ο Βιλατό την επηρέασε σημαντικά. Της έμαθε τον λυρικό λόγο. Η συνάντηση με τον Κορνήλιο Καστοριάδη διευρύνει την πνευματική της επιφάνεια. Στο τέταρτο κεφάλαιο διαβάζουμε για την οριστική επιστροφή της Μάτσης στην Αθήνα και τα τελευταία της χρόνια. Πεθαίνει στις 16 Ιουνίου 1987.

Το τελευταίο μέρος έχει να κάνει με το πώς βλέπουν οι άλλοι τη Χατζηλαζάρου. Αφιερώματα, κριτικές για τα ποιήματά της. Θα πρέπει να επισημάνουμε ότι κείμενα για τη γραφή της υπάρχουν σε όλο το λεύκωμα και μπορούμε να την κατανοήσουμε. Την καλύτερη ίσως αποτίμηση του έργου της κάνει η Αντεια Φραντζή.

«Ισως γι' αυτό η ποίηση της Μάτσης Χατζηλαζάρου δεν μπορεί να αυτονομηθεί πάνω στη σελίδα του βιβλίου παρά μόνον όταν κατανοηθεί ως ποίηση γένους θηλυκού» και σε άλλο σημείο: «Η ψυχανάλυση είναι που της προσέφερε τη μέθοδο απελευθέρωσης, όπου το σώμα της γραφής δεν έχει άλλη πατρίδα από τον έρωτα».

Ο Χρήστος Δανιήλ μάς δείχνει τα αποτυπώματα της πρώτης ελληνίδας υπερρεαλίστριας και μας προτρέπει να τα αγγίξουμε.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου