Έντυπη Έκδοση

«Ενας Ομηρος» με πολλούς αποδέκτες

Ο αγώνας των Ιρλανδών, η δολοφονία του Λαμπράκη, η εξέγερση του Πολυτεχνείου

Τον Οκτώβριο του 1961 (πριν από 50 χρόνια) έφτανε στα χέρια του Μίκη Θεοδωράκη, που τότε βρισκόταν στο Παρίσι, ένα θεατρικό έργο εμπνευσμένο από τον απελευθερωτικό αγώνα του ιρλανδικού λαού, που περιείχε και μια σειρά ποιημάτων.

Το «Γελαστό παιδί», ο δολοφονημένος ήρωας του ιρλανδικού απελευθερωτικού αγώνα Μάικλ Κόλινς (από το αρχείο της Ιρλανδής συγγραφέως και μεταφράστριας Αμι Μιμς - Σιλβερίδη) Το «Γελαστό παιδί», ο δολοφονημένος ήρωας του ιρλανδικού απελευθερωτικού αγώνα Μάικλ Κόλινς (από το αρχείο της Ιρλανδής συγγραφέως και μεταφράστριας Αμι Μιμς - Σιλβερίδη) Ηταν το έργο του Ιρλανδού Μπρένταν Μπίαν «Ενας Ομηρος», σε μετάφραση Βασίλη Ρώτα - Βούλας Δαμιανάκου. Εργο και ποιήματα (15 τον αριθμό) άρεσαν στον συνθέτη, που προχώρησε αμέσως στη μελοποίησή τους.

«Το γελαστό παιδί»

Εξι μήνες αργότερα, τον Απρίλιο του 1962, το έργο παρουσιαζόταν από το «Κυκλικό Θέατρο» του Λεωνίδα Τριβιζά (που είχε κάνει την πρόταση στον συνθέτη), σε σκηνοθεσία του ίδιου, σκηνικά - κοστούμια Γιάννη Τσαρούχη, με την Ντόρα Γιαννακοπούλου στα τραγούδια, σημειώνοντας μεγάλη καλλιτεχνική κι εμπορική επιτυχία. Τον ίδιο χρόνο, τα τραγούδια με τη Γιαννακοπούλου και τον Δημήτρη Φάμπα στην κιθάρα βγήκαν σε δίσκο (από την Columbia) και στη συνέχεια με τη φωνή του ίδιου του συνθέτη, με εξώφυλλο του Α. Τάσσου (από τη Lyra) και ταυτόχρονα από δύο γαλλικές δισκογραφικές εταιρείες. Δέκα χρόνια αργότερα (1972) ερχόταν να προστεθεί ακόμη μία εκτέλεση, από γαλλική επίσης εταιρεία, με τη Μαρία Φαραντούρη. Εργο και, κυρίως, τραγούδια (με κυρίαρχο «Το γελαστό παιδί») είχαν, στα χρόνια που ακολούθησαν, μεγάλη απήχηση, καθώς συνδέθηκαν και με ελληνικά συμβάντα. Αλλά πριν, μερικά για το έργο:

Το «Ενας Ομηρος», που ο Μπίαν έγραψε το 1958, όπως ήδη αναφέρθηκε είναι εμπνευσμένο από τον απελευθερωτικό αγώνα του ιρλανδικού λαού κατά των Βρετανών, που δυνάστευαν το νησί επί 700 χρόνια. Αγώνας που υποχρέωσε το 1922 τους Βρετανούς ν' αποχωρήσουν κρατώντας ένα μικρό μέρος (το 1/6) της χώρας -και το πιο πλούσιο- στα βόρεια, και αυτός είναι ο λόγος του συνεχιζόμενου αγώνα των Ιρλανδών. Στον αγώνα αυτόν συμμετείχε και ο Μπίαν, με συνέπεια να συλληφθεί και να καταδικαστεί σε φυλάκιση 9 ετών. Τελικά έφυγε από τη ζωή το 1964, στα 41 του, χτυπημένος από τη μεγάλη του αδυναμία, το αλκοόλ.

Κόλινς, ο επαναστάτης

Στον ίδιο αγώνα συμμετείχε, ως ηγετικό στέλεχος, και ο Μάικλ Κόλινς, από τα ιδρυτικά μέλη του IRA. Πολιτικοί, ωστόσο, τον παγίδεψαν και στον εμφύλιο που ακολούθησε ο Κόλινς δολοφονείται σε ηλικία μόλις 32 ετών (εξ ου και οι στίχοι «σκοτώσαν οι δικοί μας το γελαστό παιδί», προσωνυμία που του είχε δοθεί από τους οπαδούς του), για να καταξιωθεί στη συνείδηση του ιρλανδικού λαού ως ήρωας.

Ο βίος και ο αγώνας του Κόλινς πέρασαν και στον κινηματογράφο το 1996, από τον συμπατριώτη του, Νιλ Τζόρνταν, με τίτλο «Μάικλ Κόλινς ο επαναστάτης», με τον Λίαμ Νίσον στον επώνυμο ρόλο, αποσπώντας Χρυσό Λιοντάρι καλύτερης ταινίας και βραβείο καλύτερης ερμηνείας στον Νίσον στο Φεστιβάλ Βενετίας, ενώ απέσπασε και Οσκαρ καλύτερης φωτογραφίας και μουσικής. Στην Ελλάδα το «Γελαστό παιδί» συνδέθηκε με τη δολοφονία του βουλευτή Γρηγόρη Λαμπράκη από τους παρακρατικούς το 1963 -πολύ περισσότερο όταν ο Κώστας Γαβράς το χρησιμοποίησε ως βασικό μουσικό μοτίβο στην ταινία του «Ζ», ενώ στο ίδιο τραγούδι, με τη φωνή της Φαραντούρη, ο στίχος «σκοτώσαν οι δικοί μας το γελαστό παιδί» έγινε «σκοτώσαν οι φασίστες το γελαστό παιδί». Φαραντούρη και Γιαννακοπούλου το περιελάμβαναν στις συναυλίες που έδιναν στη διάρκεια της δικτατορίας στο εξωτερικό.

Αλλά υπάρχει μια σύνδεση και με ένα άλλο τραγούδι του έργου, το «Ηταν 18 Νοέμβρη» -αυτό σχετικά με τη φοιτητική εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973 (πριν από 38 χρόνια, τις ημέρες αυτές), όπου το «ήταν 18 Νοέμβρη» έγινε «ήταν 17 Νοέμβρη» (η νύχτα που η χούντα μακέλεψε το Πολυτεχνείο).

Ας δούμε, κλείνοντας, τι λέει ο Μίκης Θεοδωράκης για τον «Ομηρο» (στο βιβλίο του «Το χρέος»). Αφού το χαρακτηρίζει ως «αριστούργημα της ιρλανδικής θεατρικής τέχνης», «υπόδειγμα σύγχρονου δραματικού έργου» και «τέλειο υπόδειγμα για τη σύγχρονη λαϊκή τραγωδία», προσθέτει: «Ο Μπίαν εμπνέεται από τον απελευθερωτικό αγώνα του ιρλανδικού λαού. Δεν μένει όμως εκεί αλλά [...] υψώνει μια σπαρακτική κραυγή μπροστά στον παραλογισμό του πολέμου, που μεταβάλλει τους ανθρώπους σε απλά εξαρτήματα ενός αποτρόπαιου και στυγνού μηχανισμού που ζει με σάρκες και δάκρυα».

* Το «Ενας Ομηρος» έχει έκτοτε ανεβεί σε πολλές ελληνικές σκηνές. Τον καιρό αυτό παίζεται στη κεντρική σκηνή του «Τρένου Θεάτρου» της Τατιάνας Λύγαρη στο Ρουφ, σε σκηνοθεσία της ίδιας -πάντα με τα τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη.*

Ετσι & Αλλιώς

Η αναγκαστική -για πρακτικούς λόγους- εξοικείωση-συμφιλίωση, τα τελευταία χρόνια με την ηλεκτρονική γραφή, στερούν προοδευτικά τη δυνατότητα να στέλνω και να λαβαίνω χειρόγραφες επιστολές και σημειώματα (ολόκληρα ντοσιέ-μνήμες στα υπάρχοντά μου).

Με αποτέλεσμα να ξαφνιαστώ όταν πριν από λίγες ημέρες παρέλαβα καθυστερημένα κάποια που είχαν σταλεί στην εφημερίδα και ξέμειναν, πράγμα που, φοβάμαι, με εμφανίζει αγενή στους αποστολείς τους. Μερική αποκατάσταση σήμερα, αφήνοντας τα τρέχοντα σπουδαία.

Εκπαιδευτικός εκ Λαρίσης ο Μιχάλης Αργυρίδης, «μελετητής της σύγχρονης λογοτεχνίας για παιδιά», όπως σημειώνει, με αφορμή κείμενό μου για τον Γεώργιο Βιζυηνό, συνοδεύει την ευγενική επιστολή με δύο βιβλιαράκια του: «Ο Βιζυηνός των παιδικών μας χρόνων», με σχετικά ποιήματα του Βιζυηνού, το πρώτο, «Ανοιξη στα θρανία», το δεύτερο, με κείμενα δηλωτικά της προσπάθειάς του, ως εκπαιδευτικού, να μυήσει τους μαθητές (κυρίως της τελευταίας τάξης του Δημοτικού) στα ανάλογα λογοτεχνικά κείμενα. Αξιος ο κόπος του.

Ευχαριστίες εκ μέρους του... γάτου της, καθώς και «από όλες τις θαυμάσιες υπάρξεις, θεότητες λατρεμένες, μισούμενες, κατατρεγμένες, κολασμένες, μοναδικές», για τα δύο «Διαχρονικά», τα αφιερωμένα σ' ένα γάτο (που εξακολουθεί να ταλαιπωρείται και να ταλαιπωρεί την οικογένεια που τον έχει υιοθετήσει, καθ' ότι ανάπηρος), γράφει η Μ. Σερβάκη (αν διαβάζω σωστά το χειρόγραφο όνομα) εξ Αθηνών. Και συνοδεύει το σημείωμά της με δύο από τα «Κρυμμένα ποιήματα» του Κ. Π. Καβάφη: «Η γαλή» και «Σπίτι με κήπον». «Αλλ' είναι της γαλής ψυχή η υπερηφάνειά της. / Το αίμα και τα νεύρα της είν' η ελευθερία», γράφει στο πρώτο. «Α να 'χω ζώα! / Τουλάχιστον επτά γάτες», στο δεύτερο. (Θα πείτε, εδώ ο κόσμος καίγεται... Σωστά. Αλλά κάτι σημαίνει που όλο και περισσότερος κόσμος απομακρύνεται από τον συνάνθρωπο και ακουμπάει στα ζώα).

ΣΗΜ. Κι ένα σημείωμα εκ Στοκχόλμης από τον συγγραφέα Κωστή Παπακόγκο (από τα γνωστά βιβλία του «Ο Καπετάν Αρης»), μαζί μ' ένα ευπρόσδεκτο επίκαιρο τρίστιχο με τίτλο «Η κρίσι του 2011»: «Κι ελάλησε χρησμό η Πυθία στην Ευρώπη: / Ηξεις αφήξεις ου θνήξεις εν Ελλάδι / εις όζοντας Λοκρούς εξάγοντας το λάδι».

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Διαχρονικά