Έντυπη Έκδοση

ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΓΙΑ ΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΠΑΝΙΔΑΣ

Ταμιευτήρες ζωής οι υγρότοποι

Οι καλαμιώνες ποταμών, λιμνών ή λιμνοθαλασσών, πέρα από μόνιμο σπίτι, καταφύγιο, ερωτική φωλιά και... μαιευτήριο για τα πλάσματα της φύσης, αποτελούν ταυτόχρονα και «γκουρμέ μενού» για το διαιτολόγιο μεγάλων αγροτικών ζώων, βουβαλιών, αλόγων, αγελάδων.

Υγρολίβαδο στον Αγιο Αχίλλειο Πρεσπών (φωτ.: Αρχείο ΕΠΠ/Ι. Καζόγλου) Υγρολίβαδο στον Αγιο Αχίλλειο Πρεσπών (φωτ.: Αρχείο ΕΠΠ/Ι. Καζόγλου) Τα πορίσματα έρευνας για την τεχνητή λίμνη Αγρα της Μακεδονίας θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως πιλότος γενικότερα για την ορθολογική διαχείριση και αξιοποίηση υγρών λιβαδιών στη χώρα μας.

Η μελέτη για την Αγρα στο πλαίσιο του προγράμματος LIFE άρχισε το 2005 και ολοκληρώθηκε το 2009. Ανάδοχος ήταν ο Δήμος Εδεσσας και συμμετείχαν 5 φορείς, με επιστημονικά υπεύθυνο το Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών του ΕΘΙΑΓΕ, που εποπτεύεται από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης, με επικεφαλής τον ερευνητή Πάνο Πλατή, ενώ στην επιστημονική ομάδα συμμετείχαν οι Θ. Παπαχρήστου, Ν. Γρηγοριάδης, Σ. Καζαντζίδης, Ι. Μελιάδης και Παρασκευή Σκλάβου.

Η λίμνη Αγρα δημιουργήθηκε το 1955 για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες της ΔΕΗ, για να χρησιμεύσει ως ταμιευτήρας για τη συγκέντρωση υδάτινων αποθεμάτων στο χώρο της παλιάς κοίτης του ποταμού Εδεσσαίου και του έλους Τιάβου των πηγών Βρυττών, μόλις 8 χιλιόμετρα από την Εδεσσα. Τα τελευταία χρόνια η ΔΕΗ χρησιμοποιεί ελάχιστα τη λίμνη Αγρα για την παραγωγή ενέργειας και κυρίως την αξιοποιεί ως ταμιευτήρα. Εχει χαρακτηριστεί περιοχή ειδικής προστασίας και είναι ενταγμένη στο Natura 2000. Εχει έκταση 5.972.000 τ.μ., με υψόμετρο στάθμης 480 μέτρα, ενώ δέχεται νερά υπόγεια κι επιφανειακά από τις πηγές Βόδα, Νησίου και Βρυττών.

Η επιστημονική ομάδα κατέγραψε στην Αγρα 133 είδη πουλιών, εκ των οποίων τα 36 περιλαμβάνονταν στην Κοινοτική Οδηγία 79/409, τα οποία ταξινομήθηκαν σε 4 διαφορετικές ομάδες: υδρόβια και παρυδάτια, στρουθιόμορφα, μη στρουθιόμορφα, αρπακτικά. Ανάμεσά τους ήταν διάφορα είδη τσικνιάδων, γλάρων, πελαργών, χελιδονιών, αλκυόνες, μουγκάνες, νυχτοκόρακες, σταχτάρες, σταχτοσουσουράδες, σταρήθρες κ.ά.

Καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση και αναπαραγωγή ειδών έπαιζαν οι καλαμιώνες της λίμνης. Σ' αυτούς έβρισκαν κι εξακολουθούν να βρίσκουν καταφύγιο πουλιά, ψάρια, θηλαστικά, αμφίβια, ερπετά, έντομα και γενικότερα είδη ασπόνδυλων οργανισμών. Λειτουργούσαν ως κατάλληλο περιβάλλον για το φώλιασμα και την ξεκούραση πουλιών αλλά και ως «φίλτρα» στα νερά καλλιεργειών που κατέληγαν παλαιότερα στη λίμνη. Ορισμένα, δε, εξαιτίας της ροής λιπασμάτων ήταν ιδιαίτερα εμπλουτισμένα σε θρεπτικά στοιχεία. Οι καλαμιώνες τελείως σχηματικά λειτούργησαν σχεδόν ως «σουρωτήρια», που μάζευαν ορισμένες ουσίες των λιπασμάτων, τα οποία θα μπορούσαν να βλάψουν το υδάτινο περιβάλλον.

Στην περιοχή καταγράφηκαν είδη που κινδύνευαν με εξαφάνιση σε παγκόσμια κλίμακα, όπως λ.χ. αργυροπελεκάνος και βαλτόπαπια, αλλά και σε πανευρωπαϊκή κλίμακα: ασπροπάρης, αετογερακίνα, χρυσογέρακο. Παρατηρήθηκε και η ύπαρξη άλλων πουλιών, καταγεγραμμένων στο Κόκκινο Βιβλίο των ελληνικών απειλούμενων ειδών: λαγγόνα, μαυροπελαργός, χρυσαετός, φερεντίνι κ.ά.

Το ουσιαστικό όμως ήταν ότι η βαλτόπαπια δεν έβρισκε απλώς τροφή ή στέγη στην Αγρα, αλλά αναπαραγόταν κιόλας στη λίμνη. Οι επιστήμονες κατέγραψαν στην περιφερειακή ζώνη και 9 είδη θηλαστικών: σκαντζόχοιρος, νυφίτσα, κουνάβι, λύκος, αλεπού, ασβός, δασομυωξός, μυοκάστορας, κρικοποντικός, αλλά και 94 είδη μυκήτων. Μερικά μανιτάρια μπορούσαν να καταναλωθούν, ενώ άλλα ήταν επικίνδυνα (αμανίτης ο πάνθηρας, αμανίτης ο μυγοκτόνος, υφόλωμα το θυσσανώδες).

Ωστόσο, η διαρκής επέκταση των καλαμιώνων σε βάρος των υγρών λιβαδιών αποτελούσε ίσως τη σημαντικότερη απειλή για την ορνιθοπανίδα, ενώ περιόριζε την αναπαραγωγή των ψαριών. Οι ντόπιοι συνήθιζαν να καίνε τους καλαμιώνες για να βρουν τα ζώα χορτάρι.

Η λίμνη δεχόταν ατμοσφαιρική ρύπανση εξαιτίας της κίνησης των διερχόμενων αυτοκινήτων στην εθνική οδό Εδεσσας-Φλώρινας, ενώ το έδαφος είχε δεχτεί ρυπαντικά φορτία από παλαιότερη χρήση γεωργικών φαρμάκων (λιπάσματα, φυτοφάρμακα, εντομοκτόνα), αστικά και βιομηχανικά λύματα, οικιακής χρήσης απορρίμματα, ζωικά και τοξικά απόβλητα. Η εκτεταμένη χρήση φυτοφαρμάκων στο παρελθόν στα φυτώρια της περιοχής και κυρίως για το πλύσιμο των γεωργικών μηχανημάτων αναδείχτηκε σε βασικό πρόβλημα για αμφίβια και ερπετά.

Οι φερτές ύλες, τα φυτοφάρμακα κι ο βαθμιαίος ευτροφισμός των νερών της λίμνης ήταν βασικές αιτίες για τις οποίες είχε ήδη μειωθεί η καραβίδα, η οποία αποτελούσε παλαιότερα πόρο των κατοίκων της περιοχής. Ο ευτροφισμός σε μια λίμνη αφορά την υπερβολική ανάπτυξη της χλωρίδας στο υδάτινο οικοσύστημα εξαιτίας των οργανικών απορριμμάτων. Αυτό έχει συνέπεια να μην μπορούν να ανακυκλωθούν φυσιολογικά τα απορρίμματα και ν' αναπτύσσονται πολυάριθμοι μικροοργανισμοί, που καταναλώνουν πολύ οξυγόνο, το οποίο δεν επαρκεί στο τέλος για τα ψάρια αλλά και για τους υπόλοιπους «κατοίκους» των νερών.

Κυριότεροι ρυπαντές της Αγρας, όπως αποδείχτηκε, ήταν μεταξύ άλλων: νιτρικά και φωσφορικά λιπάσματα από παλαιότερες χρήσεις, οργανικές ουσίες από αποχετεύσεις, οικιακά απορρίμματα που έφεραν μικροβιακό φορτίο, μόλυβδος από σκάγια κυνηγών κ.ά.

Η αλιευτική παραγωγή της λίμνης, παρ' ότι είχαν γίνει εμπλουτισμοί, ήταν ελάχιστη σε σχέση με το παρελθόν. Ορισμένα είδη βρίσκονταν στα πρόθυρα της εξαφάνισης (π.χ. τούρνα).

Η επιστημονική ομάδα του ΕΘΙΑΓΕ εξέτασε στα υγρολίβαδα την παραγωγή βοσκήσιμης ύλης, το είδος των ζώων που έβοσκαν και την κατάσταση των λιβαδιών.

Οπως διαπιστώθηκε, η παρόχθια ζώνη παρείχε τροφή εξαιρετικά ελκυστική κυρίως για τα βοοειδή.

Οι επιστήμονες μεταξύ άλλων στο ειδικό σχέδιο διαχείρισης, αντί να κάψουν τους καλαμιώνες, τους έκοψαν σ' ένα συγκεκριμένο ύψος σε καθορισμένη περίοδο του χρόνου, ώστε να μην επηρεαστούν και τα αβγά των ψαριών αλλά και γενικότερα οι ασπόνδυλοι οργανισμοί, και προχώρησαν σε συστηματική παρακολούθηση της βλάστησης.

Νεκρά στελέχη των καλαμιώνων απομακρύνθηκαν για να χρησιμοποιηθούν για βιομάζα και η ποιότητα των νερών του υγρότοπου αναβαθμίστηκε. Χρησιμοποιήθηκαν ειδικές ξύλινες γέφυρες ώστε τα ζώα να μπορούν να μετακινούνται και να βόσκουν σε όλες τις θέσεις, όπως ακριβώς συμβαίνει και σε περιοχές της Βόρειας Ευρώπης.

Σήμερα, μόλις δύο χρόνια μετά την εφαρμογή του διαχειριστικού σχεδίου, σαφέστατα η εικόνα των πλασμάτων της λίμνης κι έξω απ' αυτήν είναι πολύ καλύτερη. Ειδικότερα αυξήθηκαν:

* Τα μεταναστευτικά πουλιά που έρχονται στην Αγρα.

* Η τροφή στη λίμνη, η οποία κάλυψε τις ανάγκες των «μόνιμων κατοίκων» της, ψαριών, αμφιβίων, ερπετών, πουλιών, αλλά και των νέων αποδημητικών πουλιών που βρήκαν σ' αυτήν καταφύγιο.

* Η βοσκήσιμη ύλη για μεγάλα ζώα, η οποία ήταν καλύτερης ποιότητας. Κάλυψε τις διατροφικές ανάγκες αγροτικών ζώων για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα απ' ό,τι παλαιότερα.

* Η ιχθυοπανίδα, αφού βελτιώθηκαν οι χώροι αναπαραγωγής με την κοπή των καλαμιώνων. *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Περιβάλλον & οικολογία