Έντυπη Έκδοση

Τρία διαφορετικά βιβλία

Παράλληλοι δρόμοι στον Γάγγη

Αλεξάνδρα Παπαδημητρίου

Παράλληλοι δρόμοι

εκδόσεις Καστανιώτη, σ. 512, ευρώ 20

Ο Lawrence Durrell έγραψε το Αλεξανδρινό κουαρτέτο, η Αλεξανδρινή Αλεξάνδρα Παπαδημητρίου έχει συγγράψει μέχρι τώρα μια αφηγηματική τριλογία, όπου διαγράφει νοσταλγική τροχιά στη μυθοπλαστική διάσταση της ζωής της.

Οπως διαβάζουμε στο βιογραφικό της, γέννημα-θρέμμα της Αλεξάνδρειας και του Αβερώφειου Παρθεναγωγείου, η Αλεξάνδρα Κρασάρη παντρεύτηκε το 1953 τον επίσης Αλεξανδρινό και Αβερωφίτη Στέλιο Παπαδημητρίου. Γνωρίστηκαν στην ηλικία των είκοσι τριών, τότε που οι ελληνικές σχολές της Αλεξάνδρειας είχαν σχεδόν τρεις χιλιάδες μαθητές. Οταν, αργότερα, οι μαθητές μειώθηκαν στους εξήντα και οι διδάσκοντες έγιναν ελάχιστοι, η Αλεξάνδρα και ο Στέλιος Παπαδημητρίου αποφάσισαν να επαναπατριστούν, καθώς έβλεπαν τα τρία αγόρια τους να είναι οι μόνοι Ευρωπαίοι μαθητές στη Σχολή «Σεντ Μαρκ», το κατεξοχήν κάποτε πανευρωπαϊκό εκπαιδευτήριο. Το 1966 εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα, όπου σπούδασαν και τα τρία παιδιά τους, από το Δημοτικό έως το Πανεπιστήμιο και το Πολυτεχνείο. Η Αλεξάνδρα δίδαξε στο Ινστιτούτο Αμερικανικών Σπουδών έως το 1970 και ο σύζυγός της άσκησε ευτυχής τη δικηγορία στη χώρα όπου αυτή γεννήθηκε ως επιστήμη.

Μακράν του να είναι απλώς αυτοβιογραφία ή μια «ιστορική» παράθεση γεγονότων, η γραφή της μπορεί να εκληφθεί ως άσκηση μνήμης, ως άσκηση ζωής. Κάθε φορά που αναδιηγούμεθα το παρελθόν, αυτό αποκτά πρωτόγνωρες διαστάσεις, γεγονότα φωτίζονται με καινοφανές φως και η εστίαση του αφηγηματικού φακού αναδεικνύει λεπτομέρειες, που φάνταζαν μέχρι πρότινος επουσιώδεις, χαμένες σε κάποιο «κελάρι» της μνήμης.

Στους Παράλληλους δρόμους ατενίζουμε έκθαμβοι την τοιχογραφία μιας ταραγμένης εποχής. Η Αλεξάνδρεια ήταν θέατρο κοσμοϊστορικών αλλαγών. Μέσα από τον ατομικό αγώνα για επιβίωση και αξιοπρεπή ζωή, για πρόοδο και προκοπή, η συλλογική μοίρα ιδωμένη από τη βαθιά ουμανιστική γωνία μιας αληθούς πεζογράφου της μνήμης, που δεν υποκύπτει στη νοσταλγία, αλλά διατηρεί μια απολύτως προσωπική χειρουργική αφηγηματική ακρίβεια. Η Αλεξάνδρα Παπαδημητρίου διδάσκει ήθος. Με την ανάγνωση αλαφραίνει η ψυχή από τα τόσα δεινά τής πολύπλευρης κρίσης ενός πολιτισμού που λησμόνησε ότι μέτρο πάντων είναι (και πρέπει να είναι) ο άνθρωπος.

Από τεχνικής πλευράς, το κείμενο διακρίνεται από υψηλή διαλογικότητα. Σχολαστικές επιστημονικές υποσημειώσεις γεφυρώνουν το χρονικό χάσμα, ενώ το ευρετήριο είναι κατατοπιστικό.

Πέρα όμως από άσκηση μνήμης, πρόκειται για ένα απαύγασμα λογοτεχνικής δεξιοτεχνίας, καλλιεργημένης προσεκτικά και με επιμέλεια, μια ολόκληρη ζωή, όπως περιποιούμεθα ένα σπάνιο άνθος, στη σιγαλιά, με άκρα ταπεινότητα, όπως ο μεταξοσκώληκας υφαίνει το κουκούλι του.

Η Αλεξάνδρα Παπαδημητρίου «ντύνεται» με λέξεις. Κι αυτή είναι η πολυτιμότερη ενδυμασία για μια Κυρία.

Στάθης Α. Καπογιαννόπουλος

Συνάντηση στον Γάγγη.

Οπου ο ελληνικός Λόγος έσμιξε με τη Σοφία της Ανατολής

Προλογικό σημείωμα: Στράτος Θεοδοσίου

εκδόσεις Δίαυλος, σ. 380, ευρώ 18

Οταν ένας διπλωματούχος πολιτικός μηχανικός του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου ασχολείται λογοτεχνικά με την πανάρχαιη περιπέτεια των Ιδεών, κάτι άκρως ενδιαφέρον θα βγει. «Μηδείς αγεωμέτρητος εισίτω» έγραφε στην είσοδο της Ακαδημίας του Πλάτωνα. Η Ιερά Γεωμετρία, που κατείχε και δίδαξε ο Πυθαγόρας, είναι ακόμη το ύστατο όριο της σύγχρονης Επιστήμης και Τεχνολογίας. Θαυμάζουμε συχνά τους αρχαίους σοφούς και πολλές από τις ποιητικές ενοράσεις των λεγόμενων «προσωκρατικών φιλοσόφων» επαληθεύονται σήμερα πειραματικά. Βεβαίως, η καμένη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και τα σκοτεινά ατελείωτα χρόνια του Μεσαίωνα μπορεί να δημιούργησαν την εσφαλμένη εντύπωση ότι κόπηκε και χάθηκε ο μίτος της Αριάδνης, που οδηγεί στον λαβύρινθο της παν-ανθρώπινης Γνώσης. Ομως η αληθινή Γνώση φαίνεται ότι είναι βαθιά ριζωμένη στα κύτταρά μας, είναι κωδικοποιημένη στην πλούσια ελληνική γλώσσα και σε άλλες αρχαίες γλώσσες, θησαυροί που αναμένουν την ανακάλυψη και αξιοποίησή τους.

Ο Στάθης Α. Καπογιαννόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1948 και ολοκλήρωσε τις σπουδές του στο ΕΜΠ το 1971. Εκτός όμως από τεχνικές μελέτες και άρθρα πάνω σε αυστηρώς επιστημονικά θέματα, έχει δημοσιεύσει και λογοτεχνικά έργα. Κυκλοφορούν ήδη τρία βιβλία του: Νοοτροπίες και προοπτικές στο κατώφλι του 21ου αιώνα (1994), Η Οδύσσεια των ανθρωπίνων ερωτημάτων - Μύθος, στοχασμός, επιστήμη (το 2004 στα ελληνικά και το 2009 στα αγγλικά). Και τώρα, γράφει για μια Συνάντηση στον Γάγγη, εκεί «όπου ο ελληνικός Λόγος έσμιξε με τη Σοφία της Ανατολής».

Το μυθικό χωροχρονικό πλαίσιο είναι σαφές: μεταφερόμαστε στην ινδική πόλη Μπενάρες, το έτος 515 π.Χ. Εκεί σκηνοθετείται «ποιητική αδεία» μια συνάντηση μεγάλων πνευμάτων από την Ελλάδα, την Ινδία, την Κίνα. Ο ελληνικός Λόγος συναντάει, γονιμοποιεί (και γονιμοποιείται από) τη Σοφία της Ανατολής.

Στον έντεχνο μυθιστορηματικό λόγο ενσωματώνονται και εκλαϊκεύονται ιδέες, κοσμοθεωρίες, θεολογικές πεποιθήσεις και το μεγάλο ζητούμενο της Ηθικής, που βασίζεται στο αξίωμα ότι ο άνθρωπος είναι «φύσει καλός». Αυτό φαίνεται να ενστερνίζεται και ο φιλοσοφών διανοητής και σε αυτή τη βεβαιότητα βασίζει τη μεγάλη υπαρξιακή του πορεία προς το Αγνωστο.

Ενα βιβλίο ψυχ-αγωγικό και χρήσιμο για ανάκτηση προσανατολισμού κι εξασφάλιση ισορροπιών στην κρίσιμη, μεταβατική εποχή που ζούμε. Είναι κοινό μυστικό ότι οι παραδοσιακές αξίες και τα πάσης φύσεως θέσφατα αμφισβητούνται και ολόκληρες κοινωνικές δομές κι εποικοδομήματα τρίζουν από τα θεμέλιά τους. Πονήματα σαν αυτό συμβάλλουν στον μεγάλο διάλογο των θρησκειών, συνεισφέροντας ακόμη μία ψηφίδα στην πανάρχαιη περιπέτεια των Ιδεών, που είναι «ίδιον» της ανθρώπινης φύσης και συνώνυμη με τον Πολιτισμό.

Δημήτρης Μητρόπουλος, Αφιέρωμα

Κορυφαίος μαέστρος - Διεθνής Ελληνας

Δήμος Αθηναίων - Πολιτισμικός Οργανισμός, σ. 141, ευρώ 21,30

Μαρία Κάλλας και Δημήτρης Μητρόπουλος: οι μουσικές ιδιοφυΐες που υπερέβησαν τα σύνορα της Ελλάδας, αυτής της μέγιστης μικρής χώρας, που βάλλεται πανταχόθεν και δοκιμάζεται παντοιοτρόπως, αντέχει όμως και συνεισφέρει τα μάλα στον πανανθρώπινο πολιτισμό.

Στον καλαίσθητο τιμητικό τόμο για τον Δημήτρη Μητρόπουλο, που εκδόθηκε με αφορμή τη συμπλήρωση εκατό χρόνων από τη γέννησή του (το 1896, στις 18 Φεβρουαρίου με το παλιό, ιουλιανό ημερολόγιο), συμπεριλαμβάνονται τα πρακτικά του Συμποσίου που έλαβε χώρα στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων. Ακόμη επανεκδόθηκαν και περιέχονται αποσπάσματα από το εορταστικό λεύκωμα εκείνης της επετείου (το 1996) με σημαντικά ιστορικά στοιχεία από τον βίο και την πολιτεία του μεγάλου αθηναίου δημιουργού. Την έκδοση συνοδεύουν δύο ανάτυπα από πρωτότυπα έντυπα προγράμματα συναυλιών του Μητρόπουλου στην Αθήνα και στη Νέα Υόρκη, καθώς και cd με τη ζωντανή ηχογράφηση της Ελληνικής Σονάτας για πιάνο, έργο του συνθέτη που ερμήνευσε η Αλεξάνδρα Παπαστεφάνου, κλείνοντας έτσι νοσταλγικά τις εργασίες του Συμποσίου. Ομως η σπουδαία μουσικός δεν περιορίστηκε στις συνδημιουργικές επιδόσεις της, αλλά συνέγραψε και κείμενο γι' αυτό το έργο του Δημήτρη Μητρόπουλου (σ.σ. 69-71), όπου δηλώνει, μεταξύ άλλων: Το χειρόγραφο, φωτοτυπημένο αντίγραφο του οποίου έχω στα χέρια μου εδώ και ένα μήνα, απ' όπου και μελέτησα το έργο, έχει το γερμανικό τίτλο: "Eine Griechische Sonate", δηλαδή "(Μία) Ελληνική Σονάτα"». Αυτό ήδη απηχεί την πρόθεση του Μητρόπουλου να δώσει στο έργο έναν ευρωπαϊκό τόνο, ένα ευρωπαϊκό ήθος. Πρόκειται για ένα νεανικό έργο που έγραψε σε ηλικία 24 ετών στις Βρυξέλλες, όπου συνέχιζε τις σπουδές του. [...] Και συνεχίζει εκθειάζοντας τις μουσικές ποιότητες και οριακές ερμηνευτικές απαιτήσεις αυτού του αριστουργήματος: Η Σονάτα είναι ένα έργο πάθους και υπερβολής, αποτύπωμα της χειμαρρώδους φύσης, του αναμφισβήτητου ταλέντου και της μουσικής ευαισθησίας του Μητρόπουλου, αλλά κυρίως των μουσικών του γνώσεων. Είναι έργο φιλόδοξο, μεγαλόπνοο και εξαιρετικά δεξιοτεχνικό, με έντονο συμφωνικό χαρακτήρα, όπως ανέφερα και πριν. Δεν αφήνει καμία αμφιβολία πως είναι γραμμένο από έναν άνθρωπο όχι απλώς εξοικειωμένο με τη συμφωνική γραφή, αλλά και με όλα τα θέλγητρα που βιώνει ένας διευθυντής ορχήστρας. Για το πιάνο η γραφή είναι απόλυτα ενορχηστρωμένη. Θα έλεγα, σε σημείο που το όργανο αυτό με τις ύστατες πολυφωνικές του δυνατότητες συχνά αδυνατεί να ανταποκριθεί. Αυτό είναι ένα πρόβλημα για τον ερμηνευτή και ίσως σ' αυτό οφείλεται το γεγονός πως έχει παιχτεί ελάχιστα. Εν πάση περιπτώσει το έργο ήταν για πολλές δεκαετίες τυλιγμένο σ' έναν πέπλο σιωπής. Ενας άλλος παράγοντας που, όπως πιστεύω, έχει συντελέσει σ' αυτό είναι η μεγάλη του διάρκεια. Διαρκεί γύρω στα 40'.

Κατατοπιστικά και σημαίνοντα τα κείμενα των: Οδυσσέα Δημητριάδη «Ο Μητρόπουλος στη Ρωσία του 1934», Γιώργου Σισιλιάνου «Δύο μαρτυρίες από την προσωπική επαφή με τον Μητρόπουλο στην Αμερική», Λίτσας Παππά-Μοτσενίγου «Συναυλίες και συνεργασία με τον Μητρόπουλο», Φώτη Παπαθανασίου «Οπερες του Στράους και του Βάγκνερ από τον Μητρόπουλο», Θάνου Κωνσταντινίδη «Ο Δημήτρης Μητρόπουλος και τα βουνά» (συγκλονιστική η ολόσωμη φωτογραφία του ορειβάτη συνθέτη στην κορυφή τού Grand Teton). Ακολουθούν κείμενα των: Κωστή Δεμαρτζή «Ο Δημήτρης Μητρόπουλος από την πλευρά του σκαλκωτικού μελετητή», Βύρωνα Φιδετζή «Γύρω από τη Βεατρίκη του Δημήτρη Μητρόπουλου - Η Εποχή και το έργο», Νίκου Χριστοδούλου «Η διεύθυνση του Δημήτρη Μητρόπουλου: Χαρακτηριστικά και θεωρητικές αρχές», Απόστολου Κώστιου «Θεατρικά στοιχεία στο έργο του Μητρόπουλου».

Στον πρόλογό της η τότε αντιδήμαρχος Ελλη Ευαγγελίδου εκφράζει επίσης τις ευχαριστίες της «στη Γεννάδειο Βιβλιοθήκη, όπου βρίσκεται το Αρχείο Μητρόπουλου, της Καίτης Κατσογιάννη και του James Dixon, το Μουσείο Μπενάκη, το ΕΛΙΑ, τον κ. Στάθη Αρφάνη, τον κ. Θάνο Κωνσταντινίδη για την ευγενική παραχώρηση υλικού και τη συνεργασία τους».

Ενας διαχρονικός τόμος στη βιβλιοθήκη κάθε Ελληνα που σέβεται τον εαυτό του και αυτούς που συνεισέφεραν στην πολιτισμική ιστορία του τόπου μας (και όχι μόνον). *

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Με λέξεις-κλειδιά
Κριτική βιβλίου