Έντυπη Έκδοση

Στάλιν, Τσόρτσιλ «άδειασαν» το ΕΑΜ

Ηβρετανική ηγεσία που βρισκόταν στην Κριμαία δεχόταν τηλεγραφήματα που την ενημέρωναν για τις εξελίξεις στη διάσκεψη της Βάρκιζας και εκείνη με τη σειρά της διαβίβαζε τις απόψεις της στην Αθήνα.

Παράδοση των όπλων από τον ΕΛΑΣ Παράδοση των όπλων από τον ΕΛΑΣ Αλλά και η σοβιετική ηγεσία δεχόταν μηνύματα σχετικά με τις ελληνικές εξελίξεις.

Την Πέμπτη 1 Φεβρουαρίου η αριστερή αντιπροσωπεία είχε φτάσει στην έπαυλη Κανελλοπούλου, στη Βάρκιζα, όπου την επομένη θα άρχιζε η διάσκεψη. Από τη μία πλευρά ήταν η αριστερή αντιπροσωπεία και από την άλλη η κυβέρνηση Πλαστήρα που είχε αντικαταστήσει την κυβέρνηση του Γ. Παπανδρέου τις πρώτες ημέρες του Γενάρη.

Οι Αριστεροί

Την αριστερή αντιπροσωπεία συναποτελούσαν ο αρχηγός του ΚΚΕ Γ. Σιάντος, το μέλος της ηγεσίας του ΚΚΕ Δ. Παρτσαλίδης και ο σοσιαλιστής Η. Τσιριμώκος. Αρχικά η κυβέρνηση Πλαστήρα και ο αντιβασιλιάς-αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός επέμειναν ώστε η αντιπροσωπεία της Αριστεράς να είναι αμιγώς κομμουνιστική. Αλλά ο Σιάντος αντέδρασε έντονα επιμένοντας στη συμμετοχή του Τσιριμώκου στη σύνθεση της αντιπροσωπείας, ώστε να φαίνεται ότι το ΕΑΜικό κίνημα δεν εκφράζει μόνο τους κομμουνιστές αλλά έχει ευρύτερο χαρακτήρα, εκφράζοντας και το αριστερό δημοκρατικό κίνημα γενικότερα.

Σε αυτό το σημείο το ΚΚΕ έδειχνε μεγάλη αποφασιστικότητα και στις 5 Φεβρουαρίου έφτασε στη Μόσχα ένα τηλεγράφημα που υπέγραφε ο Σιάντος και έλεγε: «Οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν αρχίσει μέχρι τώρα.

»Το αίτημα της κυβέρνησης να στείλουμε τρεις αντιπροσώπους με τη συμμετοχή των Σιάντου και Παρτσαλίδη είναι η τελευταία μας υποχώρηση σχετικά με τη σύνθεση της αντιπροσωπείας μας. Αν η κυβέρνηση επιμείνει να μην πάρουν μέρος αντιπρόσωποι του ΕΑΜ, αλλά μόνο τρεις εκπρόσωποι του ΚΚΕ, δεν θα υποχωρήσουμε. Η πολιτική της ηγεσίας μας συνίσταται σε τακτικούς ελιγμούς που θα συμβάλουν στην έξοδό μας από τη σημερινή κατάσταση. Σε καμία περίπτωση δεν θα συμφωνήσουμε άνευ όρων και δεν θα υποταχθούμε. Αν η αντίδραση δεν υποχωρήσει και αρχίσει, μαζί με τους Αγγλους, να μας πολεμά, θα καταφύγουμε στα βουνά και θα συνεχίσουμε τον παρτιζιάνικο πόλεμο...».

Διπλό παιχνίδι

Δίχως να το γνωρίζει η ηγεσία του ΚΚΕ επιμένοντας στη συμμετοχή του Τσιριμώκου στη σύνθεση της αντιπροσωπείας της Αριστεράς υπέσκαπτε άθελά της τις θέσεις της, αφού ο σοσιαλιστής αντιπρόσωπος είχε διακριτικές συνεννοήσεις με τον Δαμασκηνό και τους Αγγλους!

Στις 3 Φεβρουαρίου το βρετανικό Φόρεϊν Οφις τηλεγράφησε στον Τσόρτσιλ στη Γιάλτα: «Ο κ. Λίπερ αναφέρει ότι συζητήσεις σχετικά με τη συμμετοχή του Τσιριμώκου ανέβαλαν την έναρξη της διάσκεψης μέχρι το απόγευμα της 2ας Φεβρουρίου. Ο αντιβασιλιάς κάλεσε τον Τσιριμώκο, ο οποίος όχι μόνον του είπε ότι οι συνάδελφοί του είχαν έρθει για να πετύχουν μια συμφωνία, αλλά αποκάλυψε και τους όρους που επροτίθοντο να θέσουν και δεσμεύτηκε να ψηφίσει εναντίον τους στα δύο βασικά σημεία, δηλαδή τη γενική αμνηστία και την είσοδο των κομμουνιστών στην κυβέρνηση».

Μετά τις διακριτικές διαβεβαιώσεις του Τσιριμώκου, οι Βρετανοί έπεισαν την ελληνική κυβέρνηση να άρει τις αντιρρήσεις της για τη συμμετοχή του στην αριστερή αντιπροσωπεία.

Στη διάρκεια της διάσκεψης ο Σιάντος υποστήριξε το σχηματισμό μιας ενωτικής κυβέρνησης, με τη συμμετοχή του ΚΚΕ, όπως και την ένταξη των μόνιμων αξιωματικών που υπηρέτησαν στον ΕΛΑΣ στο νεοσχηματιζόμενο ελληνικό στρατό και υπέδειξε ότι «στις υστερικές συνθήκες της μαζικής εξέγερσης» του Δεκεμβρίου '44 «είναι αδύνατο να γίνει διάκριση ανάμεσα στο κοινό ποινικό και το πολιτικό αδίκημα», γι' αυτό έπρεπε να δοθεί «γενική, χωρίς όρους, αμνηστία» για όλους τους εμπλεκομένους. Αλλά ο Τσόρτσιλ και ο Ιντεν τηλεγράφησαν από τη Γιάλτα ότι «συμφωνούν απόλυτα» να μη δοθεί γενική αμνηστία στους ΕΛΑΣίτες.

Οι Βρετανοί έπρεπε όμως να συνυπολογίσουν ότι η διάσκεψη της Βάρκιζας μπορούσε να ναυαγήσει και να επαναληφθούν οι συγκρούσεις. Για ένα τόσο σοβαρό ζήτημα έπρεπε να δώσει το «πράσινο φως» ο Τσόρτσιλ από τη Γιάλτα. Αλλά ο Βρετανός πρωθυπουργός δίσταζε, εκείνη τη χρονική στιγμή, που σ' ένα συμβιβαστικό πνεύμα συνδιαλεγόταν με τους συμμάχους του, να επαναλάβει τις εχθροπραξίες στην Ελλάδα.

Στις 7 Φεβρουαρίου τηλεγράφησε στην Αθήνα ότι δεν είχε πρόθεση να πάρει «κάποια σημαντική απόφαση σαν αποτέλεσμα της πιθανής διακοπής των ελληνικών συνομιλιών» μέχρι να μπορέσει να διερευνήσει την κατάσταση επί τόπου. Ηλπιζε να επισκεφθεί την ελληνική πρωτεύουσα μετά το τέλος της διάσκεψης της Γιάλτας και μέχρι τότε έπρεπε «να αποφευχθεί κάθε οριστική διακοπή των διαπραγματεύσεων».

Οι Σοβιετικοί είχαν επίσης διαμηνύσει στον Σιάντο ότι «Ελληνες και ΕΛΑΣ πρέπει να καθορίσουν περαιτέρω τα βήματά τους, ξεκινώντας από αυτήν ακριβώς την κατάσταση, όχι ευνοϊκή γι' αυτούς».

Συμφωνία κυρίων

Στις 8 Φεβρουαρίου ο Στάλιν, στη Γιάλτα, ανέφερε ότι «υπάρχουν πολλές διαδόσεις σχετικά με την Ελλάδα». Ο Τσόρτσιλ απάντησε ότι ήλπιζε πως στην Ελλάδα θα επέλθει ειρήνη «στη βάση της χορήγησης αμνηστίας, εκτός από εκείνα τα εγκλήματα που είχαν διαπραχθεί εναντίον των νόμων του πολέμου». Ο Τσόρτσιλ «είχε αμφιβολίες αν μια κυβέρνηση όλων των κομμάτων μπορούσε να σχηματιστεί, αφού ο ένας μισούσε τον άλλο τόσο πολύ».

Ο Στάλιν έδειξε συγκαταβατικός με τις αιτιάσεις του συνομιλητή του.

Η διάσκεψη της Γιάλτας έληξε με ένα προσωρινό συμφιλιωτικό πνεύμα.

Το ίδιο «συμβιβαστικό» πνεύμα διαφάνηκε και στη συμφωνία της Βάρκιζας, που υπογράφηκε μία μέρα αργότερα, στις 12 Φεβρουαρίου, και κατοχύρωνε τις ατομικές και πολιτικές ελευθερίες στην Ελλάδα. Αφηνε όμως και ένα παραθυράκι σε όσους θα ήθελαν να προσφύγουν στην ανωμαλία, αφού αμνήστευε «τα πολιτικά αδικήματα τα τελεσθέντα από τις 3 Δεκεμβρίου 1944», αν και εξαιρούσε της αμνηστίας «τα συναφή κοινά αδικήματα κατά της ζωής και της περιουσίας, τα οποία δεν ήταν απαραιτήτως αναγκαία διά την επιτυχίαν του πολιτικού αδικήματος».

Αλλά ούτε η Γιάλτα ούτε η Βάρκιζα μπόρεσαν να αποτρέψουν τις ανθρώπινες διαθέσεις της εποχής, που έτειναν τελικά προς τον Ψυχρό Πόλεμο και τη θερμή αντιπαράθεση στην Ελλάδα.

Σάββατο 3/2/1945:

ο αεροπλάνο του Αμερικανού προέδρου Φραγκλίνου Ρούζβελτ κατευθύνεται προς την Κριμαία, στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, όπου θα πραγματοποιηθεί η διάσκεψη της Γιάλτας.

Πάνω από την απελευθερωμένη Αθήνα, αν και ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος συνεχίζεται, πέντε καταδιωκτικά πλησίασαν το προεδρικό αεροπλάνο για να το συνοδεύσουν μέχρι τον τελικό του προορισμό. Στις 12.10 μ.μ. το αεροπλάνο του Αμερικανού προέδρου προσγειώθηκε στο Σάκι της Κριμαίας. Είκοσι λεπτά αργότερα, στο ίδιο μέρος, αφίχθη και ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ. Ο Σοβιετικός οικοδεσπότης Ιωσήφ Στάλιν ανέμενε τους δύο συμμάχους του καθώς την επομένη, 4 Φεβρουαρίου, άρχιζε η διάσκεψη της Γιάλτας.

Η διάσκεψη της Γιάλτας (4-11 Φεβρουαρίου 1945) συνέπεσε χρονικά με τη διάσκεψη της Βάρκιζας (2-12 Φεβρουαρίου 1945).

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Στη στήλη
Ιστορικά