Έντυπη Έκδοση

Ο Ναμπόκοφ ξανά στα βιβλιοπωλεία

Ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, ο οποίος πολιτογραφήθηκε Αμερικανός συγγραφέας (1899-1977), παρέμεινε φανατικά Ρώσος. Εγραψε σε δύο γλώσσες: στη μητρική ρωσική και στην υιοθετημένη αγγλική.

Η αυτοεξορία της οικογένειάς του, που προήλθε από τη στιγμή που πήραν οι μπολσεβίκοι την εξουσία, δεν άμβλυνε ούτε στο ελάχιστο τη ρωσική συνείδησή του. Το «Μίλησε, μνήμη: Ανασκόπηση αυτοβιογραφίας», η αυτοβιογραφία του που επανακυκλοφόρησε, ύστερα από δεκαέξι χρόνια, στα ελληνικά (σε μετάφραση Γ. Βάρσου και πρόλογο Μ. Φάις, εκδόσεις Πατάκη), δεν είναι ένα αποθεωτικό εγκώμιο του επιτυχημένου «αμερικανικού» νέου εαυτού του και ένα μνησίκακο σχόλιο κατά του μπολσεβικισμού, που του στέρησε βεβιασμένα την ειρηνικά μετεφηβική ενηλικίωση.

Ετσι, δεν απορρυθμίζει το παρελθόν του υπερασπιζόμενος το παρόν του, γιατί ίσως του δίνει όλες τις δυνατότητες να ασκήσει πολιτική μεσούντος του Ψυχρού Πολέμου. Την αυτοβιογραφία του την περικύκλωνε, την άφηνε και την ξανάπιανε περί τα τριάντα χρόνια, από το 1936 έως το 1966, οπότε πήρε την τελική της εκδοτική μορφή.

Η αγγλική γλώσσα

Ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ αναπολεί, λες και βρίσκεται μέσα σε ονειροφαντασία, την πρώτη εντύπωσή του, το 1903, από την Αγία Πετρούπολη, όταν ήταν μόλις τεσσάρων ετών παιδί. Το τελευταίο χρονικό όριο της αναπόλησής του είναι το 1940 στο Σεν Ναζέρ, όταν βρίσκεται στα 41 του χρόνια. Τότε θα αποχωριστεί μόνο γεωγραφικά την Ευρώπη.

Γιατί συνειδησιακά θα παραμείνει Ευρωπαίος. Η μετανάστευση με τη γυναίκα του και το γιο τους, Ντμίτρι, στις ΗΠΑ θα του δώσει την ευκαιρία να υιοθετήσει την αγγλική γλώσσα και, χάρη σ' αυτή, θα αναδειχθεί ως ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς του εικοστού αιώνα.

«Καταφρονώ τον εμιγκρέ που μισεί τους Ρώσους επειδή του "έφαγαν" τα λεφτά και τη γη του. Η νοσταλγία που έθρεψα όλα αυτά τα χρόνια είναι μια υπερτροφική αίσθηση χαμένης παιδικότητας, όχι η λύπη για χαμένα τραπεζογραμμάτια», γράφει επιθυμώντας να δείξει ότι τη ρωσική ψυχή ή την έχεις ή δεν την έχεις. Οσο κι αν ακούγεται αυτό αταβιστικό.

Μέχρι το 1940 δεν έχει γράψει ακόμη το πρώτο του μυθιστόρημα στ' αγγλικά, που τιτλοφορείται «Η αληθινή ζωή του Σεμπάστιαν Νάιτ» (1941), ενώ έχουν προηγηθεί περί τα δέκα βιβλία, γραμμένα στα ρωσικά. Ακόμη δεν έχει κυκλοφορήσει η μεγάλη διεθνής επιτυχία του «Λολίτα» (1955), την οποία μετάφρασε, δέκα χρόνια μετά (1965), ο ίδιος ο Ναμπόκοφ στα ρωσικά. Ρώσος ή Αμερικανός συγγραφέας; Μάλλον ο ξεριζωμένος και εκπατρισμένος Ρώσος κατισχύει του επιτυχημένου Αμερικανού συγγραφέα.

Το «Μίλησε, μνήμη» είναι ένα ιδιόρρυθμο παζλ στο οποίο η ευφυΐα δεν σπαταλιέται σε εύκολες λύσεις. Εικόνες και σκέψεις συνυπάρχουν, χωρίς να αλληλοακυρώνονται και να χάνουν τα σαφή νοητικά τους πλαίσια, καθώς υπακούουν στον εσωτερικό ρυθμό του ναμποκοφικού έργου. Η ύπαρξη αυτή καθαυτήν αντιμετωπίζεται ως ένας πολύχρωμος προς λύση γρίφος, με μια κίνηση βέλους από το παρελθόν με στόχευση το μέλλον.

Ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ παίζει ειρωνικά με τις πολλές και πολλαπλές ταυτότητες που επινοεί, σωστός ανατόμος των αισθήσεων και των αισθημάτων, ακολουθώντας τη μεγάλη αγάπη του, την εντομολογία, με πρυτανεύουσα επιλογή το βασίλειο της πεταλούδας. Ποτέ δεν ανακρούει πρύμναν στο βίωμα της εξορίας. Δεν το θάβει στο ασυνείδητο, δεν μεταμορφώνεται σ' ένα νευρωσικό των ενοχών υπέρ μιας λαμπρής λεωφόρου σταδιοδρομίας, που του έχει διάπλατα και ολόφωτα ανοιχτεί λόγω του αμερικανικού ονείρου.

Ο κλειδάριθμος της αυτοβιογραφικής αφήγησης έχει τον έρωτα ως αποκωδικοποιητή, που τον ανακαλύπτει στα σκούρα μάτια της 15χρονης Ταμάρα. Αυτά τα υπέροχα μάτια τα φωτίζει το αυθόρμητο γέλιο και ο σφυγμός του ταταρικού αίματος που τρέχει μέσα στις φλέβες της.

«Ελπίδα»

Ομως τον Μάρτιο του 1919 η Ταμάρα θα αποτελέσει παρελθόν και μαζί της όλη η ρωσική σκηνογραφία. Στο ελληνικό σαπιοκάραβο «Ελπίδα» (!) θα μεταφερθούν τα τέσσερα αδέλφια της οικογένειας Ναμπόκοφ και ο διανοούμενος πατέρας τους, πολιτικό στέλεχος του φιλελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος, που αντιπολιτευόταν το τσαρικό καθεστώς.

Τα είκοσι χρόνια κατά τα οποία θα παραμείνει ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ ως περιπλανώμενος παρατηρητής έχουν το στοιχείο ενός αναποφάσιστου που αρνείται να πάρει αποστάσεις από τη Ρωσία, ίσως με την ελπίδα της επιστροφής. Οταν και η τελευταία υποψία ελπίδας εξοβελίστηκε, αποφάσισε να μετακινηθεί προς την Αμερική. Την αντιμετώπισε ως τόπο εργαστηρίου, μέσα στον οποίο έγινε ο ανατόμος του παλαιού ρωσικού εαυτού του.

Γι' αυτό παρέμεινε εκρηκτικά νέος και ουδέποτε νεάζων. Κράτησε από το παρελθόν του όλο το μέλλον του και, έτσι, δεν μετατράπηκε ο βίος του σε βίο αβίωτο. Συμφιλιώθηκε, συνυπήρξε, επιβίωσε, δημιούργησε. Η ήττα των πρώτων χρόνων συναισθηματικά δεν τον παράτησε σε μια γωνιά. Του δώρισε τη σκεπτόμενη νίκη και δεν πανηγύρισε. Η επιστροφή στη ρωσική γη ήταν μια διαρκής επιστροφή στη λάμψη της παιδικής του ηλικίας.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Βιβλίο