Έντυπη Έκδοση

Δεξιές και αριστερές ιδέες για τη βία

Για τα θύματα, μια συζήτηση περί δεξιάς ή αριστερής βίας θα ήταν χωρίς νόημα, αφού «το πλήγμα είναι πλήγμα».

Μήπως όμως η ίδια διάκριση γίνεται χρήσιμη και ουσιαστική, όταν αναφέρεται σε απόψεις που διατυπώνονται δημοσίως για τη βία; Το ερώτημα δεν έχει σχέση με ταξινομήσεις κομματικών διακηρύξεων. Αφορά ευρύτερα τόσο τις γνώμες για την κοινωνική βία όσο και τις αντίστοιχες για την ατομική, που πρόσφατα εισέβαλε και πάλι δραματικά στο σκηνικό της αστικής ζωής. Η ιστορική προέλευση των δύο χαρακτηρισμών είναι άλλωστε γνωστή. Κατά την πολιτική κληρονομιά της Γαλλικής Επανάστασης στη δεξιά (του Κοινοβουλίου) κάθονταν όσοι επιθυμούσαν τη διατήρηση του στάτους κβο, στην αριστερά όσοι ήθελαν την αλλαγή του. Ο σύγχρονος λόγος περί βίας πολώνεται αντίστοιχα όταν συσχετίζεται με όρους της κοινωνικής υποδομής. Οσοι επιζητούν λύσεις χωρίς επέμβαση στις κοινωνικές συνθήκες μοιάζουν αντίπαλοι με εκείνους που επιδιώκουν ριζικές αλλαγές.

Η παρατήρηση των σύγχρονων τάσεων γίνεται εύκολα. Η συντηρητική αντίληψη για την κρίση και τη βία αναζητεί διαρκώς λύσεις μέσω των άνωθεν μεταρρυθμίσεων και ιδίως μέσω της αστυνόμευσης. Τα παρακλάδια της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς άλλωστε εξαρχής έφθαναν ώς τη λατρεία των φετίχ της καταστολής και του μιλιταρισμού. Το ιστορικό βάθος των σχετικών αντιλήψεων καλύπτει τον φασισμό, τις ελληνικές απορίες του τύπου «δεν θα βρεθεί ένας λοχίας να πάρει το τουφέκι» ή «ένας δάσκαλος να πάρει τη βρεγμένη σανίδα» και φτάνει ώς τις σύγχρονες απλουστεύσεις και τις προβοκάτσιες.

Ο συντηρητισμός των παραπάνω ιδεολογημάτων πάντως δεν προκύπτει τόσο από τις προσηλώσεις σε παλιά λάβαρα όσο το έλλειμμά της: οι οικονομικοί και κοινωνικοί όροι της αναταραχής, η ανεργία, η αμάθεια, η ανισότητα, αφήνονται χωρίς αιτήματα αλλαγής και χωρίς κριτική. Αρκεί να αλλάζει η στάση της Αστυνομίας και η βία θα ηττηθεί. Το ίδιο ισχύει και για τις περιπτώσει ατομικής βίας. Το τραγικό επεισόδιο στου Ρέντη θα είχε, υποτίθεται, προληφθεί με προσεκτικότερη επισκόπηση στο Διαδίκτυο και με εγρήγορση των προφάιλερς. Αυτά τα βίαια περιστατικά ήταν άγνωστα στη χώρα μας, επομένως, θα έπρεπε να είναι άγνωστα και στους ομογενείς-όμαιμους. Η αναγωγή σε κοινωνικές συνθήκες περιττεύει.

Η παραπάνω αμυντική συνταγή αντιτάσσεται όχι μόνον απέναντι στη βία, αλλά και απέναντι σε καθεμιά δυσλειτουργία. Για τη νεοφιλελεύθερη εξουσία, άλλωστε, εγκληματίες και επιδοματούχοι της κρατικής πρόνοιας είναι περίπου το ίδιο (σημειώνει ο Ζ. Bauman). Εφαρμογή-παράδειγμα της ίδιας συνταγής: η απορρύθμιση και η υποχρηματοδόηση του δημόσιου πανεπιστημίου «αντιμετωπίζονται» άνετα και δωρεάν, με κατάργηση του ασύλου και με τετραετείς προγραμματισμούς. Απλό που ήταν.

Καμιά έκπληξη στην πρόσφατη συζήτηση της Βουλής για την εγκληματικότητα. Ο πρωθυπουργός μας είναι δεξιός. Δήλωσε ότι για την κοινωνική αναταραχή ευθύνονται οι κουκουλοφόροι και το πανεπιστημιακό άσυλο, ως εστία επιδρομών, κατασκευής μολότοφ και υπόθαλψης εγκληματιών. Σύμβολα μιας πανηγυρικής κάθαρσης θα είναι, επομένως, η είσοδος της Αστυνομίας στα αμφιθέατρα και οι κάμερες. Ο αρχηγός του ΛΑΟΣ συνηγόρησε, υπερθεμάτισε για τους εγκληματούντες μετανάστες και επισήμανε «εγώ τα λέω εδώ και πέντε χρόνια».

Η Αριστερά, από την άλλη, αναφέρεται διαρκώς -μονότονα κατά τους αντιπάλους- στα αίτια: στη φτώχεια, στην κακομεταχείριση των μεταναστών, στην απορρύθμιση του κράτους πρόνοιας, στην ανισότητα και στη διαπλοκή. Βασική θέση: χωρίς ριζικές αλλαγές στην κοινωνική υποδομή, η βία θα αναπαράγεται διαρκώς, ενώ η αστυνόμευση θα καταντά φαύλος κύκλος. Αντίστοιχες απόψεις ακούστηκαν στην ίδια συζήτηση στη Βουλή, προερχόμενες από φωνές της αντιπολίτευσης και με σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ τους.

Οι δεξιές και οι αριστερές ιδέες για τη βία έχουν πια τόσο παγιωθεί, ώστε να έχουν τυποποιηθεί και τα συνηθισμένα αντεπιχειρήματα. Για τους ρήτορες της Δεξιάς, η διαρκής ενασχόληση με τα κοινωνικά αίτια της εγκληματικότητας αποτελεί πολυτέλεια και αποπροσανατολισμό. «Καλά τα μακροπρόθεσμα σχέδια, τώρα όμως τι γίνεται; Αφήνεται ο πολίτης χωρίς προστασία;». Για τους άλλους, πάλι, η αστυνόμευση, αφήνοντας άθικτες και ενεργές τις παραγωγικές συνθήκες της βίας, δεν στοχεύει στην ασφάλεια των πολλών, αλλά στην αυτοπροστασία της εξουσίας.

Μπορεί να χαραχθεί μια πολιτική, έστω μια πορεία ζωής, με πυξίδα κάποια από τις παραπάνω ιδέες; Μήπως και εδώ η μέση οδός είναι η προτιμότερη, αντί για τα ακραία περί βίας ιδεολογήματα; Κατά τον Αρν. Σένμπεργκ (το θυμίζει ένας άλλος στοχαστής της μουσικής, ο Ντ. Μπάρενμποϊμ) «η μέση οδός είναι η μόνη που δεν οδηγεί στη Ρώμη». Χρειάζεται πραγματικά να διαλέξουμε, αφού ανάμεσα στη συντήρηση και στην αλλαγή υπάρχει λογική διάζευξη.

Ας δεχτούμε πλέον ότι το ζήτημα δεν είναι ο θρίαμβος της μιας ιδέας και η εξάλειψη της άλλης, αλλά η πρόταξη. Τι προτάσσεται, είναι ευνόητο. Προέχει η παρέμβαση στις κοινωνικές συνθήκες τριβής. Οσο αυτές παράγουν εντάσεις, όσο π.χ. οι μετανάστες αφήνονται χωρίς νόμιμη ταυτότητα, να πασχίζουν για κτήση ιθαγένειας χωρίς ορθολογικά κριτήρια και ανθρώπινες διαδικασίες, καθώς και όσο ο δημόσιος χώρος συρρικνώνεται, το οργανωμένο και το ανοργάνωτο έγκλημα αναπτύσσονται. Οι άνωθεν προγραμματισμοί ασφάλειας ματαιώνονται στην πράξη. Παράδειγμα: ο νόμος για το πανεπιστημιακό άσυλο άλλαξε άρδην το 2007. Αποτέλεσμα, μηδέν.

Ο ποινικός έλεγχος είναι ο δευτερεύων μοχλός για την κοινωνική ειρήνη. Ο καθένας καταλαβαίνει ότι δεν μπορεί να εδρεύει μια διμοιρία αστυνομικών σε κάθε γειτονιά, ούτε βοηθά το σύστημα «κάμερες παντού», όπως αποδείχθηκε στο Λονδίνο. Το δευτερεύον όμως δεν είναι και αμελητέο. Προφανώς, η βία στην καθημερινή ζωή, αν αφεθεί χωρίς όρια, οδηγεί στην επικράτηση των ισχυρότερων, στις Μαφίες και στην τρέλα. Ο ποινικός έλεγχος παραμένει αναγκαίο κακό, έσχατο μέσον, αποδεκτό στο μέτρο που δρα δικαιοκρατικά και χωρίς καταχρήσεις.

Τελικά, το μακροπρόθεσμο κάποτε επείγει. Μοιάζει οξύμωρη η φράση, αλλά έχει σαφές νόημα. Υπάρχουν πολιτικές για την κοινωνική πρόνοια, την αλληλεγγύη και τους ξένους, που αποβλέπουν εξίσου στο παρόν και στο μέλλον.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Πολιτική
Στη στήλη
Ανάλυση στα γεγονότα