Έντυπη Έκδοση

Η Μαργαρίτα που «μάδησε» τα συνδικάτα

Τέσσερις Βρετανοί ιστορικοί αποτιμούν το πολιτικό έργο της Μάργκαρετ Θάτσερ και συγκλίνουν στο ότι -καλώς ή κακώς- η θέση της στην Ιστορία είναι εξασφαλισμένη...

Σε ό, τι κι αν έχει ειπωθεί ή γραφτεί για τη Μάργκαρετ Θάτσερ, ανεξαρτήτως θετικού ή αρνητικού απολογισμού (συχνότερα αρνητικού), υπάρχει ένας κοινός τόπος: η διαπίστωση ότι άλλαξε καθοριστικά την πολιτική και την κοινωνία της Βρετανίας.

Προσωπογραφία της Μάργκαρετ Θάτσερ από τον Ρίτσαρντ Στόουν (φωτ. Reuters) Προσωπογραφία της Μάργκαρετ Θάτσερ από τον Ρίτσαρντ Στόουν (φωτ. Reuters) Κατά τον ίδιο τρόπο, σε μια επιγραμματική αποτίμηση του έργου της με αφορμή το θάνατό της, τέσσερις Βρετανοί ιστορικοί συγκλίνουν στο ότι -καλώς ή κακώς- η θέση της στην Ιστορία είναι εξασφαλισμένη.

Η απληστία...

Οταν κάποιος γράψει την ιστορία της απληστίας, λέει ο Μάικλ Μπέρλεϊ, το πρώτο κεφάλαιο θα είναι αφιερωμένο στη Μάργκαρετ Θάτσερ αφού «κατά τα φαινόμενα την εφηύρε γύρω στο 1980». Είναι, επίσης, βέβαιο ότι θα πρωταγωνιστούσε και σε μια ιστορία του βρετανικού πολιτικού παραλογισμού, όχι τόσο του δικού της αλλά κυρίως του περιβάλλοντός της. Από την άλλη μεριά, επισημαίνει ο έγκριτος ιστορικός, οποιαδήποτε αξιόπιστη ιστορία για την πορεία της Θάτσερ πρέπει να ασχοληθεί με την προσήλωσή της στην προάσπιση της ελευθερίας, ένα χαρακτηριστικό για το οποίο τη θαυμάζουν στην ανατολική Ευρώπη, στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ και στις ΗΠΑ.

Η αλλαγή...

Κατά τον Αντριου Ρόμπερτς -που δηλώνει ευθαρσώς «θατσερικός»- η Θάτσερ θα μείνει γνωστή ως η πρωθυπουργός που άλλαξε την αμήχανη-φοβισμένη στάση της κυβέρνησης έναντι των συνδικαλιστικών ενώσεων από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και μετά. Ηταν επίσης εκείνη που «άλλαξε την αίσθηση αμηχανίας των Βρετανών έναντι της έννοιας του κέρδους. Αλλαξε τη μετα-Σουέζ πολιτική του κατευνασμού και τη μετα-ιμπεριαλιστική ενοχή. Αλλαξε τη βρετανική πολιτική σε τέτοιο βαθμό, ώστε το Εργατικό Κόμμα χρειάστηκε να εγκαταλείψει το σοσιαλισμό και ν' αλλάξει το όνομά του προκειμένου να εκλεγεί». Αποδίδοντάς της, τέλος, δυνάμεις που ξεπερνούν και την ίδια την ιστορική συγκυρία, ο Ρόμπερτς θεωρεί ότι η Θάτσερ μετέβαλε την αποτυχημένη πολιτική αποκλιμάκωσης των εντάσεων που κυριαρχούσε έναντι του κομμουνισμού σε μια πολιτική σύγκρουσης, «που οδήγησε τελικώς στην πτώση του Τείχους του Βερολίνου στη διάρκεια της πρωθυπουργίας της».

Το δόγμα...

Σε μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση των διεθνών επιπτώσεων της πολιτικής της «σιδηράς κυρίας», ο Αντόνι Μπίιβορ εκτιμά ότι, αν και συνδέουμε συνήθως τη Θάτσερ με την προώθηση του καπιταλισμού της ελεύθερης αγοράς, σε έναν αιώνα από τώρα θα μνημονεύεται περισσότερο ως υπέρμαχος της στρατιωτικής επέμβασης στη μεταψυχροπολεμική εποχή. Το Δόγμα Θάτσερ, σύμφωνα με το οποίο η τυραννία και η καταπίεση πρέπει -κυρίως όταν πλήττουν τα βρετανικά συμφέροντα- να πολεμηθούν και να ηττηθούν, είχε πολύ μεγαλύτερη επιρροή από αυτή που έχει αναγνωριστεί μέχρι σήμερα: «Στις ΗΠΑ, πολιτικοί και στρατηγοί, που ακόμη δεν είχαν ξεπεράσει τον πόλεμο του Βιετνάμ και το φιάσκο της απόπειρας απελευθέρωσης ομήρων στο Ιράν, στάθηκαν και παρακολούθησαν όχι μόνο τη βρετανική νίκη στα νησιά Φόκλαντ, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι αναπτυσσόμενες χώρες ξαφνικά σιώπησαν. Η ταχεία κατάρρευση της στρατιωτικής χούντας στην Αργεντινή έγινε μάθημα. Υποψιάζομαι ότι η επιρροή της ηγεσίας της Θάτσερ στην περίεργη αυτή εδαφική διένεξη -η οποία ήταν η τελευταία ιμπεριαλιστική σύγκρουση, αλλά και μια πρόγευση της μεταψυχροπολεμικής επέμβασης- καθόρισε την ατζέντα για την Pax Americana της σημερινής εποχής. Η έννοια του διεθνούς δικαίου (...) έγινε αντικείμενο στρεβλωτικών ορισμών. Ως αποτέλεσμα της πολιτικής της Μάργκαρετ Θάτσερ, οποιοδήποτε καθεστώς θεωρείται ένοχο για δεσποτισμό και καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μπορεί πολύ βολικά να γίνει στόχος κατά βούληση». Οπως πολύ καλά είδαμε κάποια χρόνια αργότερα στο Ιράκ.

Η δύναμη...

Ο καθηγητής σερ Ιαν Κέρσο τονίζει ότι η Μ. Θάτσερ έχει εξασφαλίσει μια θέση στην Ιστορία ως η πιο δογματική η πιο διχαστική αλλά και η πιο δυνατή πρωθυπουργός της Βρετανίας σε καιρό ειρήνης κατά τον 20ό αιώνα: «Κανένας που θυμάται τον πόλεμο των Φόκλαντ, την απεργία των ανθρακωρύχων, τις μάχες της στην Ευρώπη ή το δράμα της αναγκαστικής παραίτησής της, δεν μπορεί ν' αμφισβητήσει το προσωπικό αποτύπωμα που άφησε η Θάτσερ στην εποχή της. Ηταν μια κατ' εξοχήν πολιτικός της πεποίθησης, διακατεχόμενη από μια ακλόνητη, σχεδόν μεσσιανική βεβαιότητα ότι εκείνη είχε δίκιο και οι αντίπαλοί της ήταν είτε κακοί είτε αδύναμοι».

Η πολιτική της κληρονομιά -η καταστροφή των εθνικοποιημένων βιομηχανιών, η διάλυση της εξουσίας των συνδικάτων, η ιδιωτικοποίηση των οργανισμών κοινής ωφελείας και τα πρώτα μεγάλα ρήγματα στις καθιερωμένες αντιλήψεις στις οποίες βασιζόταν το κράτος πρόνοιας- είναι πράγματι αισθητή μέχρι σήμερα. Ωστόσο, καταλήγει ο Κέρσο, ο μύθος της Θάτσερ ξεπερνά το πραγματικό της έργο. Στην ουσία, «άλλαξε την Ιστορία λιγότερο απ' ό,τι νόμιζε (...). Μεγάλο μέρος της οικονομικής αναδιάρθρωσης που συντελέστηκε επί Θάτσερ θ' αποδεικνυόταν απαραίτητο υπό τον αντίκτυπο της παγκοσμιοποίησης (όπως συνέβη και σε άλλα μέρη του κόσμου) - αν και θα συνέβαινε ίσως λιγότερο άγρια. Υπήρξε οικονομική ανάπτυξη, αλλά όχι το θαύμα που εκείνη ισχυριζόταν. Η πίεση υπέρ της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης επεβίωσε της Θάτσερ. Ακόμη και οι νοοτροπίες στη Βρετανία διαφοροποιήθηκαν λιγότερο απ' ό,τι κάποιοι πίστευαν έπειτα από 12 χρόνια θατσερισμού. Προς το τέλος της εποχής της, τα τέσσερα πέμπτα της χώρας εξακολουθούσαν να θέλουν μια κοινωνία που να βάζει την αλληλεγγύη πάνω από τη δημιουργία του πλούτου (...) Στο σαρωτικό πέρασμα της ιστορικής αλλαγής, η Θάτσερ μάλλον ακολούθησε παρά ανέκοψε την παλίρροια. Αν και ομολογουμένως προκάλεσε ένα πολύ μεγάλο κύμα».

(Πηγή: www.guardian.co.uk)

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Διεθνή
Με λέξεις-κλειδιά
Βρετανία
Για το ίδιο θέμα
Οι Βρετανοί αποχαιρέτησαν την Μάργκαρετ Θάτσερ
Ο θατσερισμός πανταχού παρών!
Η «σιδηρά κυρία» της πλουτοκρατίας
Η πολιτικός που έβλεπε πολύ μακριά