Έντυπη Έκδοση

Συνέντευξη του σκηνοθέτη Σίμου Κακάλα

Το τραγικό στη σύγχρονη ποίηση

Με το δραματοποιημένο ποίημα του Ν. Παναγιωτόπουλου «Σύσσημον» κλείνουν το Σάββατο τα Επιδαύρια

Το «Σύσσημον, ή τα Κεφάλαια», το 485 στίχων συνταρακτικό ποίημα-ποταμός του Νίκου Παναγιωτόπουλου, μέσα στο οποίο εμπεριέχεται μέρος της περιπέτειας του ανθρώπινου γένους και της ελληνικής γλώσσας, μια κρυπτική σάγκα για μυημένους που γράφεται 27 χρόνια και κυκλοφόρησε από τον «Ινδικτο» σε ελάχιστα ανάρπαστα αντίτυπα, το Σάββατο μεταφέρεται στην αρχαία ορχήστρα της Επιδαύρου, ρίχνοντας την αυλαία των φετεινών Επιδαυρίων.

Οι κλασικές μάσκες χαρακτήρων γίνονται τοτεμικές από την ομάδα «Χώρος» στο «Σύσσημον». «Προέκυψαν μέσα από χαρακτήρες του ποιήματος», λέει ο σκηνοθέτης Οι κλασικές μάσκες χαρακτήρων γίνονται τοτεμικές από την ομάδα «Χώρος» στο «Σύσσημον». «Προέκυψαν μέσα από χαρακτήρες του ποιήματος», λέει ο σκηνοθέτης Ο Σίμος Κακάλας τολμά ξανά. Αυτή τη φορά περισσότερο από άλλοτε. Οταν πριν από δύο χρόνια ο ποιητής τού έδωσε το τελευταίο ανέκδοτο κεφάλαιο του έργου (θα ενταχθεί στη νέα συμπληρωμένη έκδοσή του), ο νεαρός σκηνοθέτης συγκλονίστηκε: «Τρως χαστούκι διαβάζοντάς το. Είναι σαν να βουτάς στον ωκεανό. Σε 500 χρόνια από τώρα, όταν κάποιοι φιλόλογοι του μέλλοντος σκύψουν πάνω στο σημερινό πολιτισμό, θα πουν "α, κάτι έγινε τότε"».

Εως ότου ξεκινήσει θαρρετά τις πρόβες, έχοντας πάντα μαζί του το γενναιόδωρο ποιητή ως σύμβουλο, ανέτρεχε ξανά και ξανά στο απύθμενο corpus του. Υπήρχε λόγος. «Κάποια στιγμή προβληματίστηκα πολύ σοβαρά για το τι θα μπορούσε σήμερα να αποτελεί λόγο τραγωδιακό. Και είχα την περιέργεια πώς θα ήταν η εμπειρία ενός τέτοιου συμπυκνωμένου λόγου. Ετσι αποφάσισα να το κάνω παράσταση». Οχι ολόκληρο. Θα ήταν ανέφικτο.

«Είναι πολλά πράγματα το "Σύσσημον". Είναι ένα ταξίδι στα όρια της πνευματικής διαύγειας και διαμόρφωσής μας. Είναι κάτι δαιδαλώδες, που ανοίγει διαρκώς. Το διατρέχουν πολλοί άξονες. Είναι ένα πολύ βαθύ πράγμα. Το καταλαβαίνεις πρωτοαγγίζοντάς το. Κι επειδή ο Νίκος είναι ένας "κρυφός" άνθρωπος, θα ήθελα αυτή την κουλτούρα να τη φέρει και η παράσταση».

Την «ενισχύει» πάντως με αποσπάσματα από τον «Οιδίποδα Τύραννο», ελαφραίνοντάς την ταυτόχρονα με ένα λαϊκό παραμύθι από το Καστελόριζο, «ως ίχνος του ανεξάντλητου λαϊκού πολιτισμού μας».

Ο Σίμος Κακάλας πλαισιωμένος από τις Ελενα Μαυρίδου και Δήμητρα Κούζα. Βασίστηκε ακόμη μία φορά σε δύο σταθερές συνεργάτιδές του για το «Σύσσημον» Ο Σίμος Κακάλας πλαισιωμένος από τις Ελενα Μαυρίδου και Δήμητρα Κούζα. Βασίστηκε ακόμη μία φορά σε δύο σταθερές συνεργάτιδές του για το «Σύσσημον» - Ο αφηγητής είναι το alter ego του ποιητή, ένας σάρκινος... θεός, ο Οιδίποδας; Συστήνεται ως άρχοντας.

«Είναι πολλά. Το "Σύσσημον" δεν είναι αυτό που μοιάζει».

- Τι εννοείτε;

«Εχει μεγάλη σχέση με την ταυτότητα. Αποκαλύπτονται μέσα σε αυτό πολλές διαστρωματώσεις αυτού που ονομάζουμε "ελληνικό". Εμείς το παρουσιάζουμε χωρίς λογοκρισία, χωρίς την τάση "να καθαρίσουμε τα μάρμαρα να γίνουνε λευκά"».

- Δεν είναι αλαζονικό να θέλετε να μεταφέρετε συντετμημένο αυτόν το χείμαρρο;

«Είναι πιο αλαζονικό να επιχειρήσεις να το αναλύσεις φιλολογικά. Επρεπε να επικοινωνήσει ο στίχος του».

- Ο κεντρικός «χαρακτήρας» έχει την πεσιμιστική θεώρηση του Οιδίποδα για τη ζωή. Ηταν το σημείο σύνδεσης του ποιήματος με την τραγωδία του Σοφοκλή;

«Το "Σύσσημον" μιλάει όμως και για την αναγέννηση και για τη νέα αρχή. Ο Οιδίποδας αντιπροσωπεύει κάποιον που παθαίνει ό,τι παθαίνει επειδή δεν γνωρίζει ποιος είναι, δεν ξέρει την ταυτότητά του. Νομίζει ότι είναι κάποιος άλλος. Αυτό είναι κάτι που το συσχετίζω απόλυτα και άμεσα με το ποιοι είμαστε εμείς σήμερα. Αλλά η παρουσίαση αυτού του ποιήματος είναι κάτι πολύ δύσκολο».

- Και στο παρελθόν, όμως, έχετε δοκιμαστεί στην ποίηση.

«Με τον "Απόκοπο", που ήταν μέρος μιας συνολικότερης έρευνας. Ξεκίνησε από το Φεστιβάλ Αθηνών και για 2 χρόνια άλλαζε ασταμάτητα μορφή. Εγινε ξεκάθαρο ότι η γλώσσα σε κάποια σημεία της είναι ανυπέρβλητη. Θέλαμε να ακουστεί ο κυματισμός του δεκαπεντασύλλαβου».

- «Γκόλφω», «Ερωφύλη», «Απόκοπος», «Λιωμένο Βούτυρο». Εχετε μια εμμονική προσήλωση στην ελληνική γλώσσα.

«Μα γι' αυτόν το λόγο έπρεπε να ακουστεί και το "Σύσσημον". Η ποίηση του Παναγιωτόπουλου έχει ρυθμό που κινείται με πολλές εναλλαγές. Δηλαδή, κάποιες στιγμές μπορεί να ακούσεις μια ξερή αφήγηση, μετά κάτι πολύ λόγιο, μέχρι και στίχο από τον "Απόκοπο" ενσωματωμένο. Πώς βλέπεις ένα ναό ο οποίος έχει ένα κιονόκρανο, στη μια γωνία πέντε πέτρες, ένα σταυρό και ένα χέρι από ένα άγαλμα; Κι όλο αυτό το σύνθετο πράγμα είναι ετούτος εδώ ο τόπος; Και αν επιχειρήσεις να ξεκολλήσεις το χέρι από το άγαλμα για να το πας σε ένα μουσείο χάνεται κάτι; Αυτό μου θυμίζει το "Σύσσημον", που εμπεριέχει από βυζαντινά κείμενα μέχρι αποσπάσματα από την Αγία Γραφή... Είναι μια "Κιβωτός"».

- Οι ανέκδοτες προσθήκες που υπάρχουν στην παράσταση οδηγούν σε άλλους «τόπους» την αφήγηση;

«Προς μια παραίνεση. Στη μεγάλη αυτοσυντήρηση. Δηλαδή, η φράση που επικρατεί είναι "ο κόσμος που αφιέρωσες τη ζωή σου είναι τελειωμένος, διδάξου τη μεγάλη αυτοσυντήρηση". Είναι, κατά κάποιο τρόπο, μια παραίνεση να διαφυλαχτεί κάτι σήμερα».

- Η Επίδαυρος ταιριάζει ως χώρος υποδοχής για το «Σύσσημον»;

«Οι ανοιχτοί χώροι τού ταιριάζουν, γενικώς. Η Επίδαυρος προέκυψε από μια φράση του έργου: «Φίλε μου, μην υψώνεις τη φωνή σου μπροστά στο ασυνείδητο γιατί βρίσκεσαι στο ιερό κέντρο της πολιτείας της γλώσσας». Στο χώρο της Επιδαύρου η γλώσσα αποκτά μιαν άλλη διάσταση. Ως εκ τούτου, θα μπορούσε να είναι ένα ιερό κέντρο της. Αρα, το κείμενο είναι για να ακουστεί εκεί και με 100 μόνο θεατές. Η γλώσσα είναι ένα μοναδικό, ένα σπάνιο φαινόμενο στο σύμπαν. Αλλά για μας τους ανθρώπους, είναι κάτι μοναδικό. Οταν έχεις μια ισχυρή γλώσσα έχεις μια εν δυνάμει ισχυρή επικοινωνία.

»Μέσα από το "Σύσσημο" ανακάλυψα ξανά και μια σχέση με το πολυτονικό, ως ίχνος ενός πράγματος που το καταργήσαμε από ευκολία. Εχουμε εθιστεί στην ευκολία. Πρέπει να τα καταλάβουμε και να τα χωνέψουμε όλα χωρίς κόπο, εύκολα. Εχουμε γίνει Αμερικάνοι. Και η τέχνη έχει γίνει σοκολατάκια στο κουτί που τα καταναλώνουμε, και λέμε, ακόρεστα, "το επόμενο", "έχει άλλο;" Χρειάζεται φρένο».

- Μήπως είστε υπεραισιόδοξος θεωρώντας ότι το «Σύσσημον» μπορεί να δονήσει μια κοινωνία αποχαυνωμένη, απαθή;

«Ζούμε σε μια χώρα που αν όλοι είχαν ένα κουμπί να μπορέσουν να εξαφανίσουν τα υπόλοιπα 9,999 εκατομμύρια Ελλήνων, θα το έκαναν. Χεστήκαμε για τον δίπλα μας. Δεν τον γουστάρουμε καν. Δεν γουστάρουμε ο ένας τη φάτσα του άλλου. Αυτό δείχνει η κρίση. Δεν θέλουμε το σύνολο, δεν θέλουμε την αλληλέγγυα κοινωνία. Δεν είμαστε ούτε Σουηδοί ούτε Γερμανοί ούτε Πορτογάλοι».

- Τι κόσμος πιστεύετε πως θα έρθει στην Επίδαυρο;

«Δεν έχω ιδέα. Οι συγγενείς μας! Πάντως, και με άδεια την Επίδαυρο, όπως είδαμε στην πρόβα, πάλι ωραία είναι! Μακάρι να κατορθώσουμε να πούμε καθαρά και δυνατά "Είναι το Σύσσημον αυτό". Τίποτα άλλο!».

info

«Σύσσημον» από την ομάδα «Χώρος». Επίδαυρος, Σάββατο 31 Αυγούστου. Με τους : Ελενα Μαυρίδου, Δήμητρα Κούζα, Δήμητρα Λαρεντζάκη, Βαγγέλη Κρανιώτη και Βασίλη Παπαγεωργίου.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Σκηνοθέτες/Παραγωγοί
Καλλιτεχνικό ρεπορτάζ
Ποίηση
Συνεντεύξεις
Σύγχρονη Τέχνη
Τελευταίες ειδήσεις στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός
«Το τελευταίο σπίρτο»
Ξύλινο περίοπτο γλυπτό στα έργα του μετρό προς Πειραιά
Έφυγε από τη ζωή ο Σπύρος Ζαγοραίος
Πέθανε ο σχεδιαστής Όσκαρ ντε λα Ρέντα
Διήμερο προβολών στην Καλλιθέα