Έντυπη Έκδοση

Καφενείον η Ελλάς

Διαθέτει αρώματα καφέ, γλυκών του κουταλιού, ούζου, τηγανιού και τσιγάρου. Στους χαρακτηριστικούς θορύβους του το κελάρυσμα των ζαριών, τα πούλια που χτυπούν πάνω στο ξύλο με θεατρικότητα, ο ελαστικός ήχος του χαρτιού τής τράπουλας όταν πέφτει με βία στο τραπέζι, το ντιντίνισμα των ποτηριών όταν τσουγκρίζουν.

Το καφεμεζεδοπωλείο «Ερμής» στη Μυτιλήνη που λειτουργεί από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα Το καφεμεζεδοπωλείο «Ερμής» στη Μυτιλήνη που λειτουργεί από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα Και βέβαια είναι οι φωνές εκείνων που κερνιούνται ή αντιπαρατίθενται πολιτικά ή πειράζουν τον φίλο, φωνές που εκφράζουν άλλοτε χαρά, άλλοτε παράπονο. Φωνές που εκφράζουν χίλια μύρια σ' ένα καφενείο... Ομως εμείς θα μιλήσουμε για 80 από αυτά. Τόσα τουλάχιστον είναι τα καφενεία που παρουσιάζει ο Γιώργος Πίττας σ' έναν εκπληκτικό τόμο, με τίτλο «Τα καφενεία της Ελλάδας».

Ο ερευνητής και φωτογράφος έχει περάσει όλη τη χώρα διαγωνίως και καθέτως. Την έχει χαρτογραφήσει... καφενειακά! Από τη Μακεδονία και τη Θράκη και το Βόρειο Αιγαίο, φτάνει ώς την Κρήτη με σταθμούς παντού, έχοντας εννοείται ξεδιαλέξει ανάμεσα σε εκατοντάδες καφενεία τα αντιπροσωπευτικότερα. Οργανώνει δε τη δουλειά του με ακρίβεια, στον δε πρόλογό του ανάμεσα σε άλλα αναπολεί και την πρώτη του επίσκεψη σε καφενείο, όταν στα 17 του χρόνια, ερωτευμένος ων, «απεβλήθη», αυτός και η κοπέλα του, από ένα της Σκόπελου. Στο 13ο καραφάκι αντί για μεζέ ο καφετζής τούς πρόσφερε ένα... μαρουλόφυλλο, αποπέμποντάς τους.

Το αρχαιότερο ελληνικό καφενείο βρίσκεται στον Λαύκο. Ο ιδιοκτήτης του Μανώλης Φορλίδας, πρώτος απο αριστερά Το αρχαιότερο ελληνικό καφενείο βρίσκεται στον Λαύκο. Ο ιδιοκτήτης του Μανώλης Φορλίδας, πρώτος απο αριστερά Ο Πίττας περνά σε μια συνοπτική ιστορία των καφενείων, των τύπων τους και του χώρου τους, του κόσμου τους, της λειτουργίας τους, των όψεών τους, των επιγραφών τους, για να μπει μετά στην τέχνη του καφέ, στον καφέ και στο κάπνισμα, στο ούζο, στο ρακί, στην μπίρα, στη ρετσίνα, στους μεζέδες, στα χαρτιά και στο τάβλι. Το εξαιρετικό είναι πως αναφέρεται σε λίγο-πολύ γνωστές ιστορίες στους παροικούντες την Ιερουσαλήμ, πλην όμως τις φρεσκάρει με εξαιρετικό τρόπο, προσθέτοντας λεπτομέρειες ικανές κάποτε να εκπλήξουν ακόμα και εκείνους που γνωρίζουν καλά το θέμα. Οπως π.χ. το πώς η ρακή ονομάστηκε ούζο, ονομασία που εν τέλει χρησιμοποιείται πια μόνο για το απόσταγμα με γλυκάνισο. Τα ελληνικά πλοία που μετέφεραν ρακή για τη Μασσαλία περνούσαν τράνζιτ το φορτίο τους από τη Γένοβα. Εκεί ο τελώνης έγραφε «Per uso a Marsilla» (Για κατανάλωση στη Μασσαλία). Το αποτέλεσμα ήταν η μετονομασία.

Ασχολείται επίσης με τις ταμπέλες των καφενείων, όπου ανθολογεί απίστευτες ανάμεσά τους, από την απλή πλην όμως πανέμορφη του Θεόφιλου για το καφενείο «Το Κέντρον», ώς την απίστευτη «Σαρανταυγά». Τέλος, ασχολείται ιδιαίτερα και με τον εξωτερικό χώρο των καφενείων, αφού στην Ελλάδα τους περισσότερους μήνες ο καφετζής σερβίρει εκτός του μαγαζιού του.

Ενα ακόμα από τα χαρακτηριστικά του τόμου είναι πως δεν αποκλείει τα φτωχά και ταπεινά, επιλέγοντας μόνο τα μεγαλόσχημα, τα πάλαι ποτέ καφενεία του καλού κόσμου, εκείνα με τις αρχιτεκτονικές ιδιαιτερότητες. Αλλωστε είναι χαρακτηριστικό πως το παλαιότερο καταγεγραμμένο (1785) καφενείο της Ελλάδας, αυτό του Μανώλη Φορλίδα, στον Λαύκο του Πηλίου, είναι υπόδειγμα απλότητας, αλλά στο ισόγειο ενός εντυπωσιακού πετρόκτιστου σπιτιού.

Η κυρα-Λαμπρινή στο καφενείο της στα Χορτάτα Λευκάδας Η κυρα-Λαμπρινή στο καφενείο της στα Χορτάτα Λευκάδας Ο Πίττας παρουσιάζει επίσης καφενεία τα οποία αδειάζουν τακτές ώρες κάθε μέρας. Οπως π.χ. ο καφενές του Ισμαήλ στην Κομοτηνή, του οποίου οι πελάτες πέντε φορές την ημέρα πηγαίνουν ως οφείλουν να προσευχηθούν στο παρακείμενο τζαμί.

Ο Ισμαήλ ετοιμάζει τους καφέδες στον καφενέ του στην Κομοτηνή. Το μαγαζί του αδειάζει πέντε φορές την ημέρα όταν οι πελάτες πηγαίνουν να προσευχηθούν στο παρακείμενο τζαμί. Ο Ισμαήλ ετοιμάζει τους καφέδες στον καφενέ του στην Κομοτηνή. Το μαγαζί του αδειάζει πέντε φορές την ημέρα όταν οι πελάτες πηγαίνουν να προσευχηθούν στο παρακείμενο τζαμί. Υπάρχουν και καφενεία δεμένα με τις μακρινές ΗΠΑ, όπως το «Houston» στην Πάτμο με τις ροζ-βεραμάν λαδομπογιές. Ο πάτερ φαμίλιας Ανδρέας Καραλής είχε υπάρξει μετανάστης στην Αμερική επί 45 χρόνια, άρα εύλογος ο τίτλος του μαγαζιού.

Ο χώρος του καφενείου όπως ήταν κάποτε Ο χώρος του καφενείου όπως ήταν κάποτε Εξακολουθούμε να σταχυολογούμε με στάση στη Μυτιλήνη, όπου στο τέλος της οδού Ερμού υπάρχει ένα από τα ωραιότερα καφεμεζεδοπωλεία της Ελλάδας, ο «Ερμής». Με έντονα νεοκλασικά στοιχεία και θαυμαστά φροντισμένο από την ιδιοκτήτρια Κυβέλη Σπανουδάκη. Με αφορμή αυτό, ακόμα μια ιδιαιτερότητα: ο δημιουργός του τόμου δεν αρκείται στη φωτογράφηση και στην καταγραφή, αλλά κάνει και εργασία ρεπόρτερ. Τον ενδιαφέρουν τόσο οι χώροι όσο και οι άνθρωποι που βρίσκονται πίσω από αυτούς, οι ιδιοκτήτες τους και η ιστορία τους. Ετσι, όπως στην περίπτωση της Σπανουδάκη, φροντίζει να μπαίνει στην ιστορία της οικογένειας, στο πώς και στο γιατί της επιλογής του είδους εργασίας.

Από τους απλούς πρώτους χώρους, όπου η αίθουσα χωριζόταν από την κουζίνα με το τεζάκι, τον πάγκο δηλαδή του καφετζή, από τον καφέ στη χόβολη, τις μεταχειρισμένες τράπουλες και τους φτωχούς μεζέδες, την απλότητα εν ολίγοις στις απαιτήσεις του κοινού, μέχρι το σήμερα η απόσταση είναι τεράστια. Ομως ψάχνοντας ακόμα ανακαλύπτεις αυτή την πολυπόθητη απλότητα σε συσκευασία 21ου αιώνα και τότε ανακαλύπτεις και την ουσία του καφενείου: ένας αντρικός χώρος (όχι πάντα πια) για ν' αρχίσεις τη μέρα μ' έναν καφέ ή για να ξεδώσεις από το βάσανό της, με ούζο ή τσίπουρο, αντάμα με τους φίλους.

Δύο επιγραφές που ξεχωρίζουν. Το «Κέντρον» είναι ζωγραφισμένο από τον Θεόφιλο. Δύο επιγραφές που ξεχωρίζουν. Το «Κέντρον» είναι ζωγραφισμένο από τον Θεόφιλο. INFO: Η παρουσίαση του τόμου του Γιώργου Πίττα θα γίνει αύριο Δευτέρα στις 8 μ.μ., στον πολυχώρο «Αθηναΐδα», Καστοριάς 34-36, στον Βοτανικό.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Στη στήλη
Καφενείον η Ελλάς