Έντυπη Έκδοση

Σωστό ή λάθος;

Συμβουλές για να γράφουμε (και να μιλάμε) σωστά

Πώς το λέμε; Δεν έχει και τόση σημασία, αφού τα λόγια είναι του αέρα - έπεα πτερόεντα κατά τους αρχαίους ημών προγόνους. Πώς το γράφουμε; Κι αυτό δεν έχει και τόση σημασία, εάν ανήκουμε εις την μεγάλην του Γένους Σχολή του Μποστ, όταν όλα γύρω μας είναι ανορθόγραφα, εκτός κι αν επινοήσουμε νέες ανορθογραφίες για να τα γελοιοποιήσουμε, να τα σατιρίσουμε, να κάνουμε άνω κάτω τα όμικρον και τα ωμέγα, τα ήτα και τα γιώτα.

Δεν ξέρω ποιος ή ποια έχει ακόμη τα κουράγια και την ψυχική διάθεση να παίζει με τη γλώσσα, την ορθογραφία και το συντακτικό, όταν στον δρόμο βλέπουμε προγλωσσικούς να κλωτσάνε δημοσιογράφους, φωτογράφους και τεχνικούς της τηλεόρασης. Οταν εκστομίζονται υβρεολόγια που κάνουν τους φορτηγατζήδες να φαντάζουν παρθένες, όταν η ελληνική γλώσσα που κρατάει από τη λογική «όταν εμείς χτίζαμε Παρθενώνες, αυτοί τρώγανε βελανίδια» κακοποιείται με ασύντακτες κραυγές.

Τελοσπάντων... Το βιβλίο της καθηγήτριας στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου της Πάτρας Αννας Ιορδανίδου διορθώνει καθημερινά λάθη από τα γραπτά -γιατί μόνον αυτά μένουν κατά τους Λατίνους- και μας λύνει απορίες του τύπου: Συντάσσεται με γενική ή αιτιατική; Με αρχικό κεφαλαίο ή με πεζό; Θέλει τόνο ή δεν θέλει; Πώς να κλίνεται άραγε; Γράφεται με μία ή με δύο λέξεις; Με ο ή με ω; Αυτά και άλλα τινά διορθωτικά και απαντητικά μπορείτε να ανακαλύψετε στο χρηστικό εργαλειοβιβλίο «Είναι λάθος ή δεν είναι; Ιδού η απορία...» (εκδόσεις Μεταίχμιο, σελίδες 264, τιμή 13,30 ευρώ).

Το ζητούμενο, κατά την πανεπιστημιακό, δεν είναι να επιλέξει ο χρήστης της νεοελληνικής ποιον «ειδικό» θα εμπιστευτεί ώστε να αποδεχθεί άκριτα τις απόψεις του αλλά να ενημερωθεί για τα κριτήρια του «σωστού» και του «λάθους», ώστε να μπορεί να αποφασίσει μόνος του. Για παράδειγμα, η απάντηση στην ερώτηση «τραίνο ή τρένο;» θα πρέπει να παραπέμπει στη ρύθμιση της ορθογραφίας στη σχολική Γραμματική, σύμφωνα με την οποία οι λέξεις που προέρχονται από άλλες γλώσσες γράφονται με τον απλούστερο δυνατό τρόπο, άρα «τρένο».

Η ιδιαιτερότητα της πρότασης της Αννας Ιορδανίδου βρίσκεται στο γεγονός ότι δεν αναζητάει αποκλειστικά και μόνο μέσα από τους «ψυχρούς» γραμματικούς και συντακτικούς κανόνες να δώσει λύσεις και απαντήσεις. Παραθέτει κείμενα συγγραφέων και δημοσιογράφων και με τονισμένη μαύρη γραμματοσειρά, επισημαίνει τα σημεία, τα οποία «πονάνε» αναφορικά με τον τονισμό, τον συλλαβισμό, την κλίση, τον σχηματισμό, τη σημασία, τη σύνταξη, τη στίξη.

Ας περάσουμε σε ορισμένα παραδείγματα για να δούμε το βιβλίο εν τη χρήσει του:

* αλερετούρ ή αλέ ρετούρ;

Οι φράσεις ξένης προέλευσης μπορούν να γραφούν με μία λέξη ανάλογα με τον τονισμό τους στα νέα ελληνικά: ακούγεται ένας τόνος στη λήγουσα αλερετούρ και όχι δύο τόνοι σε δύο ξεχωριστές λέξεις (ενώ στα γαλλικά aller-retour). Παρόμοια: με ικάπ, οτοστόπ, πικνίκ κ.λπ.

* άνθηση ή άνθιση;

Τα ρήματα ανθώ και ανθίζω έχουν κοινή σημασία «βγάζω άνθη», αλλά το ρήμα ανθώ χρησιμοποιείται και με τη σημασία «ακμάζω». Επομένως άνθηση/άνθιση λουλουδιών αλλά άνθηση γραμμάτων και τεχνών.

* καημός ή καϋμός;

Η γραφή καημός προέρχεται από το θέμα καη- του αορίστου (κάηκα). Παρόμοια: καημένος.

* Μανόλης ή Μανώλης;

Το όνομα προέρχεται από το Εμμανουήλ, στη γραφή του οποίου δεν υπάρχει ω, άρα Μανόλης.

* ανάβαλέ το ή ανέβαλέ το;

Η προστακτική δεν δέχεται αύξηση, άρα ανάβαλέ το. Η σύγχυση προέρχεται από τον αόριστο της οριστικής ανέβαλα.

* τριάμισι ή τρεισήμισι χρόνια;

Το αριθμητικό είναι τρεις - τρεις - τρία: τρεις μήνες, τρεις εβδομάδες, τρία χρόνια. Επομένως θα πούμε τριάμισι χρόνια, γιατί αυτός είναι ο τύπος για το ουδέτερο. Το τρεισήμισι είναι ο τύπος για το θηλυκό και το αρσενικό: τρεισήμισι μήνες, τρεισήμισι εβδομάδες.

* Ζάπλουτος ή ζάμπλουτος;

Ο ζάπλουτος είναι αρχαιοελληνική λέξη και σημαίνει «πάρα πολύ πλούσιος, βαθύπλουτος», από το μόριο ζα (=πολύ) και πλούτος. Ο αποκλίνων τύπος προέρχεται από σύγχυση με το πάμπλουτος = παν + πλούτος.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Βιβλίο
Παρουσίαση βιβλίου
Κριτική βιβλίου
Παιδεία