Έντυπη Έκδοση

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ '73: ΠΕΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ, ΑΠΟ ΣΦΑΙΡΑ ΤΗΣ ΧΟΥΝΤΑΣ. Η ΑΓΝΩΣΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΝΕΑΡΗΣ ΝΟΡΒΗΓΙΔΑΣ ΠΟΥ ΒΡΗΚΕ ΤΡΑΓΙΚΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΗ ΝΥΧΤΑ ΤΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ

«Μόνα Λίζα», το άγνωστο θύμα μιας «αδέσποτης» σφαίρας

Η αδερφή τής Τόριλ Μαργκρέτα Ενγκελαντ, της Νορβηγίδας που πυροβολήθηκε στο στήθος το απόγευμα της 16ης Νοεμβρίου 1973 κοντά στο Πολυτεχνείο, μιλάει στην «Κ.Ε.» 40 χρόνια μετά τη δολοφονία της

«Είναι λογικό να υποστήριζαν ότι δεν υπήρξαν θύματα στο Πολυτεχνείο οι άνθρωποι της χούντας τότε. Ωστόσο, δεν μπορώ να διανοηθώ ότι υπάρχουν κάποιοι που εξακολουθούν να το πιστεύουν σήμερα», λέει η αδερφή τής Τόριλ

Η Τόριλ Μαργκρέτα Ενγκελαντ Η Τόριλ Μαργκρέτα Ενγκελαντ Τέτοια μέρα κάθε χρόνο τα ονόματα 24 ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους το 1973 στην εξέγερση του Πολυτεχνείου διαβάζονται στα σχολεία ή δημοσιοποιούνται στον Τύπο. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει για την ξενική του προέλευση εκείνο της Τόριλ Μαργκρέτα Ενγκελαντ από τη Νορβηγία. Εκτός από την οικογένειά της στη Νορβηγία, που ακόμα θρηνεί, λίγοι γνωρίζουν πώς πέθανε. Η μικρή παράγραφος με τη βιογραφία της Τόριλ, που συνοδευόταν από μία ασπρόμαυρη φωτογραφία ενός 22χρονου κοριτσιού με μαύρα μακριά μαλλιά και ένα χαμόγελο σαν τη Μόνα Λίζα, έμενε για χρόνια αμετάβλητη. Σύμφωνα με αυτή, η Τόριλ ήταν μία τουρίστρια που βρέθηκε σε λάθος μέρος τη λάθος στιγμή και τραυματίστηκε θανάσιμα από μία «αδέσποτη» σφαίρα την ώρα που επέστρεφε από τον κινηματογράφο.

Η ανεπάρκεια των πληροφοριών ήταν αρκετή για όσους υποστήριζαν ότι αυτή, όπως και τα υπόλοιπα θύματα του Πολυτεχνείου δεν υπήρξαν ποτέ, παρά μόνο σαν «φαντάσματα» σε κάποιες συνωμοσίες της Αριστεράς. «Είναι λογικό να υποστήριζαν αυτό οι άνθρωποι της χούντας τότε. Ωστόσο, δεν μπορώ να διανοηθώ ότι υπάρχουν κάποιοι που εξακολουθούν να το πιστεύουν σήμερα», λέει η αδερφή της Τόριλ, μιλώντας από το σπίτι της στο Μόλντε, 500 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Οσλο.

Η διεθνής φοιτητική ταυτότητα της Τόριλ από τις σπουδές της στη Σορβόνη Η διεθνής φοιτητική ταυτότητα της Τόριλ από τις σπουδές της στη Σορβόνη Βιογραφικό

Η Λιβ Κάρι Ενγκελαντ ήταν 18 χρόνων όταν οι γονείς της στη Νορβηγία έλαβαν τη φοβερή είδηση ότι η Τόριλ πυροβολήθηκε το βράδυ της 16ης Νοεμβρίου 1973 κοντά στο Πολυτεχνείο.

Γεννημένη στις 4 Μαρτίου του 1951, η Τόριλ ήταν το μεγαλύτερο από τα τρία παιδιά του Περ Ρέινταρ Ενγκελαντ, ενός μηχανικού εταιρείας τηλεφωνίας, και της γυναίκας του, Χέλγκα Μαργκρέτα. Ο γιος με το όνομα Περ Χέλγκε ήταν το τρίτο παιδί της οικογένειας, γεννημένο μια δεκαετία μετά την Τόριλ. Το γεγονός ότι οι δύο αδερφές ήταν δεν είχαν μεγάλη διαφορά ηλικίας δημιουργούσε μία σχέση που δυνάμωνε όσο αυτές μεγάλωναν.

Η Λιβ θυμάται ότι ένιωθε δέος για τη μεγαλύτερη αδερφή της: «Την διέπνεε ένα πολύ ισχυρό αίσθημα δικαίου και για την οικογένεια και τον κόσμο. Της άρεσε να γνωρίζει ανθρώπους από άλλες χώρες. Θαύμαζε τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, και αυτό είναι κάτι που έχω πάρει κι εγώ από αυτή».

Η αδερφή της δεν παύει ωστόσο να τονίζει ότι η Τόριλ δεν ήταν πολιτικά δραστήρια ούτε συμμετείχε σε φοιτητικά κινήματα. Αντιθέτως, ήταν ντροπαλή και συγκρατημένη. Στο Πανεπιστήμιο του Οσλο, όπου σπούδασε ιστορία της τέχνης, οι φίλοι της ήταν λίγοι. Της άρεσε η τζαζ και η μουσική του Μπομπ Ντίλαν, του Μπομπ Σίγκερ, της Τζόαν Μπαέζ και του Μίκη Θεοδωράκη. Η Λιβ είδε την αδερφή της τελευταία φορά στις αρχές του 1973 στο Οσλο.

Στην πύλη του Πολυτεχνείου: η Λιβ Καρλ Ενγκελαντ κατά την τρίτη επίσκεψή της στην Αθήνα το περασμένο καλοκαίρι Στην πύλη του Πολυτεχνείου: η Λιβ Καρλ Ενγκελαντ κατά την τρίτη επίσκεψή της στην Αθήνα το περασμένο καλοκαίρι Πολυταξιδεμένη

Η Τόριλ έφτασε στην Ελλάδα τον Μάιο του 1973, αφού είχε πρώτα επισκεφθεί την Ιταλία. Εκείνο το εξάμηνο είχε προγραμματίσει να δώσει τις τελικές εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο του Οσλο. Αλλά ήταν ανήσυχο πνεύμα. «Αποφάσισε να επισκεφθεί πρώτα τη βόρεια Ιταλία για να θαυμάσει την τέχνη των μουσείων της. Εκεί νομίζω ότι γνώρισε κάποιους Αμερικανούς και τους ακολούθησε στην Κέρκυρα, όπου πέρασε το Πάσχα προτού καταλήξει στην Αθήνα. Αυτό δεν ήταν ωστόσο το αρχικό της σχέδιο», υπογραμμίζει η αδερφή της. Τα ταξίδια δεν ήταν άλλωστε κάτι καινούργιο για την Τόριλ. Είχε επισκεφθεί τις ΗΠΑ για δέκα εβδομάδες με την μητέρα της μετά την αποφοίτησή της από το Λύκειο, ενώ αργότερα φοίτησε για ένα εξάμηνο στη Σορβόνη, στο Παρίσι, μαθαίνοντας γαλλικά.

Οταν έφτασε στην Αθήνα έμεινε σε ένα ξενοδοχείο για νέους που βρισκόταν στη λεωφόρο Αλεξάνδρας. Εκεί γνώρισε τον Μοχάμεντ Αχμέντ Σαλέμ, από τη Σαουδική Αραβία, που εργαζόταν στη ρεσεψιόν του ξενοδοχείου και άρχισε να βγαίνει μαζί του. «Νομίζω ότι εκείνος τη βοήθησε όταν της τελείωσαν τα χρήματα», αναφέρει η αδερφή της, κυρίως από τη στιγμή που έπαψε να εργάζεται σε μία αθηναϊκή οικογένεια, φροντίζοντας και διδάσκοντας αγγλικά σε ένα πεντάχρονο κοριτσάκι και στο μικρότερο αδερφό της.

Η Τόριλ κρατούσε την οικογένειά της ενήμερη για τον τόπο διαμονής της. Συνήθιζε να γράφει γράμματα στους γονείς της και στη Λιβ, ενώ η μητέρα της -η ενενηντάχρονη σήμερα Χέλγκα Μαργκρέτα- επικοινωνούσε με αυτή τηλεφωνικά όποτε είχε κάποιο αριθμό. Οπως αποδείχθηκε, η τελευταία φορά που η Τόριλ μίλησε στη μητέρα της ήταν το πρωί πριν σκοτωθεί. «Η Τόριλ δεν είχε ακόμα αποφασίσει εάν θα επέστρεφε στη Νορβηγία, ή αν θα συνέχιζε το ταξίδι της. Είχε ένα μικρό όνειρο, να επισκεφθεί το Ισραήλ, αλλά δεν ξέραμε εάν σκόπευε να το πραγματοποιήσει, ούτε εκείνη», λέει η Λιβ.

Κατά την 25η επέτειο της εξέγερσης, τον Νοέμβριο του 1998, η Λιβ στο πρώτο της ταξίδι στην Αθήνα τοποθέτησε το πορτρέτο τής δολοφονηθείσας αδερφής της στην πύλη του Πολυτεχνείου. Η επίσκεψη καλύφθηκε από νορβηγικό περιοδικό, απ' όπου και το δημοσίευμα Κατά την 25η επέτειο της εξέγερσης, τον Νοέμβριο του 1998, η Λιβ στο πρώτο της ταξίδι στην Αθήνα τοποθέτησε το πορτρέτο τής δολοφονηθείσας αδερφής της στην πύλη του Πολυτεχνείου. Η επίσκεψη καλύφθηκε από νορβηγικό περιοδικό, απ' όπου και το δημοσίευμα Το φονικό

Δύο μέρες αργότερα, όταν ένας κληρικός είχε έρθει στην πόρτα τους, οι Ενγκελαντ μάθαιναν ότι η κόρη τους ήταν νεκρή. Πυροβολήθηκε, όπως τους είπαν, κοντά στο Πολυτεχνείο Αθηνών, γύρω στις 11.30 μ.μ., επιστρέφοντας στο σπίτι από τον κινηματογράφο με έναν φίλο της «μετανάστη». Μερικές εβδομάδες αργότερα παρέλαβαν ένα προσωπικό γράμμα από έναν οδοντίατρο, πρώην βουλευτή της Ενωσης Κέντρου, τον Γιώργο Λαζαρίδη, που έκανε ό,τι μπορούσε αφ' ότου μεταφέρθηκε, αιμορραγώντας μέχρι θανάτου, στο ξενοδοχείο «Ακροπόλ Πάλας», στη γωνία Πατησίων και Αβέρωφ, ακριβώς απέναντι από το Πολυτεχνείο.

Σύμφωνα με το πιστοποιητικό θανάτου, ο διπλωματικός αντιπρόσωπος της Νορβηγίας στην Αθήνα δήλωσε ότι η Τόριλ πέθανε από «τραύματα στο στήθος και το λαιμό, αφού χτυπήθηκε (από μακριά) από σφαίρα υψηλού διαμετρήματος».

Σύμφωνα με την επίσημη γραμμή, που αποτυπώνεται ευρέως στον Τύπο, η Τόριλ ήταν μία «τουρίστρια» που βρέθηκε στο λάθος μέρος τη λάθος στιγμή και χτυπήθηκε στο στήθος από μία «αδέσποτη» ή εποστρακισμένη σφαίρα. Κάποιες μαρτυρίες υποστηρίζουν πως πυροβολήθηκε στην πλατεία Αιγύπτου, που σχετίζεται πιθανώς με την απόδοση του αιγυπτιακού ονόματος «Τόριλ Τεκλέτ» στην άτυχη Νορβηγίδα, το οποίο συναντά κανείς στις πρώτες εκθέσεις της Αστυνομίας και σε κάποιες λίστες θυμάτων αργότερα.

«Σκληρή καταστολή στις αναταραχές της Αθήνας: νεαρή Νορβηγίδα δολοφονήθηκε κατά την έξοδό της από κινηματογράφο». Αυτό κατέγραψε το ρεπορτάζ του νορβηγικού Τύπου για το θάνατο της Τόριλ στα γεγονότα του Πολυτεχνείου, τον Νοέμβριο του 1973 «Σκληρή καταστολή στις αναταραχές της Αθήνας: νεαρή Νορβηγίδα δολοφονήθηκε κατά την έξοδό της από κινηματογράφο». Αυτό κατέγραψε το ρεπορτάζ του νορβηγικού Τύπου για το θάνατο της Τόριλ στα γεγονότα του Πολυτεχνείου, τον Νοέμβριο του 1973 Ωστόσο ο Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, ιστορικός του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, που έχει εμβαθύνει στα γεγονότα του Πολυτεχνείου, αμφισβητεί το γεγονός, καθώς το ξενοδοχείο «Ακροπόλ» βρίσκεται σε αρκετά μακρινή απόσταση για να μεταφερθεί αιμόφυρτη εκεί.

Ο ιστορικός, τον οποίο γνώρισε η Λιβ στην Αθήνα το περασμένο καλοκαίρι, αμφισβητεί επίσης το γεγονός ότι η Τόριλ επέστρεφε από προβολή ταινίας, καθώς οι περισσότεροι κινηματογράφοι θα ήταν κλειστοί εκείνο το βράδυ λόγω των γεγονότων του Πολυτεχνείου.

«Ο Καλλιβρετάκης υποστηρίζει ότι υπήρχαν τόσο πολλοί άνθρωποι εκεί τη νύχτα εκείνη, που δεν θα μπορούσε να είχε βρεθεί εκεί κατά λάθος. Ισως οι δύο νέοι ήταν περίεργοι και ήθελαν να δουν τι συμβαίνει». Σε κάθε περίπτωση, η Τόριλ που, όπως τονίζει η αδερφή της, διαπνεόταν από ένα ισχυρό αίσθημα δικαίου, θα μπορούσε να νιώθει αλληλεγγύη για ό,τι συνέβαινε στο Πολυτεχνείο.

Σε ένα γράμμα που έστειλε στη Λιβ τον Ιούλιο εκείνης της χρονιάς, η Τόριλ έγραφε ότι έπρεπε να δουλέψει την ερχόμενη Κυριακή -ενώ συνήθως είχε ρεπό εκείνη τη μέρα- γιατί η χώρα θα «ψήφιζε για τον κύριο Π.», μια αναφορά στο νόθο από τη χούντα «δημοψήφισμα» της 29ης Ιουλίου για την κατάργηση της μοναρχίας και ανάδειξη του Παπαδόπουλου σε «Πρόεδρο της (χουντικής) Δημοκρατίας».

«Κατάλαβα τι εννοούσε στο γράμμα της. Δεν είχαν άλλη επιλογή. Επρεπε να τον ψηφίσουν. Το όλο στήσιμο των εκλογών με έναν μόνο υποψήφιο ήταν κάτι που δεν μπορούσε να δεχθεί. Ηταν με τη δημοκρατία» παρατηρεί η Λιβ.

Αυτόπτης μάρτυρας

Το άτομο που ήξερε το λόγο για τον οποίο βρισκόταν κοντά στο Πολυτεχνείο ήταν ο φίλος της ο Μοχάμεντ, ο οποίος δέχθηκε μία σφαίρα στον ώμο. Παρ' όλο που ήρθε ύστερα σε επαφή με τη μητέρα της Τόριλ, για να δηλώσει ότι επιθυμούσε να επισκεφθεί την οικογένειά της, ο διπλωμάτης της Νορβηγίας στην Αθήνα φρόντισε να αποτρέψει αυτή την επίσκεψη, για λόγους τους οποίους η οικογένεια της Τόριλ μόλις πρόσφατα έμαθε.

«Σε μία συνέντευξή του τον περασμένο Δεκέμβριο ο γηραιός διπλωμάτης υποστήριξε ότι αρνήθηκε να εκδώσει ταξιδιωτική βίζα για τον νεαρό Μοχάμεντ, επειδή εκείνος ήταν μουσουλμάνος. Φοβόταν την αντίδραση της οικογένειας της Νορβηγίδας στο άκουσμα της είδησης ότι η Τόριλ είχε σχέση μαζί του», λέει η Λιβ. «Ηθελε να προστατέψει την οικογένεια, αλλά θα μπορούσε να μας είχε ρωτήσει, καθώς εμείς δεν το βλέπαμε έτσι. Η οικογένειά μου είναι χριστιανική, αλλά ήταν ανοιχτή σε όλους τους ανθρώπους. Δεν νομίζω ότι θα μας δημιουργούσε πρόβλημα να τον συναντήσουμε τη δεδομένη στιγμή. Τότε δεν ξέραμε το λόγο για τον οποίο δεν μπορούσε να έρθει στη Νορβηγία και δεν έχω ιδέα πού βρίσκεται τώρα».

Μερικούς μήνες αργότερα, το υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας αποζημίωσε την οικογένεια για το κόστος της μεταφοράς του πτώματος της Τόριλ, αποδεχόμενο διπλωματικά ότι το ποσό των 62.000 δραχμών δεν μπορεί να αποζημιώσει για την απώλεια της ζωής της. Σύμφωνα με έγγραφα από τα αρχεία του υπουργείου Εξωτερικών της Νορβηγίας, που η Λιβ διάβασε μόλις την περασμένη εβδομάδα, η ελληνική πλευρά εξέφρασε τα συλλυπητήριά της στην οικογένεια ήδη την άνοιξη του 1974, ελπίζοντας ότι το ατυχές γεγονός δεν θα επηρέαζε αρνητικά τις σχέσεις των δύο χωρών.

«Δεν ήμασταν ποτέ θυμωμένοι με αυτούς που το έκαναν. Απλώς ήμασταν πολύ, πολύ θλιμμένοι και λυπημένοι για το χαμό της», λέει η Λιβ.

Τρίτο ταξίδι επιστροφής στην Ελλάδα

Στη διάρκεια του φετινού καλοκαιριού η Λιβ πραγματοποίησε το τρίτο της ταξίδι στην Αθήνα. Οπως λέει, ένιωσε ότι έπρεπε να έρθει για την τεσσαρακοστή επέτειο του θανάτου της Τόριλ. Το πρώτο της ταξίδι ήταν τον Νοέμβριο του 1998 για την 25η επέτειο και δεν ήξερε τι να περιμένει.

«Πριν φύγω, σχημάτισα μία εικόνα του εαυτού μου να αφήνει μονάχη ένα τριαντάφυλλο στα σκαλιά του Πολυτεχνείου ή κάτι ανάλογο. Φτάνοντας εκεί ωστόσο ένιωσα έκπληκτη από την έκταση και τον παλμό του εορτασμού της μνήμης του Πολυτεχνείου. Ο κόσμος δεν σταματούσε να καταθέτει λουλούδια στην πύλη». Το δεύτερο ταξίδι έγινε το 2006, αυτή τη φορά με τη μητέρα της. Η απογοήτευση ήταν ωστόσο μεγάλη. Οι δύο γυναίκες είχαν επίσημα προσκληθεί -αν και με δικά τους ταξιδιωτικά έξοδα- στην ετήσια δεξίωση στον κήπο του Προεδρικού Μεγάρου για να τιμήσουν την επιστροφή στη Δημοκρατία, ένας εορτασμός που τα τελευταία χρόνια έχει καταργηθεί.

«Δεν μας φρόντισαν. Ολα ήταν στα ελληνικά. Ο πρόεδρος έβγαλε ένα λόγο. Αλλά η μόνη λέξη που μπορούσαμε να καταλάβουμε ήταν "δημοκρατία"», δηλώνει.

Τα τελευταία χρόνια η εκτεταμένη κάλυψη που έχει δεχθεί η Ελλάδα από τον Τύπο παγκοσμίως θυμίζει στη Λιβ ακόμη πιο πολύ το παρελθόν. «Υποθέτω ότι η Ελλάδα έχει μια θέση στην καρδιά μου, παρ' όλο που θα έπρεπε να νιώθω αρνητικά», είπε. «Εχω συναισθήματα για την Ελλάδα».

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Με λέξεις-κλειδιά
Αφιέρωμα
Ιστορία/Ιστορικά Γεγονότα
Καταθέσεις & Μαρτυρίες
Συνεντεύξεις
Επέτειος Πολυτεχνείου