Έντυπη Έκδοση

Ελεύθεροι... πολιορκημένοι

Η πρώτη περίοδος της ζωής το νεαρού ελληνικού έθνους-κράτους μπορεί να χαρακτηριστεί ως περιπετειώδης και προβληματική. Μέρος μόνο των Ελλήνων κατοικούσε στα ελεύθερα εδάφη, ενώ το μεγαλύτερο τμήμα τους υπαγόταν ακόμα στην εξουσία της Υψηλής Πύλης.

Ο διακεκριμένος νομικός Γεώργιος Φιλάρετος (1848-1929) αναφέρεται στο ελεύθερο κράτος -του οποίου οι σχέσεις παραγωγής μπορούν να χαρακτηριστούν προαστικές- ως «μικροσκοπικόν βασίλειον των αυτοχθονιζόντων Αθηνών και Πειραιώς», που λίγο αντιστοιχούσε στις αρχικές εθνικές και φιλελεύθερες προσδοκίες της δεύτερης μεγάλης ευρωπαϊκής επανάστασης. Επιπλέον βρισκόταν υπό καθεστώς κηδεμονίας από τις τρεις προστάτιδες δυνάμεις (Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία), οι οποίες είχαν ιδιαίτερα συμφέροντα και μεταξύ τους ανταγωνισμό και επεδίωκαν την απόκτηση γεωστρατηγικού πλεονεκτήματος με τον έλεγχο της ελλαδικού χώρου.

Η ξενοκρατία

Η προσπάθεια του Ιωάννη Καποδίστρια να θέσει τις βάσεις του εκσυγχρονισμού του κράτους υπήρξε η ύστατη προσπάθεια του επαναστατημένου φιλελεύθερου ελληνισμού να διαχειριστεί αυτοβούλως τις τύχες του και να διαμορφώσει δομές απαλλαγμένες από το άχθος των τοπικών φεουδαρχικών σχέσεων, που είχε κληροδοτήσει η οθωμανική κυριαρχία.

Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια θα επιβληθεί η απόλυτη μοναρχία. Οι ίδιοι οι Ελληνες θα ζητήσουν από τις προστάτιδες δυνάμεις να ορίσουν το μονάρχη.

Στις 25 Ιανουαρίου ο Βαυαρός πρίγκιπας Οθων θα φτάσει με τη συνοδεία του στην Αθήνα. Ο Οθωνας κυβέρνησε μ' ένα αυστηρά συγκεντρωτικό σύστημα, βασισμένος στο βαυαρικό συμβούλιο Αντιβασιλείας με πρόεδρο τον κόμη Αρμανσμπεργκ.

Οι Ελληνες υπουργοί ήταν στην πραγματικότητα διευθυντές των υπουργικών γραφείων. Καταργήθηκε κάθε δημοτική ελευθερία, εισήχθη το δίκαιο έτσι όπως λειτουργούσε στη Γερμανία, η Ελλαδική Εκκλησία κηρύχθηκε παρανόμως Αυτοκέφαλη και ανεξαρτητοποιήθηκε από το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Το κίνημα της 3ης Σεπτεμβρίου

Η προσπάθεια της βαυαρικής ηγεσίας να δημιουργήσει δυτικού τύπου μοναρχικό κράτος δημιούργησε ρήξη ακόμα και με τις ιθύνουσες πολιτικές και οικονομικές ελίτ του τόπου, που είδαν να αμφισβητείται από τους «ξένους» ο έλεγχος και η νομή του κράτους. Ο Ν. Σβορώνος αναφέρει ότι κυριαρχούσε το «πνεύμα στρατιωτικής κατοχής σε ξένη χώρα» και τονίζει ότι: «Εχει κανείς την εντύπωση ότι οι Ελληνες απουσίαζαν απ' όλη αυτή την επίσημη πολιτική της οθωνικής εποχής...».

Η δυσαρέσκεια των κατοίκων του βασιλείου της Ελλάδας θα διογκωθεί εξαιτίας του δημοσιονομικού προβλήματος, που οφειλόταν σε δύο παράγοντες: στη διαρκή πολεμική ετοιμότητα λόγω γεγονότων που σχετίζονταν με τις τοπικές ελληνικές επαναστάσεις στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και στον οικονομικό στραγγαλισμό που επιβλήθηκε λόγω του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων προς την Αντιβασιλεία του Αρμανσμπεργκ. Αυτή η κατάσταση θα ευνοήσει την οργάνωση -υπό τις βρετανικές ευλογίες- στρατιωτικής συνωμοσίας με επικεφαλής τον Κρητικό συνταγματάρχη Δημήτριο Καλλέργη.

Το 1843 η ελληνική κυβέρνηση κήρυξε επισήμως πτώχευση και ζήτησε τη στήριξη των προστατίδων δυνάμεων. Τη νύχτα μεταξύ 2 και 3 Σεπτέμβρη, ο στρατός των συνωμοτών περικύκλωσε το παλάτι και σε συνεργασία με τους αρχηγούς των τριών κομμάτων (Αγγλικό, Γαλλικό και Ρωσικό) ζήτησαν από τον Οθωνα να δεχτεί τη θέσπιση Συντάγματος. Επειτα από ασθενή αντίδραση, ο Οθων συμφώνησε στη σύγκληση Εθνικής Συνέλευσης που θα συνέτασσε το Σύνταγμα. Η Εθνοσυνέλευση συγκροτήθηκε με εκλεγμένους εκπροσώπους από κάθε περιοχή του Βασιλείου. Διήρκεσε από τον Νοέμβριο του 1843 έως τον Μάρτιο του 1844. Το εξαιρετικά συντηρητικό Σύνταγμα που ψήφισε, και διατηρούσε τις υπερβολικές αρμοδιότητες του μονάρχη, δημοσιεύθηκε στις 18 Μαρτίου (με το νέο ημερολόγιο) του 1844.

Πάντως αρκετοί ιστορικοί πιστεύουν ότι το αίτημα για Σύνταγμα ήταν προσχηματικό και ότι τα βαθύτερα αίτια ήταν η διεκδίκηση εξουσίας από πολιτικούς αρχηγούς και στρατιωτικούς. Ο Γ.Β. Δερτιλής παραθέτει («Ιστορία του ελληνικού κράτους», α' τόμ.) μια γαλλική διπλωματική έκθεση της εποχής, όπου αναφέρεται ξεκάθαρα ότι: «Ολοι είχαν την ανάγκη μιας σημαίας: διάλεξαν τη σημαία του Συντάγματος. (...) Η συνταγματική ιδέα δεν ήταν παρά πρόσχημα για τους περισσότερους που συμμετείχαν».

* Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός, ttps://kars1918.wordpress.com

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Ελλάδα
Στη στήλη
Ιστορικά