Έντυπη Έκδοση

Κυνηγοί κλεμμένων έργων τέχνης

Η ΟΜΑΔΑ ΕΙΧΕ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΘΕΙ ΤΟ 1943 ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΡΟΕΔΡΟ ΡΟΥΖΒΕΛΤ ΚΑΙ ΤΟ ΣΤΡΑΤΗΓΟ ΑΙΖΕΝΧΑΟΥΕΡ, ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΝΑ ΕΠΑΝΑΚΤΗΣΕΙ ΚΑΙ ΝΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΑ ΕΡΓΑ ΤΕΧΝΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΕΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

ιατί δεν περιμένατε να πεθάνω;», ρώτησε ο 80χρονος Χίλντεμπραντ Γκούρλιτ τους αστυνομικούς που εισέβαλαν στο διαμέρισμά του στο Μόναχο. Εκείνοι εκτελούσαν έλεγχο για μια υποτιθέμενη υπόθεση φοροδιαφυγής, αυτό όμως που ανακάλυψαν ήταν 1.500 πίνακες, γλυπτά και αντικείμενα τέχνης, που είχαν κλαπεί από τους ναζί στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Υπήρχαν εκεί έργα των Πικάσο, Ματίς, Σαγκάλ κ.ά., με συνολική αξία πάνω από ενάμισι δισ. ευρώ!

Ο Τζορτζ Κλούνεϊ, ο Ματ Ντέιμον και ο Τζον Γκούντμαν στην κινηματογραφική μεταφορά της δράσης της ομάδας που έψαχνε τα κλεμμένα από τους ναζί έργα τέχνης. Ο Τζορτζ Κλούνεϊ, ο Ματ Ντέιμον και ο Τζον Γκούντμαν στην κινηματογραφική μεταφορά της δράσης της ομάδας που έψαχνε τα κλεμμένα από τους ναζί έργα τέχνης. Ο πατέρας του Χίλντεμπραντ βλέπετε ήταν έμπορος έργων τέχνης, κατά το ήμισυ εβραίος, αλλά πολύτιμος συνεργάτης των ναζί λόγω των γνώσεών του. Το γεγονός άνοιξε αφ' ενός ξανά μια συζήτηση που δεν λέει να κλείσει από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, αφ' ετέρου λειτουργεί ως η καλύτερη διαφημιστική καμπάνια για τη νέα ταινία του Τζορτζ Κλούνεϊ, το «Μνημείων άνδρες» που βγαίνει στις ελληνικές αίθουσες στις 13 Φεβρουαρίου. Το σενάριο βασίζεται στο βιβλίο του Ρόμπερτ Εντσελ, το οποίο είναι αφιερωμένο στην ομάδα «Μνημείων, Καλών Τεχνών και Αρχείων» (ΜΚΤ&Α) των Συμαχικών Δυνάμεων. Η ομάδα είχε δημιουργηθεί το 1943 από τον πρόεδρο Ρούζβελτ και το στρατηγό Αϊζενχάουερ με στόχο να επανακτήσει και να προφυλάξει εκατομμύρια έργα τέχνης από τις καταστροφές του πολέμου. Τη στελέχωναν διευθυντές μουσείων, επιμελητές, ιστορικοί της τέχνης και ειδικοί στη συντήρηση. Αμέσως μετά το τέλος του πολέμου κατάφερε να επανακτήσει επτά εκατομμύρια πίνακες ζωγραφικής, γλυπτά, βιβλία, κυλίνδρους της Τορά, κοσμήματα και βιτρό από μουσεία και εκκλησίες που είχαν συληθεί και από εβραίους συλλέκτες.

Είναι γεγονός πως οι ναζί δεν είχαν σεβαστεί τίποτα. Αλλωστε στη Γερμανία πολύ πριν από τον πόλεμο είχε αρχίσει η αρπαγή έργων τέχνης από τους εβραίους, πέραν της φυσικής τους εξόντωσης.

Στην  φωτογραφία οι πραγματικοί στρατιώτες που διέσωσαν θησαυρούς ανυπολόγιστης αξίας Στην φωτογραφία οι πραγματικοί στρατιώτες που διέσωσαν θησαυρούς ανυπολόγιστης αξίας Ο Χίτλερ θαύμαζε τους φανταχτερούς Γερμανούς ζωγράφους του 19ου αιώνα. Του άρεσαν επίσης ο Φραγκονάρ, ο Βατό, ο Τιέπολο, ο Καναλέτο, ο Πουσέν κι ο Κλοντ Λορέν. Μετά την προσάρτηση της Αυστρίας τον Μάρτιο του 1938, αποφάσισε να ιδρύσει στο Λιντς, τη γενέτειρα της μητέρας του, το μεγαλύτερο μουσείο του κόσμου, το Μουσείο Φίρερ, με κιονοστοιχία στην πρόσοψη 150 μέτρων.

Το 1938 η λεηλασία της Ευρώπης είχε πάρει το δρόμο της. Ο Χίτλερ συμβουλεύτηκε ειδικούς, μεταξύ των οποίων τον ιστορικό τέχνης Χέρμαν Βος, κι έτσι μια επιτροπή στο Λιντς υπό τον Χανς Πόζε άρχισε να έρχεται σε επαφή με γνωστούς Γερμανούς εμπόρους έργων τέχνης, όπως ο Καρλ Χάμπερστοκ στο Βερολίνο, ζητώντας τους να ψάξουν για κατάλληλα έργα τέχνης. Αρχικά υπήρξε επίφαση νομιμότητας. Οι αγορές γίνονταν κανονικά με χρήματα, τα οποία όμως είχαν αρπάξει από εβραίους. Δεν άργησαν ωστόσο να βρεθούν έμποροι έργων τέχνης που, για το κέρδος του μεσάζοντα, εντόπιζαν σε εβραίους έργα αξίας και ενημέρωναν τον Πόζε.

Ως υπεύθυνος για τη συστηματική αρπαγή έργων τέχνης από την κατεχόμενη Ευρώπη ορίστηκε ένας ημιμαθής φιλόσοφος, γιος παπουτσή, ο Αλφρεντ Ρόζεμπεργκ. Στο Παρίσι μόνο οι υφιστάμενοί του άδειασαν 38.000 σπίτια ιδιοκτησίας εβραίων, γέμισαν 150 φορτηγά και χρειάστηκαν 1.500 εργάτες για να μεταφέρουν τα κιβώτια. Μέχρι την άνοιξη του 1941 7.000 κιβώτια με έργα τέχνης είχαν πάρει το δρόμο τους για τη Γερμανία. Και αν στην κεντρική Ευρώπη υπήρχε ένα προσωπείο νομιμότητας -«τα έργα παραδίδονταν για φύλαξη»-, στην Τσεχοσλοβακία και την Πολωνία οι ναζί δεν άφησαν τίποτα όρθιο.

Οταν ήρθε η σειρά τής αχανούς Σοβιετικής Ενωσης, ο Ρόζεμπεργκ σήκωσε ψηλά τα χέρια. Το αποτέλεσμα ήταν να οργανωθεί ειδικό σώμα από τον υπουργό Εξωτερικών φον Ρίμπεντροπ, με διαταγή να ακολουθεί τα προελαύνοντα στρατεύματα και να ξυρίζει κανονικότατα τα πάντα. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Λένινγκραντ, όπου η ΝιΚαΒεΝτε, προκειμένου να δείξει πως ο Κόκκινος Στρατός δεν είχε χάσει τον έλεγχο, απαγόρευσε τη μεταφορά των έργων τέχνης από το Πέτερχοφ στο ανάκτορο του Μεγάλου Πέτρου. Το αποτέλεσμα ήταν οι Γερμανοί να βρουν συσκευασμένα 34.214 αντικείμενα τέχνης, 11.700 βιβλία και 14.950 πολύτιμα έπιπλα.

Στις ΗΠΑ δύο σοβαροί οργανισμοί, η Αμερικανική Ομάδα Αμυνας του Χάρβαρντ και το Αμερικανικό Συμβούλιο Λογίων Εταιρειών, πίεσαν τον πρόεδρο Ρούζβελτ να ιδρύσει Επιτροπή για την Προστασία και Διάσωση των Πολιτιστικών Μνημείων Εμπολέμων Περιοχών, υπό τον Οουεν Τζ. Ρόμπερτς, δικαστή του Ανώτατου Δικαστηρίου. Σύντομα η ομάδα του Ρόμπερτς άρχισε να ετοιμάζει καταλόγους και χάρτες, ενώ κυκλοφόρησε ένα εγχειρίδιο με τίτλο «Πρώτες βοήθειες για την τέχνη». Στην Αγγλία ιδρύθηκε αντίστοιχο όργανο υπό τον αντισυνταγματάρχη σερ Λέοναρντ Γούλεϊ. Στο μεταξύ οι Γερμανοί, έχοντας πάρει τις πληροφορίες τους, την 1η Οκτωβρίου 1943 μέσω ενός ραδιοφωνικού σταθμού πληροφόρησαν τους ακροατές πως μεταξύ των συμμάχων είχε συσταθεί μια «οργάνωση από κλέφτες και εβραίους». Τα προελαύνοντα συμμαχικά στρατεύματα, μετά την απόβαση στη Νορμανδία, τα ακολούθησαν οι ειδικοί της ομάδας Μνημείων, Καλών Τεχνών και Αρχείων, αποτελούμενη αρχικά από δύο Αμερικανούς κι έναν Αγγλο αξιωματικό, στους οποίους τους επόμενους μήνες προστέθηκαν ακόμα τρεις Αμερικανοί και δύο Αγγλοι. Η δουλειά τους ωστόσο αρχικά εξαντλήθηκε στο να προσπαθούν να πείσουν τους φαντάρους των συμμάχων να μη γράφουν τα ονόματά τους πάνω σε πολύτιμα ξυλόγλυπτα, να μην αρπάζουν ό,τι έβρισκαν μπροστά τους και επίσης να τους βρίσκουν κατάλληλα καταλύματα, προκειμένου να μην κάνουν γης μαδιάμ τα σατό ή τους πύργους στους οποίους κατέλυαν.

Ο Ματ Ντέιμον και η Κέιτ Μπλάνσετ από τους πρωταγωνιστές της ταινίας «Μνημείων άνδρες» Ο Ματ Ντέιμον και η Κέιτ Μπλάνσετ από τους πρωταγωνιστές της ταινίας «Μνημείων άνδρες» Προ της πτώσης του Βερολίνου ο αριθμός των ανδρών της ΜΚΤ&Α αυξήθηκε σε 84, με πρώτη τους επιτυχία την ανακάλυψη σε ορυχείο χαλκού στο Ζίγκεν της Βεστφαλίας 400 σημαντικών πινάκων. Το αμέσως επόμενο εύρημα ήταν στα αλατωρυχεία Κάιζερολα στο Μέρκερς της Θουριγγίας: 550 υφασμάτινοι σάκοι με ένα εκατομμύριο χρυσά μάρκα ο καθένας, 400 μικρότερες τσάντες με ράβδους χρυσού, κουτιά με βέρες και χρυσά σφραγίσματα από το Αουσβιτς και το Μπούχενβαλντ, καθώς και πίνακες και αντικείμενα από τα 15 κρατικά μουσεία του Βερολίνου.

Η μεγαλύτερη ωστόσο επιτυχία της ΜΚΤ&Α συνέβη στο ορυχείο του Αλτ Αουσι, στα βουνά κοντά στο Ζάλτσμπουργκ. Πριν οι Γερμανοί προλάβουν να ανατινάξουν το ορυχείο μαζί με το περιεχόμενό του, οι σύμμαχοι μπόρεσαν να το καταλάβουν. Βρέθηκαν εκεί 6.700 πίνακες. Ανάμεσά τους υπήρχαν έργα του Τιτσιάνο, του Ρούμπενς και του Βερμέερ. Κι ακόμα η μαρμάρινη Μαντόνα του Μικελάντζελο από τη Νοτρ Νταμ της Μπουρζ, ένα τρίπτυχο του Βαν Αϊκ, μια ελληνική σαρκοφάγος από τη Θεσσαλονίκη, εικόνες από αιγυπτιακούς τάφους και ταπισερί από την Κρακοβία. Το επόμενο πρόβλημα που αντιμετώπισαν οι άντρες της ΜΚΤ&Α ήταν πως οι λαφυραγωγοί, βλέποντας πως έχαναν τον πόλεμο, είχαν πάψει να καταλογογραφούν. Μόνο στο Μόναχο ανακαλύφθηκαν πάνω από 175 αποθήκες με λάφυρα των ναζί. Από το ορυχείο του Γκράσλεμπεν φορτώθηκαν 120 φορτηγά και 24 βαγόνια με βιβλία και έγγραφα. Ηταν εύκολο να επιστραφούν τα έργα που ανήκαν σε μουσεία σ' όλη την Ευρώπη, πολύ δύσκολο όμως να βρεθούν οι μεμονωμένοι ιδιοκτήτες ή οι απόγονοί τους, αν οι πρώτοι είχαν εξαερωθεί στα στρατόπεδα θανάτου. Κέντρο συλλογής των έργων που ανακαλύπτονταν είχε γίνει το Μόναχο, ενώ σύντομα έγιναν παραρτήματα στη Φανκφούρτη, το Μάρμπουργκ και το Βισμπάντεν. Και βέβαια στα σημεία συγκέντρωσης άρχισαν να ανακρίνονται ναζί οι οποίοι φέρονταν πως συμμετείχαν σε λαφυραγωγίες.

Ακόμα ένα πρόβλημα που ταλάνισε τη ΜΚΤ&Α αφορούσε τις κλοπές από τους στρατιώτες των συμμαχικών δυνάμεων. Κι αν οι Δυτικοί ανάμεσά τους ήταν σχετικά συμμαζεμένοι, οι Σοβιετικοί, μετά τα σημεία και τέρατα που είχαν διαπράξει οι ναζί στην ΕΣΣΔ, ένιωθαν πως δικαιωματικά είχαν το δικαίωμα να κάνουν ό,τι ήθελαν στη Γερμανία, εν ολίγοις να «σηκώνουν» ό,τι τους γυάλιζε.

Κορυφαίο παράδειγμα βέβαια αυτής της τακτικής ήταν η αρπαγή του «Θησαυρού του Πριάμου». Από τα υπόγεια του αντιαεροπορικού πύργου στο Ζωολογικό Κήπο του Βερολίνου, τα κιβώτια που εμπεριείχαν τα ευρήματα του Σλίμαν από την Τροία βρέθηκαν εν μια νυκτί στο Μουσείο Πούσκιν της Μόσχας, όπου κρατήθηκαν κρυμμένα επί δεκαετίες. 

INFO. Οι πληροφορίες για τους κλεμμένους θησαυρούς από τους ναζί προέρχονται από το βιβλίο της

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

Κανένα σχόλιο

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 0

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Αφιέρωμα
Εικαστικά
Ταινίες/Σήριαλ/Παραγωγές
ναζισμός/νεοναζισμός
Κινηματογράφος
Τελευταίες ειδήσεις στην κατηγορία Τέχνες & Πολιτισμός
Το πρώτο βίντεο από την ανασκαφή στην Αμφίπολη
Η μεγάλη επιστροφή στα FM για τον Bestradio 92.6
Πάμε Σινεμά; 6ο Μαθητικό Φεστιβάλ 2013
Sebastien Tellier στο Fuzz στις 7 Νοεμβρίου
Τίτλοι τέλους για τους Black Sabbath