Έντυπη Έκδοση

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ (ποιητής, αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών)

«Η ποίηση μεγαλύνει τον άνθρωπο»

Με αφορμή την ιστορική επέτειο της έναρξης του αγώνα της ΕΟΚΑ (1η Απριλίου 1955) ο Κύπριος λόγιος μιλάει για τον κυπριακό Ελληνισμό που πέρασε από την ιστορία στο μύθο και από την εσωτερική κατοχή, που επέφερε η τουρκική εισβολή, στη σημερινή, οικονομική κατοχή

«1η Απριλίου 1955. Ο απελευθερωτικός μας Αγώνας προσφέρει την ανάμνηση μιας πρωταρχικής αθωότητας, που ανθοβολούσε στον κήπο της ελληνικότητας. Κάποια ιστορική στιγμή ο κυπριακός Ελληνισμός πήρε την απόφαση να περάσει από την ιστορία στο μύθο και να μεταφέρει πανάρχαιους καημούς στο ρεαλιστικό επίπεδο του βιωμένου θαύματος.

Κύπρος 1955-1959. Μικρός μαθητής συλλαμβάνεται από Αγγλους στρατιώτες Κύπρος 1955-1959. Μικρός μαθητής συλλαμβάνεται από Αγγλους στρατιώτες  Ετσι λοιπόν αλήθευε η ζωή μας: με την ιστορική μυθοποίηση και το θαυμαστό, που διήγειρε μαγνητικά την ένθεη φύση του ανθρώπου. Το ζήσαμε λοιπόν το παραμύθι μας. Το ζήσαμε με απόλυτο ρεαλισμό, με αίματα και θυσίες. Κι όταν στο τέλος βγήκαμε στο φως, "κομμένοι και σφαγμένοι κι ανεγνώριστοι", μας δόθηκε ένα κράτος μπανταρισμένο κι ανισόρροπο. Οπως κι αν έχει, με τον απελευθερωτικό αγώνα του 1955-59, οι Κύπριοι ανέβασαν τα ψυχικά ποσοστά και τις πνευματικές ποιότητές τους. Δεν εξετάζω λάθη πρωταγωνιστών. Οφείλουμε να διαχωρίζουμε την αγνότητα του οράματος, το μεγαλείο της θυσίας και το σκίρτημα ενός ολόκληρου λαού από τις όποιες επιπλοκές και τους καταστρεπτικούς ιούς του επαναστατικού κινήματος, που εκφυλίζεται καθώς μετεξελίσσεται σε εμφύλιο σπαραγμό».

Λόγια του Κυριάκου Χαραλαμπίδη, αντεπιστέλλοντος μέλους της Ακαδημίας Αθηνών, του Ελληνα φιλόλογου και ποιητή που η μοίρα του όρισε να γεννηθεί στην Κύπρο, για τον οποίο έγραψε ο Παπατσώνης ότι ζωογονεί τη μαρασμένη και ασθενούσα νεοελληνική Ποίηση. Ο ίδιος, με αφορμή την ιστορική επέτειο της έναρξης του αγώνα της ΕΟΚΑ, προσθέτει πως «η ιστορία των λαών είναι γεμάτη από τέτοιες ακαλαίσθητες παλινωδίες. Πέρα από κάθε ιστορική αποτίμηση και ζύγιασμα πολιτικό, πέρα από ισολογισμούς και εκθέσεις για τα κέρδη και τις ζημίες, υπάρχει μια αλήθεια που μας υπερβαίνει: το αίμα που χύθηκε καθιστά τα πράγματα αυτοδύναμα -τους δίνει το δικαίωμα να υπάρχουν ανεξάρτητα από τη δικιά μας κρίση». Οσο για το «τι χρειάζονται οι ποιητές σ' ένα μικρόψυχο κόσμο», απαντά: «Η ποίηση -και η τέχνη γενικά- μεγαλύνει τον άνθρωπο, του ξαναδίνει με το πρέπον δέος το ηθικό του θεμέλιο και το βαθύτερο ουμανισμό του».

* Ποιο το σημερινό διακύβευμα για την Κύπρο;

- Ποιος μπορεί να προβλέψει την εξέλιξη της ιστορίας ή τις περιφερειακές και παγκόσμιες ανακατατάξεις του πολιτικού και οικονομικού γίγνεσθαι; Η Κύπρος είναι ένα νησί στην άκρη της Ανατολικής Μεσογείου, πλαισιωμένο από ετερόκλιτους γείτονες. Τα τραγικά δρώμενα τη μετατρέπουν σε φορτισμένο ενεργειακό σημείον, εξαιτίας και του σταυρικού της ρόλου και των παθών που της επεφύλαξε μέσα στους αγώνες η θέση της ως περάσματος από την Ευρώπη στην Ασία και αντίστροφα. Χώρος σεισμοπαθής, τόσο γεωλογικά όσο και πολιτικά, με το δικό του κραδασμό, που ρυθμίζεται από την εσωτερική κατοχή που επέφερε η τουρκική εισβολή, αλλά και από την οικονομική κατοχή, στηριγμένη σε λάθη, αναξιότητα και ιδιοτέλεια εγχωρίων διευθυντών, που η σκληρή και υπολογιστική Ευρώπη εκμεταλλεύεται προς ίδιον όφελος. Η Κύπρος βέβαια διαθέτει στα θαλάσσια σπλάχνα της ένα φυσικό πλούτο, που αρχίζει να γίνεται μήλον της Εριδος μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, καθώς και της Τουρκίας που τον εποφθαλμιά. Ο πλούτος αυτός μπορεί να λειτουργήσει μελλοντικά ως καταλύτης των προβλημάτων μας, αλλά μπορεί και το αντίθετο, εάν φυσικά δεν έχουμε την τόλμη να τον διαχειριστούμε σοφά, μ' επιστημοσύνη και πατριωτισμό.

* Ελληνας ή Κύπριος ποιητής;

- Γεννήθηκα στην Κύπρο και η πολιτική μου ταυτότητα σημειώνει «Κύπριος». Αλλά η πνευματική μου ταυτότητα, που δεν αναγράφεται παρά στην καρδιά, την ψυχή και το πνεύμα, διασαλπίζει ό,τι ελληνικό συνεπαίρνει και ανυψώνει την υπόστασή μου. Ο Ελληνισμός από τη φύση του έχει πολλά κέντρα, πολλές εστίες και -γιατί όχι- πολλές αλήθειες που συχνά ανταγωνίζονται μεταξύ τους. Ομως όλα συνθέτουν αυτό που είναι ο κόσμος ο ελληνικός, πέρα από τη γεωγραφική οριοθέτηση του κράτους. Συνεπώς ο «ελλαδισμός», που κατατρώει και περιορίζει την οικουμενική ελληνική πατρίδα, με ξενίζει. Η Ελλάδα εξ ανάγκης ταυτίζεται με την έννοια του ελληνικού κράτους, αλλά δεν έχει το δικαίωμα ν' απορροφά εξ ολοκλήρου και να οικειοποιείται την έννοια του Ελληνα, του οποίου η ταυτότητα την υπερβαίνει. Το σωστό και το δίκαιο θα ήταν οι κάτοικοι της Ελλάδας ν' αποκαλούνται Ελλαδίτες.

* Ποια είναι η δουλειά του ποιητή;

- Να μαστορεύει ανάλαφρα και ρυθμικά την «ψυχική» του δημιουργία. Γιατί εκείνο που λαξεύουμε δημιουργικά δεν είναι το ποίημα, παρά η ψυχή. Ουσιαστικά δημιουργούμαστε από το ίδιο το έργο μας. Η ποίηση βέβαια γνωρίζει πως είναι ταγμένη να λειτουργεί εν χρόνω και τόπω, νομοθετώντας και θεσπίζοντας τη δικιά της μεθιστορία. Αυτό σημαίνει ότι οφείλει -το οφείλει δηλαδή στον εαυτό της- να υπερβαίνει το ιστορικό της πλαίσιο, χωρίς να χάνει ασφαλώς τη θέα των προβλημάτων και των πάσης λογής ανθρωπίνων ευαισθησιών. Να υπερβαίνει και να παραμένει ο εαυτός της υπηρετώντας τη ζωή μέσω του μυστηρίου της τέχνης. Αν θέλετε ένα πρόσφατο ορισμό που σκέφτηκα για την ποίηση, θα σας τον πω: Η ποίηση είναι αντίδωρο πολλών περιστεριών.

* Συμφωνείτε με τη ρήση του Τ.Σ. Ελιοτ, πως η Τέχνη είναι μια διαρκής απόσβεση του εγώ;

- Ασφαλώς, υπό τον όρο ότι το εγώ υπάρχει πάντα μέσω της απόσβεσής του. Είναι ένας τρόπος να φτάνει κανείς στο σωτηριολογικό Υπερεγώ.

* Από πού αντλείτε τους πόρους των ποιημάτων σας;

- Από την ίδια την ποίηση, που μου παρέχει τα μέσα να παραμένω πτωχός. Η ιστορία, ο μύθος, η παρατήρηση της ζωής (συχνά υπό λοξήν γωνίαν), η συνείδηση του πολίτη -ελληνικού αφ' ενός και οικουμενικού αφ' ετέρου- σε συγκερασμό με τη λύπη και την ευσπλαχνία, καθώς και με την αίσθηση της τραγικότητας ή τη θεολογικού τύπου εσχατολογία, είναι μερικά από τα ξεσκλίδια με τα οποία συρράπτω την ποιητική μου ενδυμασία.

* Ανακηρυχθήκατε πρόσφατα αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Υψίστη η τιμή;

- Οπως είπα και στον εισιτήριο λόγο μου, η τελική αναγνώριση από την Ακαδημία Αθηνών, πέρα από την κατακύρωση του έργου, μου δίνει την αίσθηση πως υπομνηματίζει εμφανώς την ενότητα του Ελληνισμού. Αλλωστε σ' αυτό προσπάθησα κι εγώ όλα αυτά τα χρόνια ν' ανταποκριθώ, θεωρώντας ότι η Κύπρος, ως ιδιαίτερη πατρίδα, ανατροφοδοτείται από την ελληνική της ταυτότητα και αποδίδει στο εθνικό κέντρο τα έλυτρα μιας βαθύτερης συνείδησης αιώνων πολιτισμού. Και σε τούτο φυσικά ο ρόλος της τέχνης μπορεί να καταστεί ευεργετικός, εφ' όσον δεν εκτρέπεται σε συναισθηματική φουσκονεριά ή τοπικές παθογένειες πολιτικού ή άλλου τύπου.

Τα σχόλια έχουν κλείσει για αυτό το άρθρο

1 σχόλιο

1 Ο/Η Ανδρέας Παπασταύρου έγραψε: (πριν 3 έτη)
Καίριος λόγος αποκλύπτων Αλήθειαν!%
Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας 1

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Τέχνες & Πολιτισμός
Με λέξεις-κλειδιά
Ποίηση
Συνεντεύξεις
Αφιέρωμα
Κ.Ε. Plus
Ιστορία/Ιστορικά Γεγονότα
Δημοσιεύματα/Αρθρα/Σχολιασμοί/Παρεμβάσεις