Έντυπη Έκδοση

Παιχνίδια για ενηλίκους

Από τον Γιώργο Σαγκριώτη

Sigmund Freud

Το Χιούμορ & Ο ποιητής και η φαντασίωση

Ψυχαναλυτικό δοκίμιο

μτφρ.: Γιώργος Σαγκριώτης

εκδόσεις Πλέθρον

Ολος ο πλούτος της αχαλίνωτης φαντασίας, γράφει ο Καντ στην Κριτική της κριτικής δύναμης, δεν γεννά παρά ανοησία. Ομως το νόημα θα πρέπει να αναζητηθεί εκεί ακριβώς όπου το ίδιο φαίνεται να απουσιάζει. Απρόσιτο παραμένει ειδάλλως το σημαντικότερο, το νόημα της απουσίας του. Αυτή υπήρξε η αφετηρία της πολύχρονης ενασχόλησης του Φρόιντ με φαινόμενα του πολιτισμού, τα οποία μοιάζουν να στερούνται ορθολογικής σκοπιμότητας. Ανάμεσά τους το παιχνίδι, το χιούμορ αλλά και η οργιώδης λογοτεχνική φαντασία. Τα τρία αυτά θέματα υποβάλλονται σε ψυχαναλυτική θεώρηση στο υπό έκδοσιν βιβλίο της ψυχαναλυτικής σειράς των εκδόσεων Πλέθρον, το οποίο περιλαμβάνει τα δοκίμια του Φρόιντ «Ο ποιητής και η φαντασία» και «Το χιούμορ».

Μολονότι τα δύο κείμενα ανήκουν σε διαφορετικές φάσεις του φροϋδικού έργου, εντάσσονται στην ίδια θεωρητική συνάφεια. Προεκτείνουν την προβληματική που εγκαινίασε ο Φρόιντ το 1905 με τη μεγάλη του μελέτη για το «Ευφυολόγημα», όπου καταδεικνύει τη δυνατότητα αξιοποίησης των πορισμάτων της αναλυτικής εμπειρίας από τα όνειρα και τις νευρώσεις σε πεδία που παραδοσιακά φιλοδοξεί να καλύψει η αισθητική θεωρία.

Στο «Ο ποιητής και η φαντασίωση» επιχειρείται μια στοιχειώδης ψυχαναλυτική ανάγνωση του μηχανισμού παραγωγής και πρόσληψης των λογοτεχνικών έργων υπό το πρίσμα της συγγένειας ανάμεσα στον ιδιωτικό κόσμο των φαντασιώσεων και στη δημόσια καλλιτεχνική καταγραφή της φαντασίας. Απαραγνώριστη είναι η αναλογία τόσο με τις θεμελιώδεις ψυχαναλυτικές διαγνώσεις όσο και με τη ρομαντική αισθητική, την οποία ο Φρόιντ αναπαράγει, διαθλασμένη στο κάτοπτρο της ανακάλυψης του ασυνειδήτου. Ρομαντικής όμως έμπνευσης είναι και το θέμα του δεύτερου δοκιμίου. Το χιούμορ, ή μάλλον το μαύρο χιούμορ, στο οποίο εστιάζεται εν προκειμένω η φροϋδική ανάλυση, βρίσκεται ακριβώς σε εκείνο το μεταίχμιο ευτέλειας και ανωτερότητας για το οποίο ο Κούνο Φίσερ έγραφε ότι αποτελεί ό,τι πιο υψηλό και βαθύ μπορεί να επιτελέσει ο άνθρωπος, το σημείο όπου κορυφώνεται η αισθητική ελευθερία.

Η ψυχανάλυση αναλαμβάνει να απομυθοποιήσει και ταυτόχρονα να επικυρώσει αυτή τη διαίσθηση. Γι' αυτό τον λόγο ο τόμος με τα δοκίμια του Φρόιντ δεν προσφέρεται μόνο σε όσους ενδιαφέρονται για την ψυχαναλυτική συνεισφορά στη θεωρία της αισθητικής και της λογοτεχνίας, αλλά και σ' εκείνους που θα ήθελαν να περιδιαβάσουν τους λιγότερο γνωστούς διαδρόμους των ψυχαναλυτικών λαβυρίνθων. Ισως εκεί να ανακαλύψουν ανεξερεύνητες σπηλιές, όπως εκείνη μέσα από την οποία, στο τέλος του δοκιμίου για το χιούμορ, το Υπερ-εγώ προβάλλει απροσδόκητα με τη μορφή, όχι του αυστηρού τιμωρού, αλλά του στοργικού παρηγορητή. Ή ίσως ακόμη να τολμήσουν να αναρωτηθούν ποιες άλλες αδιάβατες οδοί έχουν σε αυτές τις σπηλιές την αφετηρία τους.

Αποστολή με Email Εκτύπωση σελίδας

Διαβάστε επίσης

Στην κατηγορία
Βιβλίο
Κύριο θέμα
Τυπωθήτω